कर्नाटक राज्य पाठ्यक्रम
माध्यम – मराठी
इयत्ता – 4थी
विषय – परिसर अध्ययन
प्रकरण 9. आहाराच्या सवयी
पाठावरील प्रश्नांची उत्तरे
आहार निर्मितीचा क्रम
दिलेल्या चित्रांनुसार आहार निर्मितीचा योग्य क्रम खालीलप्रमाणे आहे. तुम्ही चित्रांच्या रिकाम्या जागेत हा क्रम आणि त्याबद्दलची माहिती लिहू शकता.
- चित्र 1: शेतात पीक घेणे. (शेतकरी शेतात धान्य पिकवतो.)
- चित्र 2: गहू काढणी आणि मळणी. (शेतकरी पिकलेले धान्य कापून, मळणी करून दाणे वेगळे करतो.)
- चित्र 3: शेतकरी धान्य बाजारात घेऊन जातो. (शेतकरी धान्य विक्रीसाठी बाजारात किंवा गोदामात नेतो.)
- चित्र 4: किराणा दुकानातून वस्तू खरेदी करणे. (लोक गरजेनुसार किराणा दुकानातून पदार्थ विकत घेतात.)
- चित्र 5: घरात स्वयंपाक करणे. (घरात आणलेल्या धान्यापासून पदार्थ तयार केले जातात.)
सणांनुसार तयार केले जाणारे पदार्थ (पा.नं. 80)
प्रश्न: तुमच्या घरात प्रत्येक सणाला एकाच प्रकारचा स्वयंपाक केला जातो का? जर नाही, तर वेगवेगळ्या सणादिवशी तयार केल्या जाणाऱ्या पदार्थांची नावे लिही.
उत्तर: नाही, आमच्या घरात प्रत्येक सणाला वेगवेगळे पदार्थ तयार केले जातात.
| सणांची नावे | तयार केले जाणारे पदार्थ |
|---|---|
| दिवाळी | लाडू, शंकरपाळी, चिवडा, करंजी |
| गणपती | मोदक, पुरणपोळी |
| होळी | पुरणपोळी, गुळाची पोळी |
| दसरा | जिलेबी, लापशी |
| रक्षाबंधन | गोड शिरा, खीर |
आहार पद्धतीतील विविधता (पा.नं. 80)
प्रश्न: तुझ्या घरात आणि तुझ्या मित्र/मैत्रिणीच्या घरात तयार केलेल्या विशेष पदार्थांची तुलना कर. यातून तुला काय समजले ते इथे लिही.
उत्तर: माझ्या घरात पोळी, भाजी, भात, वरण असे पदार्थ रोज बनतात. पण माझ्या एका मित्राच्या घरात (उदा. कोकणातील) जेवणात भात, मासे, आणि नारळाचा वापर जास्त होतो. यातून मला हे समजले की, प्रत्येक कुटुंबाची आणि प्रदेशाची आहार पद्धत वेगळी असते. ही विविधता त्या-त्या भागातील उपलब्ध खाद्यपदार्थ आणि सांस्कृतिक परंपरेवर अवलंबून असते.
सामूहिक भोजन (पा.नं. 81)
प्रश्न: तू देखील या सारख्या सामूहिक भोजनामध्ये भाग घेऊन जेवण केला असशील. तो प्रसंग कोणता? तू सहभागी झालेल्या सामूहिक भोजनाबद्दल विवरण कर.
उत्तर: मी आमच्या गावातील जत्रेत सामूहिक भोजनात भाग घेतला आहे. जत्रेमध्ये सर्व गावकरी एकत्र येऊन जेवण बनवतात. लोक आपापल्या कुवतीनुसार धान्य, भाजीपाला, तेल, मसाले किंवा पैसे देतात. पुरुष आणि महिला मिळून भात, भाजी, पुरणपोळी आणि इतर गोड पदार्थ तयार करतात. जेवण झाल्यानंतर लोक स्वतःहून आपली ताटे उचलून जागा स्वच्छ करतात. अशा ठिकाणी एकत्र जेवल्याने खूप आनंद आणि समाधान मिळते.
प्रश्न: तुमच्या शाळेतील मध्यान्ह आहार हे एक सामूहिक भोजन होय. सामूहिक भोजन करताना कोणती खबरदारी घ्यावी ते इथे लिही. (पा.नं. 82)
उत्तर: शाळेतील मध्यान्ह आहार (मिड-डे मील) हे एक प्रकारचे सामूहिक भोजन आहे. ते करताना खालील गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे:
- स्वयंपाकासाठी वापरले जाणारे सामान, भांडी आणि पाणी स्वच्छ असावे.
- जेवण बनवणारे आणि वाढणारे लोक स्वच्छ कपडे आणि स्वच्छ हात वापरत आहेत याची खात्री करावी.
- जेवण बसण्याची जागा धूळ आणि कीटकापासून मुक्त असावी.
- पिण्यासाठी स्वच्छ पाणी उपलब्ध असावे.
- स्वयंपाकाच्या जागेत हवा आणि प्रकाश पुरेसा असावा.
प्रदेशानुसार आहारातील फरक
प्रश्न: तुझ्या बेळगाव जिल्ह्यात केले जाणारे स्वयंपाकातील विशेष पदार्थ लिही. (पा.नं. 83)
उत्तर: बेळगाव जिल्ह्यात ज्वारी (जोंधळा) जास्त पिकते, त्यामुळे इथल्या जेवणात ज्वारीच्या भाकरी, ज्वारीचे घावन, चटण्या आणि शेंगदाण्याचे पदार्थ विशेष असतात. काही ठिकाणी भात आणि मासे यांचाही वापर होतो.
प्रश्न: तू इतर जिल्ह्यातील आहारपदार्थांचे निरीक्षण केला आहेस का? (पा.नं. 83)
उत्तर: होय, मी इतर जिल्ह्यातील आहारपदार्थांचे निरीक्षण केले आहे. उदाहरणार्थ:
- कोकणात (उदा. मंगळूर) तांदूळ आणि मासे खाल्ले जातात.
- मैदानी प्रदेशात (उदा. मंड्या) नाचणी (नाचणा) आणि तांदूळ जास्त वापरतात.
- विदर्भात तिखट पदार्थ आणि वरण-भाकरी जास्त खाल्ली जाते.
प्रश्न: तू कधी त्या इतर जिल्ह्यातील आहारपदार्थांची चव घेतली आहेस का? तू तुझे अनुभव येथे लिही. (पा.नं. 83)
उत्तर: होय, मी कोकणातील माझ्या नातेवाईकांच्या घरी माशांचे जेवण खाल्ले आहे. ते खूप चविष्ट होते. तसेच, मी गावी गेल्यावर ज्वारीच्या भाकरी आणि पिठलं खाल्ले आहे. प्रत्येक ठिकाणच्या जेवणाची चव आणि बनवण्याची पद्धत वेगळी असते, पण ती खूप मजेदार असते.
जेवण खाल्ले आहे. ते खूप चविष्ट होते. तसेच, मी गावी गेल्यावर ज्वारीच्या भाकरी आणि पिठलं खाल्ले आहे. प्रत्येक ठिकाणच्या जेवणाची चव आणि बनवण्याची पद्धत वेगळी असते, पण ती खूप मजेदार असते.





