8th SS KALIKA CHETARIKE Learning Sheet 38(8वी समाज अध्ययन पत्रक 38) अध्ययन अंश 10- सामाजिक आणि धार्मिक सुधारण

माणूस घडविण्याची प्रक्रिया म्हणजे शिक्षण आणि तो प्रत्येकाचा हक्क आहे असे ईश्वरचंद्र विद्यासागर यांनी प्रतिपादन केले. भारतातील ते एक नवोदय, धर्म निरपेक्ष, मानवतावादी होते, या युगातील कोणत्याही साक्षर स्त्रीने अत्यंत कृतज्ञतापूर्वक स्मरणामध्ये ठेवण्यासारखे धाडसी व्यक्तीमत्व म्हणजे विद्यासागर. विशेषतः आपल्या देशातील स्त्री मुक्तीसाठी कठोर परिश्रम घेणारी एक महान व्यक्ती होती, ‘विद्यासागर यांच्याकडून स्फूर्ती घेतलेली नाही अशी एकही व्यक्ती आपल्या देशात नाही’ असे गौरवोदगार स्वामी विवेकानंद यांनी विद्यासागर यांच्याबाबत काढले आहेत. त्यांनी आपली धार्मिक मनोभावना ही चळवळीपासून अलिप्त ठेवली. या भूमिमध्ये पहिल्यादांच मानवतावादी चळवळ ही शक्य होईल इतकी विज्ञान, इतिहास तसेंच तर्काच्या आधारे विकसित करण्याचा खूप प्रयत्न केला तसेच त्यांनी आधुनिक शिक्षणाचा पाया घातला.