JNVST 2027 EVS: मानवी शरीर – पचनसंस्था (Digestive System)
नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो! तुम्ही JNVST 2027 ची तयारी करत आहात ना? आज आपण आपल्या शरीरातील एका अत्यंत महत्त्वाच्या यंत्रणेबद्दल माहिती घेणार आहोत. गाडी चालवण्यासाठी जसे पेट्रोल लागते, तसेच आपल्याला खेळण्यासाठी, अभ्यास करण्यासाठी आणि काम करण्यासाठी ऊर्जेची (Energy) गरज असते. ही ऊर्जा आपल्याला आपण खाल्लेल्या अन्नातून मिळते. पण आपण खाल्लेले अन्न तसेच रक्तात जात नाही, तर त्याचे बारीक तुकड्यांत रूपांतर करावे लागते. या प्रक्रियेलाच पचन (Digestion) म्हणतात.
अन्नाचा प्रवास: पचनसंस्थेचे मुख्य भाग (Parts of Digestive System)
आपण खाल्लेल्या अन्नाचा प्रवास एका लांब नळीतून होतो. चला पाहूया अन्नाचा हा प्रवास कसा असतो:
1. तोंड (Mouth)
पचनाची सुरुवात आपल्या तोंडातूनच होते. दात अन्नाचे बारीक तुकडे करतात आणि त्यात लाळ (Saliva) मिसळते. लाळेमुळे अन्न मऊ होते आणि गिळायला सोपे जाते.
उदाहरण: तुम्ही जेव्हा कोरडी भाकरी किंवा बिस्किट चावता, तेव्हा थोड्या वेळाने ते ओलसर आणि गोड लागते, कारण त्यात लाळ मिसळलेली असते!
2. अन्ननलिका (Food Pipe / Esophagus)
गिळलेले अन्न एका लांब नळीतून खाली जाते. या नळीला अन्ननलिका म्हणतात. ही नळी अन्नाला जठरापर्यंत (Stomach) ढकलण्याचे काम करते.
3. जठर (Stomach)
जठर हे एका पिशवीसारखे असते. येथे अन्न घुसळले जाते. जठरात काही पाचक रस (Digestive juices) आणि ॲसिड असतात, जे अन्नाला अगदी पातळ पेस्टसारखे बनवतात.
उदाहरण: जठराचे काम अगदी आपल्या घरातल्या मिक्सरसारखे (Mixer) असते. जसे मिक्सरमध्ये पाणी आणि फळे टाकल्यावर ज्यूस तयार होतो, तसेच जठरात अन्नाचे होते.
4. लहान आतडे (Small Intestine)
जठराकडून अन्न एका खूप लांब आणि गुंडाळलेल्या नळीत जाते, याला लहान आतडे म्हणतात. अन्नातील सर्व आवश्यक पोषक घटक (Nutrients) येथेच शोषले जातात आणि रक्तात मिसळले जातात.
5. मोठे आतडे (Large Intestine) आणि 6. गुदद्वार (Anus)
जे अन्न पचत नाही, ते मोठ्या आतड्यात जाते. मोठे आतडे यातून फक्त पाणी शोषून घेते आणि उरलेला टाकाऊ भाग (Waste) गुदद्वारावाटे शरीराबाहेर टाकला जातो.
संभाव्य प्रश्न (Expected MCQs for JNVST 2027)
Q1. अन्नाच्या पचनाची सुरुवात शरीराच्या कोणत्या भागापासून होते?
(A) जठर
(B) लहान आतडे
(C) तोंड
(D) अन्ननलिका
✅ उत्तर: (C) तोंड
Q2. अन्नातील जास्तीत जास्त पोषक घटक (Nutrients) कुठे शोषले जातात?
(A) मोठे आतडे
(B) लहान आतडे
(C) जठर
(D) तोंड
✅ उत्तर: (B) लहान आतडे
Q3. अन्नाला तोंडातून जठरापर्यंत पोहोचवण्याचे काम कोण करते?
(A) अन्ननलिका
(B) मोठे आतडे
(C) गुदद्वार
(D) हृदय
✅ उत्तर: (A) अन्ननलिका
Q4. पचन न झालेल्या अन्नातील पाणी शोषून घेण्याचे काम कोणता अवयव करतो?
(A) लहान आतडे
(B) मोठे आतडे
(C) जठर
(D) तोंड
✅ उत्तर: (B) मोठे आतडे
Q5. जठराचे (Stomach) काम खालीलपैकी कोणत्या यंत्रासारखे असते?
(A) टीव्ही
(B) मिक्सर
(C) पंखा
(D) सायकल
✅ उत्तर: (B) मिक्सर
