JNVST 2027 – EVS सराव प्रश्नपेढी
सामाजिक परिसर : भारतातील सर्वांत मोठे, लांब व उंच
इयत्ता 5 वी 45 MCQ प्रश्न प्रत्येकी 1 गुणघटकाची थोडक्यात माहिती
भारत हा विविध भौगोलिक वैशिष्ट्यांनी समृद्ध देश आहे. येथे उंच पर्वत, लांब नद्या, मोठी सरोवरे, विशाल पठारे, वाळवंटे, धरणे आणि लांब किनारपट्टी आढळते. या घटकात भारतातील सर्वांत मोठे, सर्वांत लांब आणि सर्वांत उंच यांसारख्या वैशिष्ट्यांचा अभ्यास केला जातो.
उदाहरणार्थ, क्षेत्रफळानुसार राजस्थान हे भारतातील सर्वांत मोठे राज्य आहे. गोदावरी ही द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वांत लांब नदी आहे. जगातील सर्वांत उंच पर्वतशिखर माउंट एव्हरेस्ट आहे.
राजस्थान
गोदावरी
दख्खनचे पठार
थार वाळवंट
सूचना-
वरील प्रश्न संबंधित घटकाचा अभ्यास व सामान्य ज्ञानाचा सराव
करण्यासाठी आहेत; ते अधिकृत परीक्षेतील प्रश्नांचे प्रतिनिधित्व
करतात, अशी हमी नाही.
बहुपर्यायी प्रश्न – उत्तर पहा
प्रत्येक प्रश्न स्वतः सोडवा. प्रश्नाखालील उत्तर पहा बटण दाबून योग्य उत्तर आणि त्याचे स्पष्टीकरण वाचा. प्रत्येक प्रश्न 1 गुणाचा सराव प्रश्न आहे.
प्रश्न 1. क्षेत्रफळानुसार भारतातील सर्वांत मोठे राज्य कोणते?
योग्य उत्तर: राजस्थान
स्पष्टीकरण: राजस्थान हे क्षेत्रफळानुसार भारतातील सर्वांत मोठे राज्य आहे.
प्रश्न 2. क्षेत्रफळानुसार भारतातील सर्वांत लहान राज्य कोणते?
योग्य उत्तर: गोवा
स्पष्टीकरण: गोवा हे क्षेत्रफळानुसार भारतातील सर्वांत लहान राज्य आहे.
प्रश्न 3. लोकसंख्येनुसार भारतातील सर्वांत मोठे राज्य कोणते?
योग्य उत्तर: उत्तर प्रदेश
स्पष्टीकरण: जनगणना 2011 नुसार उत्तर प्रदेश हे भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले राज्य आहे. येथे क्षेत्रफळ आणि लोकसंख्या हे वेगवेगळे निकष आहेत.
प्रश्न 4. भारतातील सर्वांत लांब नदी म्हणून सामान्यतः कोणत्या नदीचे नाव शिकवले जाते?
योग्य उत्तर: गंगा
स्पष्टीकरण: गंगा ही भारतातील सर्वांत महत्त्वाच्या आणि लांब नद्यांपैकी एक आहे. नदीची एकूण लांबी आणि भारतातील प्रवाहाची लांबी यांत फरक असू शकतो.
प्रश्न 5. द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वांत लांब नदी कोणती?
योग्य उत्तर: गोदावरी
स्पष्टीकरण: गोदावरी नदीला दक्षिण गंगा असेही म्हटले जाते. ती महाराष्ट्रातून उगम पावून पूर्वेकडे वाहते.
प्रश्न 6. जगातील सर्वांत उंच पर्वतशिखर कोणते?
योग्य उत्तर: माउंट एव्हरेस्ट
स्पष्टीकरण: माउंट एव्हरेस्ट हे समुद्रसपाटीपासून उंचीनुसार जगातील सर्वांत उंच पर्वतशिखर आहे. ते नेपाळ आणि चीनच्या तिबेट प्रदेशाच्या सीमेजवळ आहे.
प्रश्न 7. भारताच्या निर्विवाद हद्दीतील सर्वोच्च पर्वतशिखर कोणते?
योग्य उत्तर: कांचनजुंगा
स्पष्टीकरण: कांचनजुंगा हे सिक्कीम आणि नेपाळच्या सीमेजवळील अतिउंच शिखर आहे. भारताच्या सर्वोच्च शिखराविषयी प्रश्न विचारताना भौगोलिक संदर्भ लक्षात घ्यावा.
प्रश्न 8. भारतातील सर्वांत मोठे वाळवंट कोणते?
योग्य उत्तर: थार वाळवंट
स्पष्टीकरण: थार वाळवंटाचा मोठा भाग राजस्थानमध्ये आहे. त्याचा काही भाग पाकिस्तानमध्येही पसरलेला आहे.
प्रश्न 9. भारतातील सर्वांत मोठ्या पठारांपैकी प्रमुख पठार कोणते?
योग्य उत्तर: दख्खनचे पठार
स्पष्टीकरण: दख्खनचे पठार भारताच्या दक्षिण भागातील विस्तीर्ण पठारी प्रदेश आहे.
प्रश्न 10. भारतातील सर्वांत मोठ्या नदी त्रिभुज प्रदेशाचे नाव काय?
योग्य उत्तर: सुंदरबन त्रिभुज प्रदेश
स्पष्टीकरण: गंगा-ब्रह्मपुत्रा नदीप्रणालीने तयार केलेला सुंदरबन प्रदेश जगातील सर्वांत मोठ्या नदी त्रिभुज प्रदेशांपैकी एक आहे.
प्रश्न 11. भारतातील सर्वांत लांब किनारपट्टी असलेले राज्य कोणते?
योग्य उत्तर: गुजरात
स्पष्टीकरण: गुजरातला भारतातील राज्यांमध्ये सर्वांत लांब किनारपट्टी आहे.
प्रश्न 12. भारतातील सर्वांत मोठ्या खाऱ्या-गोड्या मिश्र पाण्याच्या सरोवराचे नाव काय?
योग्य उत्तर: चिलिका सरोवर
स्पष्टीकरण: ओडिशातील चिलिका हे विस्तीर्ण खाऱ्या-गोड्या मिश्र पाण्याचे सरोवर म्हणजेच lagoon आहे.
प्रश्न 13. भारतातील मोठ्या नैसर्गिक गोड्या पाण्याच्या सरोवरांपैकी कोणते सरोवर प्रसिद्ध आहे?
योग्य उत्तर: वुलर सरोवर
स्पष्टीकरण: जम्मू-काश्मीरमधील वुलर हे मोठे नैसर्गिक गोड्या पाण्याचे सरोवर आहे. त्याचा विस्तार ऋतूनुसार बदलू शकतो.
प्रश्न 14. भारतातील मोठे अंतर्गत खाऱ्या पाण्याचे सरोवर कोणते?
योग्य उत्तर: सांभर सरोवर
स्पष्टीकरण: राजस्थानमधील सांभर सरोवर हे भारतातील प्रमुख अंतर्गत खाऱ्या पाण्याचे सरोवर आहे.
प्रश्न 15. भारतातील सर्वांत उंच धरण म्हणून सामान्यतः कोणत्या धरणाचा उल्लेख होतो?
योग्य उत्तर: टिहरी धरण
स्पष्टीकरण: उत्तराखंडमधील टिहरी धरण हे भारतातील सर्वांत उंच धरण म्हणून ओळखले जाते.
प्रश्न 16. हिराकूड धरण कोणत्या नदीवर बांधले आहे?
योग्य उत्तर: महानदी
स्पष्टीकरण: ओडिशातील हिराकूड धरण महानदीवर बांधले आहे. पूरनियंत्रण, सिंचन आणि वीजनिर्मिती यासाठी धरणे उपयुक्त असतात.
प्रश्न 17. भाक्रा-नांगल धरण कोणत्या नदीवर आहे?
योग्य उत्तर: सतलज
स्पष्टीकरण: भाक्रा धरण सतलज नदीवर बांधले आहे. ते सिंचन आणि जलविद्युत निर्मितीसाठी महत्त्वाचे आहे.
प्रश्न 18. भारतातील सर्वांत मोठ्या वाघांच्या अधिवासांपैकी एक असलेले सुंदरबन कोणत्या प्रदेशात आहे?
योग्य उत्तर: गंगा-ब्रह्मपुत्रा त्रिभुज प्रदेश
स्पष्टीकरण: सुंदरबन हा खारफुटीच्या जंगलांसाठी प्रसिद्ध प्रदेश आहे. तो भारत आणि बांगलादेशात पसरलेला आहे.
प्रश्न 19. भारतातील सर्वांत जुनी पर्वतरांग म्हणून सामान्यतः कोणत्या पर्वतरांगेचा उल्लेख केला जातो?
योग्य उत्तर: अरवली पर्वतरांग
स्पष्टीकरण: अरवली पर्वतरांग ही अतिप्राचीन पर्वतरांगांपैकी एक आहे. तिचा मोठा भाग राजस्थानमध्ये आहे.
प्रश्न 20. दक्षिण भारतातील सर्वांत उंच शिखर कोणते?
योग्य उत्तर: अनामुडी
स्पष्टीकरण: केरळमधील अनामुडी हे दक्षिण भारतातील सर्वोच्च शिखर आहे.
प्रश्न 21. अरवली पर्वतरांगेतील सर्वोच्च शिखर कोणते?
योग्य उत्तर: गुरु शिखर
स्पष्टीकरण: गुरु शिखर हे राजस्थानमधील माउंट आबूजवळ असून अरवली पर्वतरांगेतील सर्वोच्च शिखर आहे.
प्रश्न 22. भारतातील सर्वांत मोठ्या खारफुटीच्या जंगलांसाठी कोणता प्रदेश प्रसिद्ध आहे?
योग्य उत्तर: सुंदरबन
स्पष्टीकरण: सुंदरबनमध्ये खाऱ्या पाण्याशी जुळवून घेणारी खारफुटीची झाडे मोठ्या प्रमाणात आढळतात.
प्रश्न 23. भारतातील सर्वांत मोठ्या नदी बेटांपैकी प्रसिद्ध माजुली बेट कोणत्या नदीत आहे?
योग्य उत्तर: ब्रह्मपुत्रा
स्पष्टीकरण: आसाममधील माजुली हे ब्रह्मपुत्रा नदीतील प्रसिद्ध नदी बेट आहे. बेटाचा आकार नदीच्या प्रवाहानुसार बदलू शकतो.
प्रश्न 24. भारतातील मोठ्या नदी बेटांपैकी माजुली कोणत्या राज्यात आहे?
योग्य उत्तर: आसाम
स्पष्टीकरण: माजुली हे आसाम राज्यात ब्रह्मपुत्रा नदीमध्ये आहे.
प्रश्न 25. भारतातील सर्वांत मोठ्या मीठ उत्पादन क्षेत्रांपैकी प्रसिद्ध कच्छचे रण कोणत्या राज्यात आहे?
योग्य उत्तर: गुजरात
स्पष्टीकरण: कच्छचे रण गुजरातमध्ये आहे. येथे पांढऱ्या मिठाच्या विस्तीर्ण मैदानांसाठी हा प्रदेश प्रसिद्ध आहे.
प्रश्न 26. भारतातील सर्वांत मोठ्या केंद्रशासित प्रदेशांपैकी क्षेत्रफळाने मोठा प्रदेश कोणता?
योग्य उत्तर: लडाख
स्पष्टीकरण: सध्याच्या केंद्रशासित प्रदेशांच्या प्रशासकीय वर्गवारीनुसार लडाख क्षेत्रफळाने सर्वांत मोठा आहे.
प्रश्न 27. भारतातील सर्वांत लहान केंद्रशासित प्रदेशांपैकी क्षेत्रफळाने सर्वांत लहान कोणता?
योग्य उत्तर: लक्षद्वीप
स्पष्टीकरण: लक्षद्वीप हा अरबी समुद्रातील बेटांचा समूह असून क्षेत्रफळाने भारतातील सर्वांत लहान केंद्रशासित प्रदेश आहे.
प्रश्न 28. भारतातील सर्वांत मोठ्या वाळवंटाचा मोठा भाग कोणत्या राज्यात आहे?
योग्य उत्तर: राजस्थान
स्पष्टीकरण: थार वाळवंटाचा मोठा भाग राजस्थानमध्ये पसरलेला आहे.
प्रश्न 29. भारतातील सर्वांत मोठ्या नदी खोऱ्यांपैकी गंगा नदीचे खोरे कोणत्या प्रकारच्या प्रदेशात मोठ्या प्रमाणात पसरले आहे?
योग्य उत्तर: उत्तर भारतीय मैदानी प्रदेश
स्पष्टीकरण: गंगा नदी आणि तिच्या उपनद्यांनी उत्तर भारतातील विस्तीर्ण सुपीक मैदानी प्रदेश तयार केला आहे.
प्रश्न 30. भारतातील पश्चिम किनाऱ्यावरील पर्वतरांगेला महाराष्ट्रात कोणत्या नावाने ओळखले जाते?
योग्य उत्तर: सह्याद्री
स्पष्टीकरण: पश्चिम घाट पर्वतरांगेला महाराष्ट्रात सह्याद्री असेही म्हणतात.
प्रश्न 31. भारतातील मोठ्या धरणांपैकी हिराकूड धरण कोणत्या राज्यात आहे?
योग्य उत्तर: ओडिशा
स्पष्टीकरण: हिराकूड धरण ओडिशा राज्यात महानदीवर बांधले आहे.
प्रश्न 32. भारतातील सर्वांत मोठ्या नदीप्रणालींपैकी एक असलेल्या ब्रह्मपुत्रा नदीला तिबेटमध्ये कोणत्या नावाने ओळखले जाते?
योग्य उत्तर: यारलुंग त्सांगपो
स्पष्टीकरण: तिबेटमधील वरच्या प्रवाहात ब्रह्मपुत्रा नदीला यारलुंग त्सांगपो असे म्हणतात.
प्रश्न 33. भारतातील सर्वांत मोठ्या राज्यांपैकी राजस्थानची राजधानी कोणती?
योग्य उत्तर: जयपूर
स्पष्टीकरण: जयपूर ही राजस्थानची राजधानी आहे. तिला गुलाबी शहर असेही म्हटले जाते.
प्रश्न 34. भारतातील मोठ्या पठारी प्रदेशांपैकी दख्खनचे पठार मुख्यतः कोणत्या भागात आहे?
योग्य उत्तर: दक्षिण भारत
स्पष्टीकरण: दख्खनचे पठार दक्षिण भारतातील विस्तीर्ण भूभाग व्यापते.
प्रश्न 35. भारतातील सर्वांत मोठ्या राज्याचा योग्य निकष कोणता, हे ओळखा: राजस्थानला सर्वांत मोठे राज्य का म्हणतात?
योग्य उत्तर: क्षेत्रफळ
स्पष्टीकरण: राजस्थान हे क्षेत्रफळानुसार सर्वांत मोठे राज्य आहे; लोकसंख्येनुसार उत्तर प्रदेश मोठे आहे.
प्रश्न 36. भारतातील मोठ्या सरोवरांविषयी माहिती घेताना कोणती गोष्ट लक्षात ठेवावी?
योग्य उत्तर: सरोवराचा प्रकार आणि मोजमापाचा निकष
स्पष्टीकरण: गोडे पाणी, खारे पाणी, lagoon किंवा अंतर्गत सरोवर यांनुसार उत्तर वेगळे असू शकते.
प्रश्न 37. भारतातील सर्वांत उंच धरण विचारल्यास टिहरी धरण कोणत्या राज्यात आहे?
योग्य उत्तर: उत्तराखंड
स्पष्टीकरण: टिहरी धरण उत्तराखंड राज्यात आहे.
प्रश्न 38. भारतातील सर्वांत लांब नदी म्हणून गंगा नदीचा अभ्यास करताना कोणता फरक समजून घ्यावा?
योग्य उत्तर: संपूर्ण नदीची लांबी आणि भारतातील प्रवाहाची लांबी
स्पष्टीकरण: काही नद्या अनेक देशांतून वाहतात. त्यामुळे संपूर्ण लांबी आणि एका देशातील लांबी वेगळी असू शकते.
प्रश्न 39. जगातील सर्वांत उंच शिखर माउंट एव्हरेस्ट कोणत्या दोन देशांच्या सीमेजवळ आहे?
योग्य उत्तर: नेपाळ आणि चीन
स्पष्टीकरण: माउंट एव्हरेस्ट नेपाळ आणि चीनच्या तिबेट प्रदेशाच्या सीमेजवळ आहे.
प्रश्न 40. भारतातील सर्वांत मोठे, लांब आणि उंच यांसारखी माहिती अभ्यासण्याचा सर्वोत्तम मार्ग कोणता?
योग्य उत्तर: नाव, स्थान आणि मोजमापाचा निकष समजून घेणे
स्पष्टीकरण: केवळ पाठांतर न करता प्रत्येक वैशिष्ट्याचे स्थान आणि त्याला सर्वांत मोठे किंवा उंच म्हणण्याचा निकष समजून घेतल्यास चुका कमी होतात.
प्रश्न 41. भारतातील सर्वांत मोठ्या नदी त्रिभुज प्रदेशाचा संबंध कोणत्या नद्यांशी आहे?
योग्य उत्तर: गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा
स्पष्टीकरण: गंगा-ब्रह्मपुत्रा नदीप्रणालीने बंगालच्या उपसागराकडे मोठा त्रिभुज प्रदेश तयार केला आहे.
प्रश्न 42. भारतातील मोठ्या सरोवरांपैकी चिलिका सरोवर कोणत्या राज्यात आहे?
योग्य उत्तर: ओडिशा
स्पष्टीकरण: चिलिका सरोवर ओडिशाच्या पूर्व किनाऱ्याजवळ आहे.
प्रश्न 43. भारतातील सर्वांत लांब किनारपट्टी असलेल्या गुजरात राज्याला कोणता समुद्र लागून आहे?
योग्य उत्तर: अरबी समुद्र
स्पष्टीकरण: गुजरात भारताच्या पश्चिम किनाऱ्यावर असून त्याला अरबी समुद्राची किनारपट्टी लाभली आहे.
प्रश्न 44. भारतातील सर्वांत मोठ्या वाळवंटांपैकी थार वाळवंट कोणत्या दिशेला आहे?
योग्य उत्तर: वायव्य भारत
स्पष्टीकरण: थार वाळवंट भारताच्या वायव्य भागात असून त्याचा मोठा भाग राजस्थानमध्ये आहे.
प्रश्न 45. भारतातील सर्वांत मोठे किंवा उंच वैशिष्ट्य याविषयी परीक्षेतील प्रश्न सोडवताना सर्वप्रथम काय तपासावे?
योग्य उत्तर: प्रश्नात दिलेला निकष
स्पष्टीकरण: क्षेत्रफळ, लोकसंख्या, उंची, लांबी किंवा पाण्याचा प्रकार यांनुसार उत्तर बदलू शकते. म्हणून प्रश्नातील नेमका निकष वाचणे महत्त्वाचे आहे.
अधिक अभ्यासासाठी SmartGuruji वरील लेख
अभ्यास टिप: प्रथम प्रश्नांची उत्तरे स्वतः द्या. नंतर उत्तर पहा बटण वापरून स्पष्टीकरण वाचा. चुकीच्या उत्तरांची नोंद करा आणि दुसऱ्या दिवशी त्या प्रश्नांची पुन्हा उजळणी करा.

