‘कलिका हब्ब’ (शिक्षण उत्सव) 2025-26 हा कर्नाटकातील प्राथमिक शिक्षण विभागाने राबविलेला एक महत्त्वाकांक्षी उपक्रम असून त्याचा उद्देश विद्यार्थ्यांमध्ये Foundational Literacy and Numeracy (FLN) कौशल्यांची अधिक सक्षम पायाभरणी करणे आहे. क्लस्टर स्तरावर आयोजित करण्यात येणारा हा शिक्षण उत्सव, शिक्षक, विद्यार्थी, पालक आणि स्थानिक शैक्षणिक समुदाय यांना एकत्र आणणारा एक व्यापक आणि प्रात्यक्षिकाधारित उपक्रम आहे.
या उत्सवाचा मुख्य हेतू विद्यार्थ्यांमध्ये भाषा कौशल्य, अंकगणित समज, व्यवहारिक गणित, आकलन व संवाद कौशल्य यांचा सर्वांगीण विकास साधणे हा आहे. ‘कलिका हब्ब’ अंतर्गत FLN घटकांची अंमलबजावणी प्रभावीपणे होण्यासाठी विविध उपक्रम, स्पर्धा, प्रदर्शन, शिक्षकांचे सत्र, पालक सहभाग कार्यक्रम आणि क्लस्टरमधील शैक्षणिक देवाणघेवाण यांचा समावेश करण्यात आला आहे.
2025-26 मध्ये हा कार्यक्रम अधिक सुधारित पद्धतीने राबवण्यात येत असून प्रत्येक शाळेला स्थानिक पातळीवर नाविन्यपूर्ण पद्धती वापरण्याची संधी देण्यात आली आहे. क्लस्टर स्तरावरील समन्वयक, BEO कार्यालये आणि शाळा विकास समित्या मिळून विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे परीक्षण आणि शैक्षणिक उद्दिष्टे साध्य करण्याचे नियोजन करतात. उपक्रमांमध्ये भाषा-आधारित खेळ, वाचन कोपरे, आनंदाने गणित शिकविण्याच्या कृती, गणनात्मक विचारसरणी विकसित करणारे सत्र, समूह चर्चा, प्रत्यक्ष अनुभवातून शिकण्याचे मॉडेल, तसेच शिक्षकांसाठी FLN-केंद्रित कार्यशाळा यांचा समावेश आहे.
‘कलिका हब्ब’ हा केवळ शैक्षणिक उत्सव नसून विद्यार्थी-केंद्रित शिक्षण या तत्त्वाचा अवलंब करणारा सामाजिक-शैक्षणिक उपक्रम आहे. यात पालकांच्या सहभागाला विशेष महत्त्व दिले जाते, ज्यामुळे घरातील शिकण्याचे वातावरण अधिक सक्षम आणि आधारभूत बनते. समुदायाचे योगदान आणि शाळांमधील सहयोगी पद्धती यामुळे FLN उद्दिष्टे साध्य करणे अधिक सोपे होते.
‘कलिका हब्ब’ चे उद्देश, अंमलबजावणीची प्रक्रिया, उपक्रमांची यादी, शिक्षकांची भूमिका, विद्यार्थ्यांवरील परिणाम, तसेच 2025-26 साठी निर्धारित केलेल्या नवीन शैक्षणिक धोरणांची सविस्तर माहिती दिली आहे. यात क्लस्टरस्तरीय समन्वय कसा साधायचा, विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे मूल्यमापन कसे करायचे आणि FLN च्या मानकांनुसार अध्यापन पद्धती कशा बदलता येतात याबाबत मार्गदर्शनही समाविष्ट आहे.
‘कलिका हब्ब’ (शिक्षण उत्सव) 2025-26: क्लस्टर स्तरावर पायाभूत साक्षरता आणि संख्याज्ञान (FLN) उपक्रमांचे आयोजन
प्रस्तावना
समग्र शिक्षण कर्नाटकने 2025-26 या वर्षासाठी क्लस्टर स्तरावर ‘कलिका हब्ब’ (Learning Festival) आयोजित करण्याबाबत एक महत्त्वपूर्ण परिपत्रक जारी केले आहे. इयत्ता 1 ते 5 च्या विद्यार्थ्यांमध्ये मूलभूत साक्षरता आणि संख्याज्ञान (FLN) बळकट करण्यासाठी आणि आनंददायी शिक्षणाचे वातावरण निर्माण करण्यासाठी हा उत्सव साजरा केला जात आहे.
‘कलिका हब्ब’ आयोजित करण्याचे मुख्य उद्देश
- शिक्षणाला मजेमध्ये जोडणे: कथा सांगणे, घरातील आणि बाहेरील खेळ, आणि कलाकुसर आधारित उपक्रमांतून मुलांच्या शिक्षणाला मनोरंजक करणे.
- समुदाय सहभाग: विद्यार्थी, शिक्षक आणि पालक यांनी एकत्र येऊन आनंददायी वातावरणात शिकण्याची संधी निर्माण करणे.
- कला गुणांना वाव: मुलांनी साध्य केलेले अध्ययन परिणाम (Learning Outcomes) जाणून घेण्यासाठी आणि त्यांच्या कलागुणांना मंच मिळवून देणे.
- सर्वांगीण विकास: कला, संगीत आणि शारीरिक खेळांच्या माध्यमातून मुलांचा भावनिक आणि शारीरिक विकास साधणे.
उपक्रम (Activities)
क्लस्टर स्तरावर आयोजित करावयाचे उपक्रम दोन भागात विभागले आहेत: पहिले 4 उपक्रम अनिवार्य आहेत, आणि पुढील यादीतून कोणत्याही 3 उपक्रमांची निवड करायची आहे.
अ) अनिवार्य उपक्रम (Compulsory Activities) – 4
- 1. पालक आणि मुलांचे सहसंबंध: पालकांनी आणि मुलांनी एकत्र येऊन लघुकथा लिहिणे किंवा मजेचे खेळ तयार करणे. (आवश्यक साहित्य पुरवले जाईल.)
- 2. कथाकथन (Story Telling): मुलांनी त्यांच्या मातृभाषेत किंवा प्रादेशिक भाषेत आकर्षक गोष्टी सांगणे, ज्यामुळे त्यांची कल्पनाशक्ती वाढेल.
- 3. आनंददायी गणित (Joyful Math): परिसरातील वस्तू वापरून मोजणी करणे, वस्तूंचे वर्गीकरण करणे आणि गणिताचे खेळ खेळणे.
- 4. आरोग्य आणि पोषण: अन्नाचे वर्गीकरण, पोस्टर मेकिंग, आणि सॅलड बनवणे यांसारख्या उपक्रमांतून पौष्टिक आहाराचे महत्त्व पटवून देणे.
ब) ऐच्छिक उपक्रम (Optional Activities) – कोणतेही 3 निवडा
- 5. फॅन्सी ड्रेस (Fancy Dress): पर्यावरण संरक्षणाचा संदेश देण्यासाठी झाडे, प्राणी किंवा पक्ष्यांची वेशभूषा करणे.
- 6. हस्ताक्षर आणि कॅलिग्राफी: सुंदर अक्षरासाठी विशेष स्पर्धा.
- 7. चित्र वर्णन: विद्यार्थ्यांना चित्र पाहून त्याचे तार्किक आणि कल्पकतेने वर्णन करण्यास सांगणे.
- 8. खजिना शोध/स्मरणशक्ती परीक्षा: फळे, भाज्या किंवा वर्गातील वस्तू ओळखण्याचे खेळ.
- 9. प्रश्नमंजुषा (Quiz): FLN आणि पर्यावरणावर आधारित प्रश्नमंजुषा.
- 10. पात्राभिनय (Role Play): विविध पात्रांचे अभिनय आणि संवाद कौशल्य सादर करणे.
- 11. मोठ्याने वाचणे (Read Aloud): कथा किंवा मजकूर समजून घेऊन मोठ्याने वाचणे.
महोत्सवाचे नमुना वेळापत्रक (Schedule)
हा कार्यक्रम सकाळी 9:00 ते सायंकाळी 4:30 पर्यंत चालणार आहे:
- 9:00 – 9:30: नोंदणी आणि स्वागत.
- 9:30 – 10:00: उद्घाटन.
- 10:00 – 12:30: उपक्रमांची सुरुवात (विभागवार).
- 12:30 – 1:30: जेवणाची सुट्टी.
- 1:30 – 3:30: उपक्रम सुरू राहतील.
- 3:30 – 4:00: मुलांच्या सृजनात्मक उपक्रमांचे प्रदर्शन आणि अभिप्राय.
- 4:00 – 4:30: बक्षीस वितरण आणि समारोप.
अनुदान आणि खर्च (Budget)
प्रत्येक क्लस्टरसाठी एकूण 25,000 रुपये मंजूर करण्यात आले आहेत. त्याचे विभाजन खालीलप्रमाणे आहे:
| खर्चाचा घटक (Component) | तपशील (Details) | अनुदान (Amount in ₹) |
|---|---|---|
| शैक्षणिक साहित्य | 110 विद्यार्थ्यांसाठी (@ ₹50 प्रमाणे) | 5,500 |
| सजावट आणि बॅनर | 1,050 | |
| बक्षिसे आणि प्रमाणपत्रे | 2,450 | |
| जेवण आणि नाश्ता | 220 लोकांसाठी (@ ₹60 प्रमाणे) | 13,200 |
| इतर खर्च | मंडप, स्वच्छता इ. | 2,300 |
| फोटो आणि दस्तऐवजीकरण | 500 | |
| एकूण अनुदान | 25,000 |
महत्त्वाच्या तारखा आणि सूचना
उत्सवाचा कालावधी: 10.12.2025 ते 20.12.2025 या दरम्यान क्लस्टर स्तरावर कार्यक्रम पूर्ण करायचा आहे.
- सहभाग मर्यादा: एका क्लस्टरसाठी इयत्ता 1 ते 5 मधील साधारणपणे 100 मुलांची मर्यादा आहे, परंतु समुदायाच्या सहकार्याने ही संख्या वाढवता येऊ शकते.
- देखरेख: ‘डाएट’ (DIET) चे उपसंचालक आणि गट शिक्षणाधिकारी (BEO) यांच्यावर देखरेखीची जबाबदारी असेल.
- अहवाल सादर करणे: कार्यक्रमाचा फोटोसहित अहवाल 30.12.2025 पर्यंत राज्य कार्यालयाला सादर करणे आवश्यक आहे.
हा ‘कलिका हब्ब’ केवळ एक कार्यक्रम नसून मुलांच्या सर्जनशीलतेला आणि शिक्षणाला आनंददायी बनवण्याची एक चळवळ आहे. शिक्षण विभागाने आणि पालकांनी यात हिरीरीने सहभाग घेऊन FLN उपक्रम यशस्वी करावेत.
