1. जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार (WHO) आरोग्य म्हणजे काय?

2. खालीलपैकी कोणता आजार संसर्गजन्य (Communicable) नाही?

3. मलेरिया हा आजार कशामुळे पसरतो?

4. रोगप्रतिकारक शक्ती (Immunity) म्हणजे काय?

5. कॉलरा हा आजार प्रामुख्याने कशातून पसरतो?

6. संतुलित आहारात (Balanced Diet) कशाचा समावेश असावा?

7. ताप किंवा शरीरावरील सूज हे कशाचे उदाहरण आहेत?

8. सर्दी (Common cold) कशामुळे होते?

9. क्षयरोग (TB) हा कोणता आजार आहे?

10. आजार टाळण्यासाठी सर्वात सोपा आणि प्रभावी मार्ग कोणता?

1. संसर्गजन्य आजार हे प्रामुख्याने _________ मुळे होतात.

2. मलेरिया आणि डेंग्यू हे आजार _________ या वाहकांमुळे पसरतात.

3. रुग्णाला जाणवणाऱ्या वेदना किंवा थकवा यांना आजाराची _________ म्हणतात.

4. शरीराला आवश्यक असलेल्या सर्व पोषक घटकांचा योग्य प्रमाणात समावेश असलेल्या आहाराला _________ आहार म्हणतात.

5. क्षयरोग (TB) हा आजार _________ मुळे होतो.

1. आरोग्य म्हणजे काय?

2. संसर्गजन्य आजार म्हणजे काय?

3. असंसर्गजन्य आजारांची दोन उदाहरणे द्या.

4. रोगजंतू (Pathogens) म्हणजे काय?

5. दूषित पाणी प्यायल्यामुळे कोणते आजार होऊ शकतात?

1. चित्रांमध्ये दाखविलेले आजार संपर्कीय किंवा असंपर्कीय अशा गटांमध्ये विभागा.
(सर्दी आणि फ्लू, टायफाईड, मधुमेह, दमा, कांजण्या)

2. आजारांना मोठ्या प्रमाणावर संपर्कीय आणि असंपर्कीय अशा दोन गटांत विभागता येते. खाली दिलेल्या पर्यायांमधून असंसर्गजन्य आजार ओळखा.
(i) टायफाईड (ii) दमा (iii) मधुमेह (iv) गोवर

3. तुमच्या शाळेत फ्लूचा प्रसार झाला आहे अनेक वर्गमित्र अनुपस्थित आहेत आणि खोकत व शिंकत आहेत.
(i) पुढील प्रसार रोखण्यासाठी शाळेने कोणते तात्काळ उपाय करायला हवेत?
(ii) तुमचा वर्गमित्र जो तुमच्यासोबत बाकावर बसतो, तो फ्लूची लक्षणे दाखवू लागतो. तुम्ही त्याला न दुखावता कशी प्रतिक्रिया द्याल?
(iii) स्वतःला आणि इतरांना हा आजार होण्यापासून वाचविण्यासाठी तुम्ही काय करू शकता?

4. तुमचे कुटुंब दुसऱ्या शहरात जाण्याचा बेत आखत आहे, जिथे मलेरिया जास्त प्रमाणात आढळतो.
(i) प्रवासाच्या आधी, दरम्यान आणि नंतर तुम्ही कोणती खबरदारी घ्यायला हवी?
(ii) मच्छरदाणी किंवा किटक प्रतिबंधक वापरण्याचे महत्व तुम्ही तुमच्या भावंडांना कसे समजावाल?
(iii) प्रवासी जर आरोग्याच्या सूचनांकडे दुर्लक्ष करतील तर काय होऊ शकते?

5. तुमचे काका त्यांच्या मित्रांमध्ये मिसळण्यासाठी धूम्रपान करू लागले आहेत, जरी हे चांगलेच माहीत आहे की धूम्रपान आरोग्याला गंभीर हानी पोहोचविते.
(i) त्यांना थांबविण्यासाठी, उद्धट न होता, तुम्ही त्यांना काय सांगाल?
(ii) जर तुमचा मित्र तुम्हाला पार्टीत सिगारेट देऊ करत असेल तर तुम्ही काय कराल?
(iii) विद्यार्थ्यांना अशा हानिकारक सवयींपासून परावृत्त करण्यासाठी शाळा कशी मदत करू शकते?

6. सानिया तिची मैत्रीण विनिताला सांगते की, प्रतिजैविके (Antibiotics) कोणत्याही आजारावर उपचार करू शकतात, त्यामुळे आपल्याला आजारांची चिंता करण्याची गरज नाही. सानियाला तिचे विधान चुकीचे आहे हे समजण्यासाठी विनिता तिला कोणते प्रश्न विचारू शकेल?

7. डेंग्यूच्या रुग्णांच्या तक्त्यावरून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा:
(i) कोणत्या तीन महिन्यांत डेंग्यूचे रुग्ण सर्वाधिक होते?
(ii) कोणत्या तीन महिन्यांत डेंग्यूचे रुग्ण सर्वात कमी होते?
(iii) डेंग्यूचा प्रसार रुग्णसंख्येत वाढ होण्यासाठी कोणते नैसर्गिक किंवा पर्यावरणीय घटक कारणीभूत असू शकतात?
(iv) डेंग्यूचा प्रसार रोखण्यासाठी समुदाय किंवा सरकार कोणती प्रतिबंधात्मक पावले उचलू शकते? डेंग्यूचा प्रसार सुरू होण्यापूर्वी कोणती पावले उचलल्यास रुग्णसंख्या कमी होईल?

8. कल्पना करा की तुम्ही शालेय आरोग्य मोहिमेचे प्रभारी आहात. संपर्कीय आणि असंपर्कीय रोग कमी करण्यासाठी तुम्ही कोणते महत्त्वाचे संदेश द्याल?

9. अशी शिफारस केली जाते की व्हायरल इन्फेक्शन (विषाणूमुळे) (जसे सर्दी, खोकला, किंवा फ्लू) साठी प्रतिजैविके घेऊ नये, या शिफारसीचे कारण तुम्ही काय सांगू शकता?

10. खालील रोगांपैकी कोणते रोग पिण्याच्या पाण्याचा संसर्ग झाल्यास पसरू शकतात, जर ते एखाद्या संक्रमित व्यक्तीच्या मलामुळे दूषित झाले असेल तर?
(हिपॅटायटिस A, क्षयरोग, पोलिओ, कॉलरा, कांजण्या)

11. जेव्हा आपल्या शरीराला एखाद्या रोगजंतूचा पहिल्यांदा सामना करावा लागतो, तेव्हा शरीराची रोगप्रतिकारक प्रतिक्रिया साधारणपणे कमी असते. परंतु त्याच रोगजंतूचा पुन्हा सामना झाल्यावर शरीराची रोगप्रतिकारक प्रतिक्रिया पहिल्या वेळेपेक्षा खूप चांगली होते. असे का होते?