KARNATAKA NMMS सराव प्रश्नपेढी
इयत्ता 8 वी विज्ञान: निसर्ग कसा समन्वयाने कार्य करतो
🔗 अभ्यासासाठी महत्त्वाच्या लिंक्स:
1. NMMS Exam 2026-27: Application, Eligibility & Study Material 2. NMMS मार्गदर्शन व्हिडिओ (YouTube) 3. इयत्ता 8वी गणित प्रकाश: 1. वर्ग आणि घन (IMP Points & सराव) 4. इयत्ता 8वी गणित प्रकाश: 2. घातांकांचा खेळ (स्वाध्याय उत्तरे) 5. इयत्ता 8वी गणित प्रकाश: 3. संख्यांची कहाणी1. जेथे एखादा सजीव राहतो, त्या जागेला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (B) अधिवास
स्पष्टीकरण: जेथे एखादा सजीव राहतो ती जागा म्हणजे अधिवास होय. ती जागा फक्त झाडाची साल देखील असू शकते.
2. एका अधिवासामध्ये एका विशिष्ट काळात राहणाऱ्या एकाच प्रकारच्या सजीवांच्या गटाला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (C) लोकसंख्या
स्पष्टीकरण: एका विशिष्ट काळात आणि ठिकाणी राहणाऱ्या एकाच प्रकारच्या सजीवांचा गट म्हणजे लोकसंख्या (Population) होय.
3. एका अधिवासात राहणाऱ्या वेगवेगळ्या लोकसंख्यांच्या समूहाला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (A) समुदाय
स्पष्टीकरण: एका अधिवासात राहणाऱ्या वेगवेगळ्या प्रकारच्या सजीवांच्या लोकसंख्यांचा समूह मिळून समुदाय (Community) तयार होतो.
4. खालीलपैकी कोणता घटक परिसंस्थेचा ‘जैविक घटक’ (Biotic factor) नाही?
योग्य उत्तर: (C) माती
स्पष्टीकरण: वनस्पती, प्राणी आणि सूक्ष्मजीव हे सजीव असल्याने ते जैविक घटक आहेत. माती, हवा, पाणी, तापमान हे अजैविक (निर्जीव) घटक आहेत.
5. फुलाचा नर भाग कोणता असतो ज्यातून परागकण बाहेर पडतात?
योग्य उत्तर: (D) केसरदल
स्पष्टीकरण: फुलाचा नर भाग ‘केसरदल’ असतो. हे फुटले की त्यातून पिवळसर धुळीसारखे परागकण बाहेर पडतात. किंजल्क हा मादी भाग आहे.
6. कीटक, वारा किंवा पक्षी यांच्या मदतीने केसरदलातून परागकण किंजल्कापर्यंत पोहोचण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (C) परागीभवन
स्पष्टीकरण: परागकण एका फुलावरून दुसऱ्या फुलावर नेण्याच्या क्रियेला परागीभवन (Pollination) म्हणतात, जी फळे व बिया तयार होण्यासाठी आवश्यक असते.
7. परिसंस्था (Ecosystem) कशाची बनलेली असते?
योग्य उत्तर: (B) जैविक आणि अजैविक घटकांमधील परस्परसंबंधांची
स्पष्टीकरण: जैविक घटक आणि अजैविक घटक एकमेकांशी परस्परसंवाद साधतात आणि परिसंस्था तयार करतात.
8. खालीलपैकी ‘जलीय परिसंस्था’ (Aquatic Ecosystem) चे उदाहरण कोणते?
योग्य उत्तर: (C) सरोवर
स्पष्टीकरण: तलाव, नद्या आणि सरोवरे यांचा समावेश जलीय परिसंस्थेमध्ये होतो, तर जंगल, शेत आणि मोठी झाडे भूपरिसंस्थेचा भाग आहेत.
9. ज्या सजीवांना स्वतःचे अन्न स्वतः तयार करता येत नाही आणि ते अन्नासाठी इतरांवर अवलंबून असतात, त्यांना काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (C) उपभोक्ता
स्पष्टीकरण: अन्नासाठी इतर सजीवांवर अवलंबून असणाऱ्या सजीवांना उपभोक्ता (Heterotrophs) असे म्हणतात. स्वतःचे अन्न तयार करणाऱ्यांना उत्पादक म्हणतात.
10. फक्त वनस्पतींवर उपजीविका करणाऱ्या सजीवांना काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (A) शाकाहारी
स्पष्टीकरण: जे सजीव फक्त वनस्पती खातात (उदा. हरिण आणि ससा) त्यांना शाकाहारी म्हणतात.
11. वनस्पती आणि प्राणी या दोन्हीवर उपजीविका करणाऱ्या सजीवांना काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (C) मिश्रहारी
स्पष्टीकरण: वनस्पती आणि प्राणी दोन्ही खात असणाऱ्या सजीवांना मिश्रहारी (Omnivores) म्हणतात, जसे की कावळा, कोल्हा आणि उंदीर.
12. सजीवांच्या मालिकेतील ‘कोण कोणाला खातो’ हे दर्शविणाऱ्या साध्या शृंखलेला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (C) अन्नसाखळी
स्पष्टीकरण: सजीवांमधील खाण्या-पिण्याच्या नात्याला दर्शविणारी शृंखला म्हणजे अन्नसाखळी (Food Chain) होय.
13. ‘गवत → ससा → कोल्हा’ या अन्नसाखळीत पहिल्या पोषण पातळीवर (Trophic level) कोण आहे?
योग्य उत्तर: (B) गवत
स्पष्टीकरण: गवत हे हिरवी वनस्पती (उत्पादक) असल्यामुळे ते अन्नसाखळीत पहिल्या पोषण पातळीवर असते. ससा दुसऱ्या आणि कोल्हा पुढील पातळीवर असतो.
14. कोणत्याही परिसंस्थेत अनेक अन्नसाखळ्या एकमेकांशी जोडल्या गेल्यामुळे तयार होणाऱ्या जाळ्याला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (A) अन्नजाळे
स्पष्टीकरण: एका परिसंस्थेतील प्रत्येक सजीव अनेक प्रकारच्या सजीवांकडून खाल्ला जाऊ शकतो, त्यामुळे अन्नसाखळ्या एकमेकांशी जोडल्या जाऊन ‘अन्नजाळे’ (Food Web) तयार होते.
15. मृत वनस्पती आणि प्राण्यांमधील संयुक्त पदार्थांचे विघटन करून त्यांना साध्या स्वरूपात रूपांतरित करणाऱ्या सजीवांना काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (C) विघटक (सॅप्रोट्रोप्स)
स्पष्टीकरण: कवक (बुरशी) आणि जीवाणू मृत पदार्थांवर वाढून त्यांचे विघटन करतात. या सजीवांना विघटक किंवा सॅप्रोट्रोप्स म्हणतात.
16. ‘सॅप्रोट्रोप्स’ (Saprotrophs) या शब्दामध्ये ‘सॅप्रो’ (Sapro) चा अर्थ काय आहे?
योग्य उत्तर: (B) कुजलेले
स्पष्टीकरण: सॅप्रो (Sapro) म्हणजे कुजलेले आणि ट्रोप्स (Trophs) म्हणजे अन्न. हे सजीव कुजलेल्या पदार्थांवरून अन्न मिळवतात.
17. राजस्थानातील जोधपूर खिचन गावातील जलाशयात हिवाळ्यात कोणते स्थलांतरित पक्षी दिसतात?
योग्य उत्तर: (B) डेमोइसले क्रेन (Demoiselle crane)
स्पष्टीकरण: कठीण हवामान टाळण्यासाठी डेमोइसले क्रेन हे स्थलांतरित पक्षी हिवाळ्यात जोधपूरच्या खिचन गावात येतात.
18. 1980 च्या दशकात भारत सरकारने कोणत्या प्राण्याच्या निर्यातीवर बंदी घातली होती कारण त्यांच्या अभावामुळे कीटकांची संख्या वाढली होती?
योग्य उत्तर: (C) बेडूक (भारतीय बुलफ्रॉग)
स्पष्टीकरण: बेडकांची निर्यात वाढल्याने ते कमी झाले, ज्यामुळे शेतातील कीटक वाढले. या पर्यावरणीय हानीपासून बचाव करण्यासाठी सरकारने बेडकांच्या पायांच्या निर्यातीवर बंदी घातली.
19. ‘मधमाशा आणि फुले’ यांच्यातील परस्परसंबंधात दोघांनाही फायदा होतो. या संबंधाला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (A) परस्परवाद (Mutualism)
स्पष्टीकरण: परस्परवादामध्ये दोन्ही सजीवांना फायदा होतो. फुलांचे परागीभवन होते आणि मधमाशीला मध मिळतो.
20. झाडांवर वाढणाऱ्या ऑर्किड (बांडगूळ) मुळे ऑर्किडला अन्न मिळते पण झाडावर परिणाम होत नाही. हा कोणत्या प्रकारचा संबंध आहे?
योग्य उत्तर: (B) सहजीवन (Commensalism)
स्पष्टीकरण: सहजीवनामध्ये एका सजीवाला फायदा होतो, परंतु दुसऱ्या सजीवावर (येथे झाडाच्या फांदीवर) कोणताही परिणाम होत नाही.
21. कुत्र्याच्या शरीरावरील गोचीड रक्तावर जगते ज्यामुळे कुत्र्याला त्रास होतो. हा संबंध कोणत्या प्रकारचा आहे?
योग्य उत्तर: (C) परजीवी (Parasitism)
स्पष्टीकरण: परजीवी संबंधात एका सजीवाला (गोचीड) फायदा होतो, तर दुसऱ्याला (कुत्रा) हानी पोहोचते.
22. भारतातील कोणते जंगल हे जगातील सर्वात मोठे खारफुटीचे (मॅन्ग्रोव्ह) जंगल आहे?
योग्य उत्तर: (C) सुंदरबन
स्पष्टीकरण: गंगा व ब्रह्मपुत्रा नद्यांच्या संगमावर वसलेले सुंदरबन हे जगातील सर्वात मोठे मॅन्ग्रोव्ह जंगल आहे.
23. 1987 साली UNESCO ने कोणत्या भारतीय परिसंस्थेला जागतिक वारसा स्थळ घोषित केले?
योग्य उत्तर: (B) सुंदरबन
स्पष्टीकरण: सुंदरबनचे पर्यावरणातील महत्त्व (वादळ-पुरापासून संरक्षण आणि CO2 शोषण) पाहता 1987 साली UNESCO ने त्याला जागतिक वारसा स्थळ घोषित केले.
24. खालीलपैकी कोणते राष्ट्रीय उद्यान उत्तराखंड राज्यामध्ये स्थित आहे?
योग्य उत्तर: (C) जिम कॉर्बेट राष्ट्रीय उद्यान
स्पष्टीकरण: संरक्षित क्षेत्रांच्या यादीनुसार, जिम कॉर्बेट राष्ट्रीय उद्यान उत्तराखंडमध्ये आहे. मानस आसाममध्ये आणि हेमिस लेहमध्ये आहे.
25. 1950 ते 1965 च्या काळात भारतात शेतीमध्ये ट्रॅक्टर, यंत्रे, कृत्रिम खते यांचा वापर सुरू झाला. या काळाला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: (C) हरितक्रांती (Green Revolution)
स्पष्टीकरण: 20 व्या शतकाच्या मध्यात शेती उत्पादन वाढवण्यासाठी नवीन तंत्रे वापरली गेली, या काळाला हरितक्रांती म्हणतात.
26. मातीचे कण बांधून ठेवण्यास कोण मदत करतो, ज्याचे प्रमाण कृत्रिम खतांच्या अतिवापराने कमी होते?
योग्य उत्तर: (C) ह्युमस (सेंद्रिय पदार्थ)
स्पष्टीकरण: कृत्रिम खतांमुळे मातीतील सूक्ष्मजीव कमी होऊन ह्युमस कमी होतो. ह्युमस मातीचे कण बांधून ठेवण्यास मदत करतो.
27. सतत एकाच प्रकारचे पीक घेण्याच्या पद्धतीला काय म्हणतात ज्यामुळे पीक विविधता कमी होते?
योग्य उत्तर: (A) एकपीक शेती (Monoculture)
स्पष्टीकरण: केवळ व्यावसायिक फायद्यासाठी वारंवार एकाच प्रकारचे पीक घेण्याला एकपीक शेती म्हणतात, यामुळे परागीकरण करणाऱ्या जीवांवर वाईट परिणाम होतो.
28. प्राचीन ग्रंथ ‘वृक्षायुर्वेद’ मध्ये मातीची सुपीकता वाढवण्यासाठी कोणत्या सेंद्रिय द्रव खताचा उल्लेख आहे?
योग्य उत्तर: (B) कूणाप जल (Kunapa Jala)
स्पष्टीकरण: ‘वृक्षायुर्वेद’ या प्राचीन ग्रंथात प्राणीजन्य आणि वनस्पतीजन्य पदार्थांच्या आंबवण प्रक्रियेतून तयार होणाऱ्या ‘कूणाप जल’ या द्रव खताचा उल्लेख आहे.
29. ए.जे.टी. जॉन्सिंग (A.J.T. Johnsingh) या वन्यजीव जीवशास्त्रज्ञाने कोणत्या राष्ट्रीय उद्यानात वाघ आणि बिबटे यांच्यावरील संशोधन केले?
योग्य उत्तर: (A) बंडीपुर राष्ट्रीय उद्यान (कर्नाटक)
स्पष्टीकरण: ए.जे.टी. जॉन्सिंग यांनी कर्नाटकातील बंडीपुर राष्ट्रीय उद्यानात काम करत असताना मांसाहारी प्राणी आणि त्यांच्या भक्ष्यांवर संशोधन केले.
30. जर तलावामध्ये मासे नसतील (तलाव B), तर तेथे ड्रॅगनफ्लायची संख्या कशी असेल?
योग्य उत्तर: (B) जास्त असेल
स्पष्टीकरण: मासे ड्रॅगनफ्लायच्या अळ्या खातात. जर तलावात मासे नसतील, तर ड्रॅगनफ्लायची अळी कोणी खाणार नाही आणि त्यामुळे त्यांची संख्या जास्त असेल.
31. तलावातील ड्रॅगनफ्लाय वाढल्यास, त्यांच्यावर उपजीविका करणाऱ्या मधमाशा आणि फुलपाखरे यांच्यावर काय परिणाम होईल?
योग्य उत्तर: (B) त्यांची संख्या कमी होईल
स्पष्टीकरण: ड्रॅगनफ्लाय वाढल्यास ते जास्त कीटक (मधमाशा, फुलपाखरे) खातील, त्यामुळे या कीटकांची संख्या कमी होईल.
32. खालीलपैकी कोणते उदाहरण ‘मानवनिर्मित परिसंस्था’ (Artificial Ecosystem) आहे?
योग्य उत्तर: (C) शेतीक्षेत्र किंवा उद्याने
स्पष्टीकरण: तलाव (कृत्रिम), शेती आणि उद्याने या मानवांनी त्यांच्या गरजांसाठी तयार केलेल्या कृत्रिम/मानवनिर्मित परिसंस्था आहेत.
33. परिसंस्थेतील सजीव पाणी, अन्न, जागा किंवा सूर्यप्रकाश यासारख्या सामान्य संसाधनासाठी एकमेकांशी काय करतात, ज्यामुळे लोकसंख्या नियंत्रणात राहते?
योग्य उत्तर: (A) स्पर्धा
स्पष्टीकरण: सजीव संसाधनांसाठी स्पर्धा करतात, ज्यामुळे लोकसंख्येचा आकार नियंत्रित राहतो आणि परिसंस्थेचे संतुलन टिकून राहते.
34. तलावात वनस्पती प्रदूषणामुळे मरू लागल्यास सर्वात आधी कोणत्या घटकाचे प्रमाण कमी होईल?
योग्य उत्तर: (B) ऑक्सिजनचे प्रमाण कमी होईल
स्पष्टीकरण: वनस्पती प्रकाशसंश्लेषणाद्वारे ऑक्सिजन सोडतात. वनस्पती मेल्यास ऑक्सिजनचे प्रमाण कमी होईल, ज्यामुळे मासे मरतील.
35. फक्त उत्पादक आणि उपभोक्ता असलेली परिसंस्था टिकू शकते का?
योग्य उत्तर: (B) नाही, विघटक नसतील तर कचऱ्याचे विघटन होणार नाही
स्पष्टीकरण: विघटक मृत सजीवांचे विघटन करून पोषक घटक पुन्हा निसर्गात पाठवतात. ते नसतील तर परिसंस्थेत पोषक घटकांचे पुनर्चक्रीकरण थांबेल.
SmartGuruji
