JNVST 2027 – EVS सराव प्रश्नपेढी
सामाजिक परिसर : कपडे आणि तंतू
इयत्ता 5 वीएकूण 50 प्रश्नप्रत्येक प्रश्न 1 गुणघटकाची थोडक्यात माहिती
कपडे आपले शरीर ऊन, थंडी, वारा, धूळ आणि पावसापासून वाचवतात. कपडे तयार करण्यासाठी प्रथम तंतूंपासून धागा, धाग्यापासून कापड आणि कापडापासून कपडे तयार केले जातात. कापूस आणि ज्यूट हे वनस्पतींपासून मिळणारे तंतू आहेत; लोकर आणि रेशीम हे प्राणिजन्य तंतू आहेत. नायलॉन आणि पॉलिस्टर हे कृत्रिम तंतू आहेत. हवामान, काम आणि आराम यानुसार योग्य कपडे निवडणे तसेच कपडे स्वच्छ ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
वनस्पतीजन्य तंतू; सुती कपडे घाम शोषण्यास मदत करतात.
मेंढीसारख्या प्राण्यांपासून मिळते; थंडीत उब देते.
रेशीम किड्याच्या कोषापासून मिळते.
वनस्पतीजन्य तंतू; पोती व पिशव्या बनवण्यासाठी वापर.
नायलॉन व पॉलिस्टर ही उदाहरणे आहेत.
तंतू → धागा → कापड → कपडे.
सूचना-
वरील प्रश्न संबंधित घटकाचा अभ्यास व सामान्य ज्ञानाचा सराव करण्यासाठी आहेत; ते अधिकृत परीक्षेतील प्रश्नांचे प्रतिनिधित्व करतात, अशी हमी नाही.
बहुपर्यायी प्रश्न – उत्तर पहा
प्रत्येक प्रश्न आधी स्वतः सोडवा. प्रश्नानंतर लगेच दिलेले “उत्तर पहा” बटण दाबून योग्य उत्तर आणि स्पष्टीकरण वाचा.
प्रश्न 1. कपडे वापरण्याचा मुख्य उद्देश कोणता?
योग्य उत्तर: अ. शरीराचे संरक्षण करणे
स्पष्टीकरण: कपडे शरीराचे ऊन, थंडी, वारा, धूळ आणि काही दुखापतींपासून संरक्षण करतात.
प्रश्न 2. कापूस कोणत्या वनस्पतीपासून मिळतो?
योग्य उत्तर: अ. कापसाच्या झाडापासून
स्पष्टीकरण: कापसाच्या बोंडातील मऊ तंतूंपासून कापसाचे धागे तयार केले जातात.
प्रश्न 3. लोकरीचा तंतू प्रामुख्याने कोणत्या प्राण्यापासून मिळतो?
योग्य उत्तर: अ. मेंढी
स्पष्टीकरण: मेंढीच्या अंगावरील केसांपासून लोकर मिळते. काही इतर प्राण्यांपासूनही लोकर मिळते.
प्रश्न 4. रेशीम कोणापासून मिळते?
योग्य उत्तर: अ. रेशीम किड्याच्या कोषापासून
स्पष्टीकरण: रेशीम किड्याने तयार केलेल्या कोषातील तंतूपासून रेशीम धागा तयार होतो.
प्रश्न 5. ज्यूट म्हणजे कोणत्या प्रकारचा तंतू?
योग्य उत्तर: अ. वनस्पतीजन्य तंतू
स्पष्टीकरण: ज्यूट हा वनस्पतीपासून मिळणारा तंतू आहे. त्यापासून पोती व दोर तयार होतात.
प्रश्न 6. कापूस कोणत्या प्रकारचा तंतू आहे?
योग्य उत्तर: अ. नैसर्गिक वनस्पतीजन्य
स्पष्टीकरण: कापूस वनस्पतीपासून मिळत असल्याने तो नैसर्गिक वनस्पतीजन्य तंतू आहे.
प्रश्न 7. लोकर कोणत्या प्रकारचा तंतू आहे?
योग्य उत्तर: अ. प्राणिजन्य
स्पष्टीकरण: लोकर प्राण्यांच्या केसांपासून मिळते. म्हणून ती प्राणिजन्य तंतू आहे.
प्रश्न 8. पॉलिस्टर कोणत्या प्रकारचा तंतू आहे?
योग्य उत्तर: अ. कृत्रिम
स्पष्टीकरण: पॉलिस्टर हा रासायनिक प्रक्रियेद्वारे तयार होणारा कृत्रिम तंतू आहे.
प्रश्न 9. उन्हाळ्यात सुती कपडे वापरणे आरामदायी का असते?
योग्य उत्तर: अ. ते घाम शोषण्यास मदत करतात
स्पष्टीकरण: सुती कापड घाम शोषते आणि हवेशीर असल्याने गरम हवामानात आरामदायी वाटते.
प्रश्न 10. थंडीच्या दिवसांत लोकरीचे कपडे का वापरतात?
योग्य उत्तर: अ. ते शरीराची उष्णता टिकवण्यास मदत करतात
स्पष्टीकरण: लोकरीच्या तंतूंमध्ये हवा धरून राहते. त्यामुळे शरीरातील उष्णता टिकण्यास मदत होते.
प्रश्न 11. कापसापासून धागा तयार करण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: अ. कताई
स्पष्टीकरण: कापसाचे तंतू वळवून धागा बनवण्याच्या प्रक्रियेला कताई म्हणतात.
प्रश्न 12. धाग्यांपासून कापड तयार करण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: अ. विणकाम
स्पष्टीकरण: धागे एकमेकांत आडवे-उभे गुंफून कापड तयार करण्याला विणकाम म्हणतात.
प्रश्न 13. कापसाची बोंडे पिकल्यावर काय केले जाते?
योग्य उत्तर: अ. कापूस गोळा केला जातो
स्पष्टीकरण: कापसाची बोंडे उघडल्यावर त्यातील कापूस गोळा करून पुढील प्रक्रियेसाठी पाठवला जातो.
प्रश्न 14. कापसातील बिया आणि तंतू वेगळे करण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: अ. जिनिंग
स्पष्टीकरण: जिनिंग प्रक्रियेत कापसातील बिया आणि तंतू वेगळे केले जातात.
प्रश्न 15. रेशीम किडा कोणत्या वनस्पतीची पाने प्रामुख्याने खातो?
योग्य उत्तर: अ. तुती
स्पष्टीकरण: रेशीम उत्पादनात वापरला जाणारा रेशीम किडा सामान्यतः तुतीची पाने खातो.
प्रश्न 16. ज्यूटपासून कोणती वस्तू बनवली जाते?
योग्य उत्तर: अ. पोते
स्पष्टीकरण: ज्यूट मजबूत तंतू असल्यामुळे त्यापासून पोती, दोर आणि पिशव्या तयार करतात.
प्रश्न 17. कापडाला रंग देण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
योग्य उत्तर: अ. रंगकाम
स्पष्टीकरण: कापडाला इच्छित रंग देण्यासाठी रंगकाम केले जाते.
प्रश्न 18. कपडे शिवण्यासाठी कोणते साधन वापरले जाते?
योग्य उत्तर: अ. सुई आणि दोरा
स्पष्टीकरण: सुईत दोरा ओवून कापडाचे तुकडे जोडले जातात.
प्रश्न 19. पावसाळ्यात कोणत्या प्रकारचे कपडे उपयोगी ठरतात?
योग्य उत्तर: अ. पावसापासून संरक्षण करणारे रेनकोट
स्पष्टीकरण: रेनकोट आणि छत्री पावसापासून शरीर व कपडे भिजण्यापासून वाचवतात.
प्रश्न 20. कापूस पिकवण्यासाठी कोणती गोष्ट आवश्यक असते?
योग्य उत्तर: अ. योग्य हवामान, पाणी आणि माती
स्पष्टीकरण: कापसाच्या पिकाला योग्य तापमान, पुरेसा पाऊस किंवा सिंचन आणि योग्य माती आवश्यक असते.
प्रश्न 21. नैसर्गिक तंतूंचे उदाहरण कोणते?
योग्य उत्तर: अ. कापूस
स्पष्टीकरण: कापूस हा वनस्पतीपासून मिळणारा नैसर्गिक तंतू आहे.
प्रश्न 22. खालीलपैकी कृत्रिम तंतू कोणता?
योग्य उत्तर: अ. नायलॉन
स्पष्टीकरण: नायलॉन हा रासायनिक प्रक्रियेद्वारे तयार केलेला कृत्रिम तंतू आहे.
प्रश्न 23. कापूस आणि पॉलिस्टर यांतील एक महत्त्वाचा फरक कोणता?
योग्य उत्तर: अ. कापूस नैसर्गिक, पॉलिस्टर कृत्रिम
स्पष्टीकरण: कापूस वनस्पतीपासून मिळतो; पॉलिस्टर कारखान्यात रासायनिक प्रक्रियेतून तयार होतो.
प्रश्न 24. ओले कपडे उन्हात किंवा हवेशीर जागेत वाळवण्याचा फायदा कोणता?
योग्य उत्तर: अ. ओलावा कमी होतो
स्पष्टीकरण: उष्णता आणि हवा यांमुळे कपड्यातील पाणी बाष्पीभवन होऊन कपडे वाळतात.
प्रश्न 25. कपडे धुताना साबण किंवा डिटर्जंट कशासाठी वापरतात?
योग्य उत्तर: अ. मळ व तेलकटपणा काढण्यासाठी
स्पष्टीकरण: साबण किंवा डिटर्जंट कपड्यांवरील मळ व तेलकटपणा काढण्यास मदत करतात.
प्रश्न 26. कपडे वापरल्यानंतर स्वच्छ ठेवणे का महत्त्वाचे?
योग्य उत्तर: अ. स्वच्छता आणि आरोग्यासाठी
स्पष्टीकरण: स्वच्छ कपड्यांमुळे दुर्गंधी आणि त्वचेवरील त्रास कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
प्रश्न 27. खूप घट्ट कपडे घातल्यास काय होऊ शकते?
योग्य उत्तर: अ. हालचालींना त्रास होऊ शकतो
स्पष्टीकरण: योग्य मापाचे आरामदायी कपडे हालचालींसाठी सोयीचे असतात.
प्रश्न 28. कपड्यांवरील काळजी घेण्याच्या सूचना का वाचाव्यात?
योग्य उत्तर: अ. कपडा योग्य रीतीने धुण्यासाठी
स्पष्टीकरण: कपड्याच्या लेबलवरील सूचना पाहिल्यास योग्य तापमान, धुलाई आणि इस्त्री पद्धत निवडता येते.
प्रश्न 29. पुनर्वापरासाठी चांगल्या स्थितीतील जुने कपडे काय करता येतात?
योग्य उत्तर: अ. गरजू व्यक्तींना देता येतात
स्पष्टीकरण: वापरण्यायोग्य कपडे दान केल्यास संसाधनांचा पुनर्वापर होतो आणि कचरा कमी होतो.
प्रश्न 30. कृत्रिम तंतूंचा पर्यावरणावर परिणाम कमी करण्यासाठी काय करता येईल?
योग्य उत्तर: अ. कपड्यांचा पुनर्वापर व योग्य विल्हेवाट
स्पष्टीकरण: कृत्रिम तंतूंचे तुकडे पर्यावरणात पसरू शकतात. पुनर्वापर आणि योग्य कचरा व्यवस्थापन महत्त्वाचे आहे.
प्रश्न 31. तंतू म्हणजे काय?
योग्य उत्तर: अ. धागा तयार करण्यासाठी वापरता येणारे बारीक लांब पदार्थ
स्पष्टीकरण: तंतू हे बारीक आणि लांब असतात. त्यांना एकत्र करून धागे व कापड तयार करता येते.
प्रश्न 32. कपडे बनवण्याची योग्य क्रमवार साखळी कोणती?
योग्य उत्तर: अ. तंतू–धागा–कापड–कपडे
स्पष्टीकरण: तंतूपासून धागा, धाग्यापासून कापड आणि कापडापासून कपडे तयार होतात.
प्रश्न 33. वनस्पतींपासून मिळणाऱ्या तंतूंचे उदाहरण कोणते?
योग्य उत्तर: अ. ज्यूट
स्पष्टीकरण: ज्यूट हा वनस्पतीपासून मिळतो; लोकर आणि रेशीम प्राणिजन्य, तर नायलॉन कृत्रिम आहे.
प्रश्न 34. प्राण्यांपासून मिळणाऱ्या तंतूंची योग्य जोडी कोणती?
योग्य उत्तर: अ. लोकर आणि रेशीम
स्पष्टीकरण: लोकर मेंढीसारख्या प्राण्यांपासून आणि रेशीम रेशीम किड्याच्या कोषापासून मिळते.
प्रश्न 35. कापसाच्या तंतूंचा रंग नैसर्गिकरित्या साधारणपणे कसा असतो?
योग्य उत्तर: अ. पांढरा किंवा फिकट
स्पष्टीकरण: कापूस सामान्यतः पांढरा किंवा फिकट रंगाचा असतो; काही जातींमध्ये नैसर्गिक रंग वेगळा असू शकतो.
प्रश्न 36. विणकराचे काम कोणते?
योग्य उत्तर: अ. धाग्यांपासून कापड विणणे
स्पष्टीकरण: विणकर हातमाग किंवा यंत्रमागावर धाग्यांपासून कापड तयार करतो.
प्रश्न 37. शिंप्याचे मुख्य काम कोणते?
योग्य उत्तर: अ. मापानुसार कपडे शिवणे
स्पष्टीकरण: शिंपी माप घेऊन कापड कापतो आणि शिवून कपडे तयार करतो किंवा दुरुस्त करतो.
प्रश्न 38. कपड्यांचे रंग वेगवेगळे कसे केले जातात?
योग्य उत्तर: अ. रंगद्रव्ये वापरून
स्पष्टीकरण: कापडाला विविध रंग देण्यासाठी योग्य रंगद्रव्ये व रंगकामाची प्रक्रिया वापरली जाते.
प्रश्न 39. सणसमारंभात लोक विशेष कपडे का घालतात?
योग्य उत्तर: अ. परंपरा, आनंद आणि प्रसंगाचा मान राखण्यासाठी
स्पष्टीकरण: विशेष प्रसंगी कपडे घालण्यामागे सांस्कृतिक परंपरा, आनंद आणि वैयक्तिक आवड असते.
प्रश्न 40. शाळेचा गणवेश वापरण्याचा एक फायदा कोणता?
योग्य उत्तर: अ. विद्यार्थ्यांमध्ये एकसमानता निर्माण होते
स्पष्टीकरण: गणवेशामुळे शाळेत एकसमानता आणि समूहाची ओळख निर्माण होण्यास मदत होते.
प्रश्न 41. थंड प्रदेशात लोकरीचा शाल किंवा स्वेटर कसा मदत करतो?
योग्य उत्तर: अ. शरीराभोवती उबदार हवेचा थर टिकवतो
स्पष्टीकरण: लोकरीच्या तंतूंमध्ये अडकलेली हवा उष्णतेचा प्रवाह कमी करते.
प्रश्न 42. रेशीम किड्याचा कोष कशासाठी महत्त्वाचा आहे?
योग्य उत्तर: अ. रेशीम तंतू मिळवण्यासाठी
स्पष्टीकरण: रेशीम किड्याच्या कोषातून रेशीम तंतू मिळवले जातात.
प्रश्न 43. ज्यूटच्या पिशव्यांचा एक फायदा कोणता?
योग्य उत्तर: अ. त्या अनेकदा पुन्हा वापरता येतात
स्पष्टीकरण: ज्यूटच्या पिशव्या टिकाऊ असू शकतात आणि पुन्हा वापरल्याने एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या पिशव्यांची गरज कमी होते.
प्रश्न 44. कापड कापताना मोजमाप घेणे का आवश्यक?
योग्य उत्तर: अ. योग्य आकाराचे कपडे तयार करण्यासाठी
स्पष्टीकरण: योग्य मोजमापामुळे कपडे योग्य बसतात आणि कापडाचा अपव्यय कमी होतो.
प्रश्न 45. कपडे इस्त्री करताना कोणती काळजी घ्यावी?
योग्य उत्तर: अ. कपड्याच्या प्रकारानुसार योग्य तापमान ठेवावे
स्पष्टीकरण: वेगवेगळ्या कापडांना वेगवेगळे तापमान आवश्यक असते. विद्युत इस्त्री काळजीपूर्वक वापरावी.
प्रश्न 46. कापूस आणि लोकर यांचा मुख्य स्रोत कोणता?
योग्य उत्तर: अ. कापूस वनस्पतीतून, लोकर प्राण्यांपासून
स्पष्टीकरण: कापूस वनस्पतीजन्य तंतू आहे, तर लोकर प्राणिजन्य तंतू आहे.
प्रश्न 47. कपड्यांची योग्य निवड करताना काय पाहावे?
योग्य उत्तर: अ. हवामान, काम आणि आराम
स्पष्टीकरण: हवामान, कामाचा प्रकार, आराम, माप आणि सुरक्षितता लक्षात घेऊन कपडे निवडावेत.
प्रश्न 48. कपडे तयार करण्याच्या उद्योगात यंत्रांचा उपयोग कशासाठी होतो?
योग्य उत्तर: अ. कताई, विणकाम आणि शिवणकाम वेगाने करण्यासाठी
स्पष्टीकरण: यंत्रांमुळे धागा, कापड आणि तयार कपडे मोठ्या प्रमाणावर व तुलनेने वेगाने तयार करता येतात.
प्रश्न 49. कापडाच्या उरलेल्या तुकड्यांचा चांगला उपयोग कोणता?
योग्य उत्तर: अ. पिशव्या, पुसण्या किंवा हस्तकला बनवणे
स्पष्टीकरण: उरलेल्या कापडाचे तुकडे पुन्हा वापरल्यास कचरा कमी होतो आणि नवीन वस्तू बनवता येतात.
प्रश्न 50. कपड्यांवरील डाग काढताना प्रथम काय करणे चांगले?
योग्य उत्तर: अ. कापडाच्या सूचना तपासून योग्य पद्धत वापरणे
स्पष्टीकरण: कापडाचा प्रकार आणि लेबल पाहून डाग काढण्याची योग्य पद्धत निवडल्यास कपडा खराब होण्याचा धोका कमी होतो.
SmartGuruji वरील संबंधित अभ्याससाहित्य
अभ्यास टिप: नैसर्गिक व कृत्रिम तंतूंचा फरक, कापसापासून कापड बनवण्याच्या पायऱ्या आणि हवामानानुसार कपड्यांची निवड यांची उजळणी करा.
