उत्तरांची सूची

1. ब) २३ जानेवारी १८९७

2. क) कटक

3. क) प्रभादेवी

4. क) जानकीनाथ

5. क) प्रोटेस्टंट युरोपियन स्कूल

6. क) शिव्या देत, मारत, चेष्टा करत

7. क) त्याच्या बालवयातील काही प्रसंगांमुळे

8. ब) इंग्रज मुले त्यांना खेळू देत नव्हती.

9. क) “तुम्हाला काय हात नाहीत? तुम्ही काय शेणामातीचे आहात? चला काढा चेंडू.”

10. क) दोन्ही गटात भांडण झाले आणि भारतीय मुलांनी पुढाकार घेतला.

11. प्रभादेवी

12. वडील

13. कटक

14. २३ जानेवारी

15. सर्वस्व

16. अ-३, ब-१, क-२, ड-५, इ-४

17. सुभाषचंद्र बोस यांचा जन्म २३ जानेवारी १८९७ रोजी ओरीसा राज्यातील कटक येथे झाला.

18. नेताजींनी भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी स्वतःचे सर्वस्व (सर्व काही) अर्पण केले.

19. सुभाषचंद्र बोस प्रोटेस्टंट युरोपियन स्कूलमध्ये जात होते. त्या शाळेत इंग्रजांचीही अनेक मुले येत असत.

20. शाळेतील इंग्रज मुले भारतीय मुलांना शिव्या देत, मारत आणि त्यांची चेष्टा करत असत.

21. भारतीय मुले एका झाडाखाली बसली होती कारण इंग्रज मुले त्यांना खेळू देत नव्हती आणि मारत होती.

22. सुभाषने भारतीय मुलांना “तुम्हाला काय हात नाहीत? तुम्ही काय शेणामातीचे आहात? चला काढा चेंडू” असे बोलून त्यांना खेळायला प्रोत्साहित केले.

23. सुभाषने पुढाकार घेताच भारतीय मुले खेळू लागली आणि इंग्रज मुलांनी अडविल्यावर दोन्ही गटात चांगलेच भांडण झाले, ज्यात भारतीय मुलांनी त्यांना चांगलेच चोपून काढले.

24. या घटनेनंतर सुभाष आणि त्याचे मित्र निर्भयपणे रोज खेळू लागले, ज्यामुळे त्यांना खूप आनंद झाला.

25. ‘सर्वस्व’ या शब्दाचा अर्थ ‘सर्व काही’ किंवा ‘आपल्याजवळ जे काही आहे ते सर्व’ असा होतो.

26. ‘धैर्य’ म्हणजे कोणत्याही कठीण परिस्थितीत किंवा संकटात न घाबरता, धीर धरून सामोरे जाण्याची क्षमता. यालाच ‘धाडस’ असेही म्हणतात.

27. **दिन** (ऱ्हस्व ‘इ’) म्हणजे **दिवस** (उदा. आजचा दिन). तर **दीन** (दीर्घ ‘ई’) म्हणजे **गरीब** किंवा **दुबळा** (उदा. दीनदुबळ्यांना मदत करा).

28. **सुत** (ऱ्हस्व ‘उ’) म्हणजे **मुलगा** (उदा. राम हा दशरथाचा सुत होता). तर **सूत** (दीर्घ ‘ऊ’) म्हणजे **धागा** किंवा **दोरा** (उदा. सूत कातून गांधीजींनी आत्मनिर्भरतेचा संदेश दिला).

29. **खून** (दीर्घ ‘ऊ’) म्हणजे **हत्या** किंवा **रक्त** (उदा. त्याने खून केला). तर **खुण** (ऱ्हस्व ‘उ’) म्हणजे **चिन्ह** किंवा **एखादी ओळख पटवण्यासाठी दिलेले संकेत** (उदा. त्याने मला खुण केली).

30. **गृह** (ऱ्हस्व ‘ग’) म्हणजे **घर** (उदा. माझे गृह खूप सुंदर आहे). तर **ग्रह** (ऱ्हस्व ‘ग’) म्हणजे **आकाशातील मोठा गोल पिंड जो सूर्याभोवती फिरतो** (उदा. पृथ्वी हा एक ग्रह आहे).

31. अ) वल्लभ भाई पटेल – **सरदार**
ब) जवाहरलाल नेहरु – **पंडितजी / चाचा नेहरू**
क) बाळ गंगाधर टिळक – **लोकमान्य**
ड) मोहनदास करमचंद गांधी – **महात्मा / बापू**

32. ‘प्रत्येकाने शरीर स्वास्थ राखावे.’ या वाक्याचा अर्थ असा आहे की, प्रत्येक व्यक्तीने आपले शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी आणि आरोग्य चांगले राखण्यासाठी काळजी घेतली पाहिजे. योग्य आहार, व्यायाम आणि विश्रांती घेऊन शरीर निरोगी ठेवणे आवश्यक आहे.

33. ‘देशाबद्दल स्वाभिमान असावा.’ याचा अर्थ असा की, आपल्या देशाबद्दल प्रत्येक व्यक्तीला अभिमान आणि आत्मसन्मान असला पाहिजे. देशाच्या संस्कृतीचा, इतिहासाचा आणि प्रगतीचा आदर करणे व देशासाठी काहीतरी करण्याची भावना मनात असणे म्हणजे स्वाभिमान असणे.

34. ‘देशसेवा ही सर्वश्रेष्ठ सेवा होय.’ या विधानाबद्दल माझे मत असे आहे की, देशाची सेवा करणे ही खरोखरच सर्वात महान सेवा आहे. कारण आपण ज्या देशात जन्माला येतो, वाढतो, त्याचे ऋण आपल्यावर असते. देशाच्या विकासासाठी, संरक्षणासाठी आणि प्रगतीसाठी योगदान देणे हे कोणत्याही व्यक्तीचे सर्वोच्च कर्तव्य आहे.

35. ‘मातृभूमी ही स्वर्गापेक्षा श्रेष्ठ आहे.’ या वाक्यातून आपल्या जन्मभूमीबद्दलची गाढ निष्ठा आणि प्रेम व्यक्त होते. स्वर्ग हे जरी कल्पनातीत सुख आणि सौंदर्याचे प्रतीक असले, तरी आपली स्वतःची भूमी, जिथे आपण वाढलो, शिकलो, ती आपल्याला सर्वात प्रिय आणि आदरणीय असते, स्वर्गापेक्षाही श्रेष्ठ मानली जाते.

36. गावात खूप मोठा दुष्काळ पडला होता, त्यामुळे पाणी नव्हते.

37. लोकांनी दूरच्या नदीवर पाणी आणण्यासाठी जावे लागले.

38. लहान मुलाने गावासाठी काहीतरी करण्याचे आणि एक लहानसा बंधारा बांधण्याचे ठरवले.

39. सुरुवातीला लोक मुलाची चेष्टा करत होते कारण त्यांना वाटले की एक लहान मुलगा एकटा एवढा मोठा बंधारा कसा बांधू शकेल.

40. मुलाच्या प्रयत्नांचे यश असे दिसले की, पावसाळ्यात त्या लहान बंधाऱ्यामुळे गावात पाणी साचले आणि लोकांचे पाण्याचे हाल थांबले.