कर्नाटक प्राथमिक शाळा मुख्याध्यापक पदोन्नतीसाठी नवे नियम जाहीर (2026)-

कर्नाटक शासनाने शिक्षण विभागाच्या भरती नियमांमध्ये 2026 मध्ये महत्त्वपूर्ण दुरुस्ती केली आहे.प्राथमिक व पदवीधर प्राथमिक शिक्षकांमधून मुख्याध्यापक पदासाठी पदोन्नती देण्याची नवीन पद्धत, 2:1 प्रमाण, 12 वर्षांची सेवा अट आणि NCTE मार्गदर्शक तत्वांनुसार पात्रता याबाबत सविस्तर माहिती या लेखात जाणून घ्या.

अधिसूचना काय सांगते?

कर्नाटक शासनाने दिनांक 27 फेब्रुवारी 2026 रोजी “Karnataka Education Department Services (Department of Public Instruction) (Recruitment) (Amendment) Rules, 2026” अधिसूचित केले आहेत.

ही दुरुस्ती मूळ 1967 च्या भरती नियमांमध्ये करण्यात आली असून, प्राथमिक शाळा मुख्याध्यापक (Primary School Head Master) पदाच्या भरती व पदोन्नती प्रक्रियेत महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत.

कर्नाटक सरकारच्या शालेय शिक्षण विभागाने प्राथमिक शाळा मुख्याध्यापक (Class III) पदाच्या पदोन्नतीसाठी नवीन सुधारित नियम लागू केले आहेत. जाणून घ्या या नवीन अधिसूचनेतील महत्त्वाचे बदल, पदोन्नतीचे प्रमाण आणि शिक्षकांसाठीच्या आवश्यक अटी.

कर्नाटक प्राथमिक शाळा मुख्याध्यापक पदोन्नतीचे नवीन नियम (2026)

कर्नाटक सरकारच्या शालेय शिक्षण आणि साक्षरता विभागाने 27 फेब्रुवारी 2026 रोजी एक महत्त्वपूर्ण अधिसूचना जारी केली आहे. या अधिसूचनेद्वारे ‘कर्नाटक शिक्षण विभाग सेवा (सार्वजनिक शिक्षण विभाग) (भरती) (सुधारणा) नियम, 2026’ लागू करण्यात आले आहेत. हे नियम प्रामुख्याने ‘प्राथमिक शाळा मुख्याध्यापक’ (वर्ग-3 अराजपत्रित) पदाच्या पदोन्नती प्रक्रियेत मोठे बदल करतात.

शिक्षक आणि उमेदवारांसाठी या नवीन नियमांमधील प्रमुख बदल खालीलप्रमाणे आहेत:

1. पदोन्नतीचे नवीन प्रमाण (Ratio of Promotion)

• प्राथमिक शाळा शिक्षक (इयत्ता 1 ली ते 5 वी)
• पदवीधर प्राथमिक शिक्षक (इयत्ता 6 वी ते 8 वी)

या दोन्ही संवर्गातून मुख्याध्यापक पदासाठी 2:1 या प्रमाणात पदोन्नती दिली जाईल. म्हणजेच, मुख्याध्यापकांच्या एकूण रिक्त पदांपैकी प्रत्येक तिसरे पद हे पदवीधर प्राथमिक शिक्षकांमधून (GPT) भरले जाईल.

2. आवश्यक सेवेचा अनुभव (Experience Required)

• प्राथमिक शाळा शिक्षक (1 ते 5): संबंधित संवर्गात किमान 12 वर्षे सेवा पूर्ण केलेली असावी.
• पदवीधर प्राथमिक शिक्षक (6 ते 8): संबंधित संवर्गात किमान 12 वर्षे सेवा पूर्ण केलेली असावी.

3. पदोन्नती संदर्भातील महत्त्वाच्या अटी व तरतुदी

अंतिम विकल्प (Irrevocable Option): शिक्षकांना सरकारी उच्च प्राथमिक शाळांचे मुख्याध्यापक आणि सरकारी हायस्कूलचे माध्यमिक शाळा सहाय्यक शिक्षक (ग्रेड-II) अशा दोन्ही पदांवर पदोन्नतीची संधी उपलब्ध आहे. त्यामुळे, पदोन्नती देण्यापूर्वी पात्र शिक्षकांकडून एक ‘अंतिम आणि न बदलता येणारा विकल्प’ (irrevocable option) लिहून घेणे आवश्यक करण्यात आले आहे.

(‘अंतिम विकल्प’ (Irrevocable Option) या अटीचा सविस्तर आणि सोप्या भाषेतील अर्थ खालीलप्रमाणे आहे:

सध्याच्या नियमांनुसार, पात्र शिक्षकांना (प्राथमिक शिक्षक इयत्ता 1 ते 5 आणि पदवीधर प्राथमिक शिक्षक इयत्ता 6 ते 8) पदोन्नतीसाठी दोन वेगवेगळे मार्ग (पर्याय) उपलब्ध आहेत:

• 1. सरकारी उच्च प्राथमिक शाळांचे मुख्याध्यापक (Headmaster) म्हणून पदोन्नती मिळवणे.
• 2. सरकारी हायस्कूलमध्ये माध्यमिक शाळा सहाय्यक शिक्षक (ग्रेड-II) म्हणून पदोन्नती मिळवणे.

निर्णय न बदलण्याची अट (Irrevocable): शिक्षकाने एकदा का आपला निर्णय लेखी स्वरूपात सरकारला कळवला, की तो अंतिम मानला जाईल. भविष्यात बदल शक्य नाही.

अंमलबजावणी कधीपासून?

हे नियम अधिकृत राजपत्रात अंतिम प्रकाशनाच्या तारखेपासून लागू होतील.

या निर्णयाचे महत्त्व

• पदोन्नती प्रक्रियेत स्पष्टता
• दोन्ही कॅडरला समान संधी
• वरिष्ठतेचा आदर
• प्रशासनिक कार्यक्षमता वाढ
• पात्र शिक्षकांना न्याय

पात्र शिक्षकांची अनुपलब्धता असल्यास प्रशासकीय हिताचा विचार करून दुसऱ्या संवर्गातील ज्येष्ठ शिक्षकांना पदोन्नती दिली जाऊ शकते. मात्र, ज्या संवर्गाच्या हक्काची पदे कमी झाली आहेत, त्याची भरपाई पुढील पदोन्नती प्रक्रियेत केली जाईल.

इयत्ता 6 वी आणि 7 वी साठी अध्यापन: जे प्राथमिक शाळा शिक्षक (इयत्ता 1 ते 5) NCTE मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार आवश्यक विषयात पदवीधर आहेत, ते इयत्ता 6 वी आणि 7 वी च्या वर्गांना शिकवण्यासाठी देखील पात्र मानले जातील.

कर्नाटक शासनाचा हा निर्णय प्राथमिक व पदवीधर प्राथमिक शिक्षकांसाठी मोठा दिलासा ठरणार आहे. 2:1 प्रमाण, 12 वर्षांची सेवा अट आणि NCTE निकषांनुसार पात्रता यामुळे पदोन्नती प्रक्रिया अधिक नियोजित व न्याय्य होणार आहे.

शिक्षक बांधवांनी आपली सेवा नोंद, पात्रता व वरिष्ठता यांची माहिती अद्ययावत ठेवणे आवश्यक आहे.

कर्नाटक सरकारचा हा निर्णय प्राथमिक आणि उच्च प्राथमिक शाळांच्या प्रशासनात सुसूत्रता आणण्यासाठी आणि अनुभवी शिक्षकांना मुख्याध्यापक पदाची समान संधी देण्यासाठी एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.

जर तुम्हाला अशा शैक्षणिक अपडेट्स, शासन निर्णय आणि शिक्षकांसाठी मार्गदर्शक लेख हवे असतील तर आमच्या ब्लॉगला अवश्य भेट द्या.