कर्नाटक शैक्षणिक सहल शासन आदेश 2026-27 | राज्याबाहेर सहल, रेल्वे प्रवास व परवानगी नियम

कर्नाटक सरकारी व अनुदानित शाळांच्या शैक्षणिक सहलीसाठी शासन आदेश, राज्याबाहेर सहल, रेल्वे प्रवास, पूर्वपरवानगी, आवश्यक कागदपत्रे आणि 21.11.2023 च्या परिपत्रकाचे मराठीत सविस्तर स्पष्टीकरण जाणून घ्या.

Table of Contents

कर्नाटक शैक्षणिक सहल 2026-27

शासन आदेश व महत्त्वाचे स्पष्टीकरण

सरकारी व अनुदानित शाळांसाठी उपयुक्त माहिती

राज्याबाहेर शैक्षणिक सहल | रेल्वे प्रवास | परवानगी

महत्त्वाचे परिपत्रक : 21.11.2023

SmartGuruji – Teacher Information Portal

महत्त्वाची बातमी

कर्नाटक राज्यातील प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमधील विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक सहली आयोजित करण्याबाबत शालेय शिक्षण विभागाने 21 नोव्हेंबर 2023 रोजी महत्त्वाचे स्पष्टीकरण जारी केले आहे.

या स्पष्टीकरणानुसार विद्यार्थ्यांसाठी देशभरात शैक्षणिक सहली आयोजित करता येतात. तसेच भारतीय रेल्वेच्या गाड्यांमधूनही शैक्षणिक सहली आयोजित करण्याची तरतूद मूळ परिपत्रकात असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.

1. शैक्षणिक सहल म्हणजे काय?

विद्यार्थ्यांना वर्गातील पुस्तकातील ज्ञान प्रत्यक्ष अनुभवातून समजावे, विविध ऐतिहासिक स्थळे, भौगोलिक प्रदेश, विज्ञान केंद्रे, संग्रहालये, औद्योगिक प्रकल्प, सांस्कृतिक वारसा आणि नैसर्गिक संपत्ती यांची माहिती मिळावी, या उद्देशाने शाळेमार्फत आयोजित केलेल्या शैक्षणिक भेटीला शैक्षणिक सहल असे म्हणतात.

शैक्षणिक सहल ही केवळ मनोरंजनाची सहल नसून ती अध्ययन-अध्यापन प्रक्रियेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. विद्यार्थ्यांच्या निरीक्षणशक्तीचा, जिज्ञासेचा, सामाजिक जाणीवेचा आणि प्रत्यक्ष अनुभवातून शिकण्याच्या क्षमतेचा विकास करण्यासाठी सहलीचा उपयोग होतो.

2. शैक्षणिक सहलीसंदर्भातील अधिकृत शासन परिपत्रक

कर्नाटक शासनाच्या आयुक्त कार्यालय, शालेय शिक्षण विभाग, नृपतुंगा रोड, बेंगळुरू येथून 21.11.2023 रोजी शैक्षणिक सहलीबाबत स्पष्टीकरण जारी करण्यात आले आहे.

परिपत्रकाचा तपशील

तपशीलमाहिती
शासनकर्नाटक सरकार
कार्यालयआयुक्त कार्यालय, शालेय शिक्षण विभाग
ठिकाणनृपतुंगा रोड, बेंगळुरू
दिनांक21.11.2023
विषयसरकारी व खासगी शाळांच्या विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक सहलीसंदर्भात स्पष्टीकरण
संदर्भ क्रमांक 1DPI-CPI0C4-8(OTRS)/40/2022-SEC-EST4/E-895765
संदर्भ दिनांक14.11.2022
इतर संदर्भ03.11.2023 आणि 18.11.2023 रोजीची पत्रे

या परिपत्रकाचा मुख्य उद्देश शैक्षणिक सहली राज्याबाहेर आयोजित करता येतात का आणि भारतीय रेल्वेच्या माध्यमातून सहलीचे आयोजन करता येते का, याबाबत निर्माण झालेला संभ्रम दूर करणे हा आहे.

3. 21 नोव्हेंबर 2023 च्या शासन स्पष्टीकरणात काय म्हटले आहे?

14.11.2022 रोजीच्या मूळ परिपत्रकाच्या संदर्भात बेंगळुरू जिल्हा शिक्षण विभागाकडून राज्याबाहेरील शैक्षणिक सहलीबाबत मार्गदर्शन मागविण्यात आले होते.

या पार्श्वभूमीवर शालेय शिक्षण विभागाने 21.11.2023 रोजी पुढीलप्रमाणे महत्त्वाचे स्पष्टीकरण दिले.

शासनाच्या स्पष्टीकरणातील मुख्य मुद्दे

  • प्रत्येक शैक्षणिक वर्षात राज्यातील प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमधील विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक सहली आयोजित करता येतात.
  • शैक्षणिक सहली देशभरातील ठिकाणी आयोजित करण्याची परवानगी असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
  • भारतीय रेल्वेच्या गाड्यांमधूनही शैक्षणिक सहली आयोजित करता येतात.
  • 14.11.2022 च्या मूळ परिपत्रकातील इतर बाबी पूर्वीप्रमाणेच कायम राहतील.
विशेष लक्षात ठेवा : या आदेशाचा अर्थ देशातील कोणत्याही ठिकाणी कोणतीही पूर्वपरवानगी न घेता सहल आयोजित करता येते असा नाही. सहलीच्या आयोजनासाठी मूळ परिपत्रकातील अटी व लागू प्रशासकीय प्रक्रिया पाळणे आवश्यक आहे.

4. कर्नाटक राज्याबाहेर शैक्षणिक सहल आयोजित करता येते का?

हा मुख्याध्यापक आणि शिक्षकांच्या मनातील सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे.

21.11.2023 च्या स्पष्टीकरणात प्रत्येक शैक्षणिक वर्षात राज्यातील प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमधील विद्यार्थ्यांसाठी देशभरात शैक्षणिक सहली आयोजित करण्यास परवानगी असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.

त्यामुळे कर्नाटक राज्याबाहेरील शैक्षणिक स्थळांना भेट देण्याची शक्यता या परिपत्रकाने मान्य केली आहे.

उदाहरणार्थ शैक्षणिक सहलीची संभाव्य ठिकाणे

  • महाराष्ट्र – पुणे, मुंबई, कोल्हापूर, अजिंठा-वेरूळ.
  • गोवा – समुद्रकिनारे, ऐतिहासिक स्थळे आणि सांस्कृतिक वारसा.
  • आंध्र प्रदेश – तिरुपती आणि विज्ञानविषयक स्थळे.
  • तेलंगणा – हैदराबादमधील विज्ञान व ऐतिहासिक केंद्रे.
  • दिल्ली – राष्ट्रीय संग्रहालय, संसद भवन परिसरातील मान्यताप्राप्त भेटीची ठिकाणे आणि ऐतिहासिक स्थळे.
  • तमिळनाडू – चेन्नई आणि ऐतिहासिक-सांस्कृतिक स्थळे.

वरील ठिकाणे केवळ शैक्षणिक सहलीच्या नियोजनासाठी उदाहरणे आहेत. ही शासनाने मंजूर केलेली अधिकृत ठिकाणांची यादी नाही. प्रत्यक्ष सहलीपूर्वी आवश्यक परवानग्या आणि प्रवासाची व्यवस्था तपासावी.

5. भारतीय रेल्वेने शैक्षणिक सहल आयोजित करता येते का?

होय. या परिपत्रकातील आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे भारतीय रेल्वेच्या गाड्यांमधून शैक्षणिक सहली आयोजित करण्याबाबतचे स्पष्टीकरण.

14.11.2022 च्या मूळ परिपत्रकातील परिच्छेद 8 चा संदर्भ देऊन भारतीय रेल्वेच्या गाड्यांमधूनही शैक्षणिक सहली आयोजित करता येतात, असे 21.11.2023 च्या आदेशात स्पष्ट करण्यात आले आहे.

रेल्वे प्रवासाचे शैक्षणिक फायदे

  • विद्यार्थ्यांना रेल्वे वाहतूक व्यवस्थेची प्रत्यक्ष माहिती मिळते.
  • रेल्वे स्थानकावरील सुरक्षा आणि प्रवासी शिस्त समजते.
  • भारतीय रेल्वेच्या कार्यपद्धतीचे निरीक्षण करता येते.
  • वेळेचे नियोजन आणि सामूहिक प्रवासाचा अनुभव मिळतो.
  • भूगोल, वाहतूक आणि सामाजिक शास्त्र विषयांशी प्रत्यक्ष संबंध जोडता येतो.

रेल्वेने प्रवास करताना आरक्षण, तिकीट, प्रवाशांची संख्या, प्रवासाची वेळ, विद्यार्थ्यांची सुरक्षितता आणि रेल्वे प्रशासनाच्या लागू अटी यांची काळजी घ्यावी.

6. सरकारी आणि अनुदानित शाळांसाठी या परिपत्रकाचे महत्त्व

कर्नाटकातील सरकारी शाळा आणि अनुदानित शाळांमध्ये शैक्षणिक सहली आयोजित करताना संबंधित शासन आदेश आणि प्रशासकीय नियमांची माहिती असणे आवश्यक आहे.

या स्पष्टीकरणाचा विषय सरकारी व खासगी शाळांच्या विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक सहलीशी संबंधित आहे. अनुदानित शाळांनी या आदेशाची अंमलबजावणी करताना मूळ 14.11.2022 परिपत्रक आणि आपल्या शाळेला लागू असलेल्या अनुदानित शाळांच्या प्रशासकीय तरतुदी तपासाव्यात.

मुख्याध्यापकांसाठी महत्त्वाच्या सूचना

  • सहलीचे शैक्षणिक उद्दिष्ट निश्चित करावे.
  • विद्यार्थ्यांच्या वर्गानुसार सहलीचे ठिकाण निवडावे.
  • सहलीसाठी लागू असलेली पूर्वपरवानगी निश्चित करावी.
  • पालकांची संमती आणि विद्यार्थ्यांची माहिती व्यवस्थित ठेवावी.
  • शिक्षक व जबाबदार कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती करावी.
  • प्रवास आणि निवासाची सुरक्षित व्यवस्था करावी.
  • सहलीनंतर शैक्षणिक अहवाल तयार करावा.

7. शैक्षणिक सहलीपूर्वी आवश्यक कागदपत्रे : शाळांसाठी मार्गदर्शक सूची

शैक्षणिक सहल यशस्वीपणे आयोजित करण्यासाठी शाळेने नियोजनपूर्वक कागदपत्रे तयार ठेवणे आवश्यक आहे.

खालील सूची ही शाळांसाठी व्यावहारिक नियोजन मार्गदर्शक आहे. यातील प्रत्येक कागदपत्र 21.11.2023 च्या स्पष्टीकरणात अनिवार्य असल्याचे नमूद नाही. कोणती कागदपत्रे अनिवार्य आहेत हे मूळ शासन परिपत्रक आणि संबंधित अधिकाऱ्यांच्या सूचनांनुसार तपासावे.

सहलीपूर्वी तयार ठेवावयाची कागदपत्रे

  1. शाळेचा शैक्षणिक सहल आयोजन प्रस्ताव.
  2. सहलीचे उद्दिष्ट आणि शैक्षणिक कार्यक्रम.
  3. सहलीसाठी निश्चित केलेले ठिकाण व प्रवास मार्ग.
  4. लागू अधिकाऱ्यांकडून मिळालेली पूर्वपरवानगी.
  5. पालकांचे लेखी संमतीपत्र.
  6. सहभागी विद्यार्थ्यांची नावनिहाय यादी.
  7. शिक्षक व सहलीसाठी नियुक्त कर्मचाऱ्यांची यादी.
  8. वाहतूक आणि रेल्वे आरक्षणाचा तपशील.
  9. आणीबाणीच्या संपर्क क्रमांकांची यादी.
  10. विद्यार्थ्यांच्या आवश्यक आरोग्यविषयक माहितीची नोंद.
  11. खर्चाचे अंदाजपत्रक आणि निधीचा तपशील.
  12. सहलीनंतरचा अहवाल व खर्चाचा हिशेब.

8. शैक्षणिक सहलीसाठी पूर्वपरवानगी कशी घ्यावी?

शैक्षणिक सहलीच्या आयोजनात पूर्वपरवानगी हा अत्यंत महत्त्वाचा प्रशासकीय भाग आहे.

मात्र 21.11.2023 च्या उपलब्ध स्पष्टीकरणात परवानगी देणाऱ्या अधिकाऱ्यांची संपूर्ण श्रेणी, अर्जाचा नमुना किंवा अर्ज सादर करण्याची अंतिम मुदत दिलेली नाही. त्यामुळे कोणत्या सहलीसाठी कोणत्या अधिकाऱ्याची परवानगी आवश्यक आहे हे मूळ 14.11.2022 परिपत्रक आणि स्थानिक शिक्षण विभागाकडून निश्चित करून घ्यावे.

शाळेने करावयाचे व्यावहारिक नियोजन

  1. मुख्याध्यापकांनी सहलीचा प्राथमिक प्रस्ताव तयार करावा.
  2. विद्यार्थ्यांची संख्या आणि सहलीचे ठिकाण निश्चित करावे.
  3. सहलीचे शैक्षणिक महत्त्व स्पष्ट करावे.
  4. प्रवास, निवास आणि भोजनाची व्यवस्था तपासावी.
  5. लागू परवानगी प्रक्रियेबाबत BEO/DDPI कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
  6. आवश्यक मंजुरी मिळाल्यानंतरच सहलीचे अंतिम आयोजन करावे.
  7. पालकांना प्रवासाची संपूर्ण माहिती द्यावी.
महत्त्वाचे : वरील प्रक्रिया ही शाळांसाठी सुचविलेली नियोजन पद्धती आहे. ती शासनाने दिलेला अधिकृत अर्जक्रम किंवा निश्चित मंजुरी प्रक्रिया असल्याचा दावा नाही.

9. विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षिततेसाठी विशेष काळजी

शैक्षणिक सहल आयोजित करताना विद्यार्थ्यांची सुरक्षितता ही सर्वात महत्त्वाची जबाबदारी आहे.

सुरक्षा नियोजन

  • प्रत्येक विद्यार्थ्याची नावनिहाय उपस्थिती नोंद ठेवावी.
  • प्रवासादरम्यान विद्यार्थ्यांना गटांमध्ये विभागावे.
  • प्रत्येक गटासाठी जबाबदार शिक्षक निश्चित करावा.
  • रेल्वे स्थानक, बसस्थानक आणि गर्दीच्या ठिकाणी विशेष काळजी घ्यावी.
  • विद्यार्थ्यांना आपत्कालीन संपर्क क्रमांक द्यावेत.
  • प्राथमिक उपचार पेटी सोबत ठेवावी.
  • अन्न, पाणी आणि स्वच्छतेची काळजी घ्यावी.
  • रात्रीच्या प्रवासात आणि मुक्कामाच्या वेळी योग्य देखरेख ठेवावी.
  • विद्यार्थ्यांना शिक्षकांच्या परवानगीशिवाय गटापासून वेगळे जाऊ न देणे.
  • आपत्कालीन परिस्थितीसाठी पर्यायी योजना तयार ठेवावी.

लहान वयाच्या विद्यार्थ्यांसाठी अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे. विद्यार्थ्यांची वैद्यकीय गरज, अॅलर्जी किंवा विशेष मदतीची आवश्यकता असल्यास पालकांकडून आधी माहिती घ्यावी.

10. शैक्षणिक सहलीचे अंदाजपत्रक कसे तयार करावे?

सहलीचे नियोजन करताना शाळेने सर्व खर्चांचा विचार करून पारदर्शक अंदाजपत्रक तयार करावे.

खर्चाचा प्रकारविचारात घ्यावयाच्या बाबी
प्रवासरेल्वे, बस किंवा इतर वाहतूक खर्च.
निवासमुक्कामाची आवश्यक व्यवस्था.
भोजनविद्यार्थ्यांसाठी सुरक्षित व स्वच्छ भोजन.
प्रवेश शुल्कसंग्रहालय, विज्ञान केंद्र किंवा पर्यटन स्थळांचे शुल्क.
प्राथमिक उपचारआवश्यक वैद्यकीय साहित्य.
इतर खर्चस्थानिक वाहतूक आणि आपत्कालीन तरतूद.

विद्यार्थ्यांकडून निधी गोळा करणे, शाळेचा निधी वापरणे किंवा इतर आर्थिक स्रोतांचा उपयोग करणे याबाबत लागू आर्थिक नियम, पालकांची संमती आणि विभागीय सूचना पाळाव्यात.

11. शैक्षणिक सहलीचा विद्यार्थ्यांना होणारा फायदा

  • प्रत्यक्ष अनुभव : पुस्तकातील माहिती प्रत्यक्ष पाहून शिकण्याची संधी.
  • निरीक्षण कौशल्य : परिसर, वस्तू, घटना आणि परिस्थितींचे निरीक्षण.
  • सामाजिक विकास : सहकार्य, संवाद आणि समूहात वागण्याची सवय.
  • भौगोलिक ज्ञान : विविध प्रदेश, नद्या, पर्वत आणि हवामान समजणे.
  • ऐतिहासिक जाणीव : ऐतिहासिक स्थळांचा प्रत्यक्ष अभ्यास.
  • वैज्ञानिक दृष्टिकोन : विज्ञान केंद्रे आणि तंत्रज्ञानाची माहिती.
  • स्वावलंबन : स्वतःची काळजी घेणे आणि शिस्त पाळणे.

12. सहलीपूर्वी, सहलीदरम्यान आणि सहलीनंतरचे नियोजन

सहलीपूर्वी

  • सहलीचे उद्दिष्ट निश्चित करणे.
  • प्रवासाचे नियोजन करणे.
  • आवश्यक परवानगी आणि कागदपत्रे तयार ठेवणे.
  • पालकांना माहिती देऊन संमती घेणे.
  • विद्यार्थ्यांना सुरक्षा सूचना देणे.

सहलीदरम्यान

  • नियमित उपस्थिती घेणे.
  • विद्यार्थ्यांवर देखरेख ठेवणे.
  • ठरलेल्या कार्यक्रमानुसार भेटी आयोजित करणे.
  • स्वच्छता आणि शिस्त राखणे.
  • सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देणे.

सहलीनंतर

  • सहलीचा शैक्षणिक अहवाल तयार करणे.
  • विद्यार्थ्यांकडून अनुभव लेखन करून घेणे.
  • छायाचित्रे आणि शैक्षणिक नोंदी व्यवस्थित ठेवणे.
  • खर्चाचा हिशेब तयार करणे.
  • सहलीतून मिळालेल्या ज्ञानाचे मूल्यमापन करणे.

13. शाळांसाठी आवश्यक शासन आदेश व डाउनलोड माहिती

शैक्षणिक सहलीसंबंधी उपलब्ध असलेले महत्त्वाचे आदेश आणि स्पष्टीकरण एकाच ठिकाणी उपलब्ध करून देण्याचा SmartGuruji चा प्रयत्न आहे.

शैक्षणिक सहल शासन आदेश – 21.11.2023

कर्नाटक शालेय शिक्षण विभागाने जारी केलेले शैक्षणिक सहलीसंबंधी स्पष्टीकरण डाउनलोड करण्यासाठी खालील बटणावर क्लिक करा.

अधिकृत शासन परिपत्रक PDF डाउनलोड / पाहा

14. शैक्षणिक सहलीसंबंधी इतर महत्त्वाची माहिती

शाळेच्या प्रशासकीय कामकाजासाठी आणि शिक्षकांना उपयुक्त असलेल्या इतर शासन निर्णयांची माहिती SmartGuruji वर उपलब्ध आहे.

15. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न 1 : कर्नाटकातील सरकारी शाळेतील विद्यार्थ्यांना राज्याबाहेर शैक्षणिक सहल नेता येते का?

उत्तर : होय. 21.11.2023 च्या शासन स्पष्टीकरणानुसार प्रत्येक शैक्षणिक वर्षात राज्यातील प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमधील विद्यार्थ्यांसाठी देशभरात शैक्षणिक सहली आयोजित करता येतात. लागू परवानगी प्रक्रिया मात्र पाळावी लागेल.

प्रश्न 2 : भारतीय रेल्वेने शैक्षणिक सहल आयोजित करता येते का?

उत्तर : होय. मूळ 14.11.2022 परिपत्रकातील परिच्छेद 8 चा संदर्भ देऊन भारतीय रेल्वेच्या गाड्यांमधूनही सहली आयोजित करता येतात, असे स्पष्ट केले आहे.

प्रश्न 3 : प्रत्येक वर्षी शैक्षणिक सहल आयोजित करता येते का?

उत्तर : 21.11.2023 च्या स्पष्टीकरणात प्रत्येक शैक्षणिक वर्षात शैक्षणिक सहली आयोजित करण्याची तरतूद स्पष्ट केली आहे. मात्र सहलीची वारंवारता, आर्थिक तरतूद आणि इतर अटींसाठी मूळ परिपत्रक तपासावे.

प्रश्न 4 : 21.11.2023 च्या आदेशामुळे 14.11.2022 चे परिपत्रक रद्द झाले आहे का?

उत्तर : नाही. 21.11.2023 च्या स्पष्टीकरणात मूळ परिपत्रकातील इतर बाबी पूर्वीप्रमाणेच कायम राहतील असे स्पष्ट करण्यात आले आहे.

प्रश्न 5 : अनुदानित शाळांनाही या आदेशाचा लाभ घेता येतो का?

उत्तर : परिपत्रकाचा विषय सरकारी व खासगी शाळांच्या विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक सहलीशी संबंधित आहे. अनुदानित शाळांनी आपल्या शाळेला लागू असलेले मूळ परिपत्रक आणि संबंधित सेवा व प्रशासकीय नियम तपासून कार्यवाही करावी.

प्रश्न 6 : राज्याबाहेरील सहलीसाठी स्वतंत्र परवानगीची आवश्यकता आहे का?

उत्तर : उपलब्ध 21.11.2023 च्या स्पष्टीकरणात देशभरात सहली आयोजित करता येतात असे म्हटले आहे; मात्र राज्याबाहेरील सहलीसाठी परवानगी देणारा अधिकारी आणि अर्जाची स्वतंत्र प्रक्रिया याचा तपशील या एका पानावर दिलेला नाही. त्यासाठी मूळ 14.11.2022 परिपत्रक आणि संबंधित BEO/DDPI कार्यालयाचे मार्गदर्शन घ्यावे.

प्रश्न 7 : सहलीसाठी पालकांचे संमतीपत्र आवश्यक आहे का?

उत्तर : विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षिततेसाठी पालकांची लेखी संमती घेणे ही योग्य प्रशासकीय आणि सुरक्षा पद्धत आहे. मात्र या अपलोड केलेल्या स्पष्टीकरणात संमतीपत्राचा अधिकृत नमुना दिलेला नाही.

प्रश्न 8 : या आदेशामध्ये सहलीसाठी निश्चित विद्यार्थी-शिक्षक प्रमाण दिले आहे का?

उत्तर : उपलब्ध 21.11.2023 च्या पत्रात असे निश्चित प्रमाण नमूद नाही. लागू मूळ नियम आणि विभागीय सूचनांनुसार प्रमाण तपासावे.

16. महत्त्वाची सूचना आणि निष्कर्ष

कर्नाटक शालेय शिक्षण विभागाच्या 21 नोव्हेंबर 2023 च्या स्पष्टीकरणामुळे शैक्षणिक सहलींबाबतचा एक महत्त्वाचा संभ्रम दूर झाला आहे. राज्यातील प्राथमिक आणि माध्यमिक शाळांमधील विद्यार्थ्यांसाठी देशभरात शैक्षणिक सहली आयोजित करता येतात तसेच भारतीय रेल्वेच्या गाड्यांमधूनही सहल आयोजित करता येते, हे स्पष्ट झाले आहे.

सरकारी, अनुदानित आणि संबंधित खासगी शाळांमधील मुख्याध्यापक व शिक्षकांनी सहलीचे नियोजन करताना विद्यार्थ्यांचे वय, शैक्षणिक उद्दिष्ट, प्रवासाचे अंतर, सुरक्षा, आर्थिक नियोजन आणि आवश्यक प्रशासकीय परवानग्या यांचा विचार करावा.

अधिकृततेबाबत महत्त्वाची सूचना

या लेखातील शासन स्पष्टीकरण 21.11.2023 रोजीच्या उपलब्ध अधिकृत परिपत्रकावर आधारित आहे. त्यात संदर्भित 14.11.2022 चे मूळ परिपत्रक स्वतंत्रपणे तपासल्याशिवाय त्यातील सर्व अटी, मंजुरीचे अधिकारी किंवा कागदपत्रांची अंतिम यादी निश्चित मानू नये. नवीन शासन आदेश किंवा बदल लागू असल्यास त्यांनाही प्राधान्य द्यावे.

SmartGuruji – Educational Information Portal

Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now