7TH SS 22.JUDICIARY 22.न्यायांग

7वी समाज विज्ञान 

22.JUDICIARY

22.न्यायांग

इयत्ता – सातवी

विषय – समाज विज्ञान 

माध्यम – मराठी 

अभ्यासक्रम – 2024 सुधारित 

विषय – स्वाध्याय 

22.न्यायांग

अभ्यास

I. रिकाम्या जागी योग्य शब्द लिहा :

1. देशाचे अतिउच्च न्यायालय सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court) आहे.
2. सुप्रीम कोर्टाच्या न्यायाधीशांचे निवृत्ती वय 65 वर्षे आहे.
3. देशामध्ये एकूण 25 उच्च न्यायालये आहेत.
4. सुप्रीम कोर्टाच्या न्यायाधीशांची नेमणूक राष्ट्रपती करतात.

II. गटात चर्चा करून उत्तरे लिही :

1. न्यायालयाची प्रमुख कार्ये कोणती?

उत्तर –

• कायद्याचा अर्थ व त्याचे स्पष्टीकरण करणे.
• व्यक्ती व्यक्तीमधील तसेच व्यक्ती आणि सरकार यांच्यातील वादांवर न्यायनिवाडा करणे.
• नागरिकांचे मूलभूत हक्क संरक्षित करणे.
• शासकांग आणि कार्यांगाच्या दबावाला बळी न पडता स्वतंत्रपणे कार्य करणे.

2. देशातील अति उच्च न्यायालय कोणते?

उत्तर –

• देशातील अति उच्च न्यायालय सर्वोच्च न्यायालय आहे.

3.उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांची पात्रता लिहा:

उत्तर –

• भारताचा नागरिक असावा.
• किमान 10 वर्षे उच्च न्यायालयात वकिली केलेली असावी किंवा भारतीय न्यायालयांमध्ये काम केलेले असावे.
• न्यायाधीशांचे निवृत्ती वय 62 वर्षे असते.

4. सर्वोच्च न्यायालयाची कार्ये कोणती?

उत्तर –

• केंद्र व राज्यांमधील तसेच राज्यांतर्गत वाद सोडवणे.
• नागरिकांच्या मूलभूत हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी रिट (लेखी आदेश) जारी करणे.
• संविधानातील तरतुदींचा अर्थ लावणे.
• राष्ट्रपतींच्या विनंतीवर सल्ला देणे.

5. न्यायालयीन विलंब कसा टाळता येईल?

उत्तर –

1. अधिक न्यायाधीशांची नेमणूक करणे.
2. न्यायालयीन प्रक्रिया डिजिटल स्वरूपात राबविणे.
3. तडजोडीवर आधारित लोक अदालतींचा अधिकाधिक वापर करणे.
4. नियमावली स्पष्ट आणि सुटसुटीत बनविणे.

6. न्यायालयांना अधिक अधिकार द्यावेत की नाही?

उत्तर –

1. न्यायालयांना अधिक अधिकार दिल्यास त्यांची स्वायत्तता आणि कार्यक्षमता वाढू शकते.
2. परंतु न्यायालयांनी सत्तेचा दुरुपयोग टाळणे गरजेचे आहे.
3. अधिकार वाढविण्यासोबतच पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व राखणे महत्त्वाचे आहे.