शालेय प्रारंभोत्सव 2026-27: पी.एम. पोषण आणि क्षीरभाग्य योजनेची पूर्वतयारी

2026-27 या नवीन शैक्षणिक वर्षासाठी शाळा 01.06.2026 पासून सुरू होत आहेत. या निमित्ताने पी.एम. पोषण (दुपारचे जेवण) आणि क्षीरभाग्य योजना यशस्वीपणे राबवण्यासाठी शालेय शिक्षण विभागाने काही अत्यंत महत्त्वाच्या मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. या सर्व सूचनांचे काटेकोरपणे पालन करून आपण विद्यार्थ्यांसाठी एक निरोगी आणि सुरक्षित शैक्षणिक वातावरण कसे निर्माण करू शकतो, ते पाहूया.

स्वच्छता आणि पूर्वतयारी (मुख्याध्यापकांची जबाबदारी)

शाळा सुरू होण्यापूर्वी स्वयंपाकघर आणि परिसराची योग्य स्वच्छता करणे अत्यंत गरजेचे आहे:

• मे-2026 च्या उन्हाळी सुट्टीत शाळेत शिल्लक राहिलेले अन्नधान्य (तांदूळ, गहू, तूर डाळ) उन्हात वाळवून स्वच्छ करावे आणि वापरावे.
• स्वयंपाकघर आणि स्टोअर रूमची स्वच्छता करून उंदीर, झुरळे आणि माश्या येऊ नयेत म्हणून ‘पेस्ट-कंट्रोल’ उपाययोजना कराव्यात.
• अन्नधान्य साठवताना जमिनीपासून वर फळ्यांचा वापर करावा आणि साठवलेले अन्नपदार्थ FIFO व FEFO पद्धतीनेच वापरावेत. मुदत संपलेले पदार्थ अजिबात वापरू नयेत.
• अग्निशमन यंत्राची मुदत तपासावी आणि ते स्वयंपाकघरात जमिनीपासून 4 फूट उंचीवर लावावे.
• पाण्याची टाकी स्वच्छ करावी आणि पिण्याच्या पाण्यासाठी RO वॉटर फिल्टर बसवावेत. तसेच, स्वयंपाकघरात LED बल्ब बसवावेत.

पूरक पोषण आहार आणि क्षीरभाग्य योजना

विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण वाढीसाठी पोषण आहार अत्यंत महत्त्वाचा आहे:

• 1-10 वी च्या विद्यार्थ्यांना 6 दिवस दुपारच्या जेवणासोबत अंडे दिले जाईल आणि अंडे न खाणाऱ्या विद्यार्थ्यांना केळे दिले जाईल. अंडी आणि केळी खरेदीसाठी सरकारकडून जास्तीत जास्त 6 रुपये निश्चित केले आहेत.
• क्षीरभाग्य योजनेअंतर्गत 1-10 वी च्या विद्यार्थ्यांना आठवड्यातून 5 दिवस 150 मिली गरम दूध दिले जावे. हे दूध 18 ग्रॅम पावडर आणि 10 ग्रॅम साखर वापरून तयार करावे.
• 2026-27 पासून ‘श्री सत्य साईं अन्नपूर्णा ट्रस्ट’च्या मदतीने आठवड्यातून 6 दिवस दुधासोबत 5 ग्रॅम ‘साईं शूर रागी हेल्थ मिक्स पावडर’ सर्व मुलांना दिली जाईल.
• कल्याण कर्नाटक भागातील 8 जिल्ह्यांमध्ये 5% फ्लेक्सी फंड वापरून 1-8 वी च्या मुलांना 60 दिवस विशेष पूरक पोषण आहार दिला जाईल.

आरोग्य, स्वच्छता नियम आणि डिजिटल मॉनिटरिंग

विद्यार्थ्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे आणि पारदर्शकता राखणे ही आपली सामूहिक जबाबदारी आहे:

• स्वयंपाक करताना आचारी आणि मदतनीस यांनी डोक्यावर टोपी, ऍप्रन आणि हातमोजे घालणे अनिवार्य आहे.
• 60 वर्षे पूर्ण होऊन निवृत्त झालेल्या आचारीच्या जागी नवीन आचारीची नियुक्ती करावी. निवृत्त आचारींना नियमानुसार एकरकमी लाभ (Gratuity) द्यावा.
• आरोग्य विभागामार्फत दर सोमवारी विद्यार्थ्यांना WIFS (लोहयुक्त) गोळ्या आणि दर 6 महिन्यांनी जंतूनाशक गोळ्या द्याव्यात.
• दररोज दुपारी 2:30 वाजेपर्यंत विद्यार्थ्यांची हजेरी SATS MDM पोर्टलवर नोंदवणे अनिवार्य आहे. तसेच, अन्नधान्य आणि दूध पावडर साठ्याची माहिती दरमहा MIS पोर्टलवर भरावी.
• प्रत्येक शाळेत पोषण बाग (Nutrition Garden) निर्माण करणे अनिवार्य असून, त्यातील भाजीपाला रोजच्या जेवणात वापरावा.

सर्वांनी मिळून या नियमांचे आणि सूचनांचे पालन केल्यास 2026-27 हे शैक्षणिक वर्ष विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत फलदायी आणि आरोग्यदायी ठरेल!