KARNATAKA NMMS CLASS 8 SCIENCE पाठ -3 आरोग्य : एक अमूल्य संपत्ती (MCQ Question Bank)

SmartGuruji

KARNATAKA NMMS

इयत्ता 8 वी | विज्ञान | मराठी माध्यम

आरोग्य : एक अमूल्य संपत्ती

विद्यार्थी मित्रांनो, कर्नाटक राज्याच्या सुधारित अभ्यासक्रमानुसार आपण ‘आरोग्य : एक अमूल्य संपत्ती’ हा पाठ पहिल्यांदाच अभ्यासत आहोत. या पाठामध्ये आपण आरोग्याची व्याख्या, विविध आजार आणि त्यांची कारणे, रोगप्रतिकारक शक्ती आणि लसीकरण यांसारख्या अत्यंत महत्त्वाच्या संकल्पना शिकणार आहोत. तुमची NMMS परीक्षेची तयारी परिपूर्ण व्हावी आणि प्रत्येक संकल्पना पक्की व्हावी, यासाठी पाठ्यपुस्तकावर आधारित ही विशेष 40 प्रश्नांची प्रश्नपेढी तयार केली आहे. सराव करा आणि चुकांमधून शिका!

💡 NMMS परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

  • आरोग्य: जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार (WHO) आरोग्य म्हणजे केवळ आजारी नसणे नव्हे तर शारीरिक, मानसिक व सामाजिक दृष्ट्या संपूर्ण चांगले असणे[span_10](start_span)[span_10](end_span).
  • रोगजंतू (Pathogens): जिवाणू, विषाणू, कवक (बुरशी), कृमी किंवा आदिजीव जे आजार निर्माण करतात[span_11](start_span)[span_11](end_span).
  • संसर्गजन्य आजार: रोगजंतूंमुळे होणारे आजार जे एका व्यक्तीकडून दुसऱ्याकडे पसरतात (उदा. टायफॉईड, डेंग्यू, टीबी)[span_12](start_span)[span_12](end_span).
  • असंसर्गजन्य आजार: जीवनशैली, आहार किंवा वातावरणाशी संबंधित आजार (उदा. कर्करोग, मधुमेह, दमा)[span_13](start_span)[span_13](end_span).
  • हवेमार्फत पसरणारे रोग: सर्दी, फ्लू, चिकनपॉक्स, गोवर, क्षयरोग (TB)[span_14](start_span)[span_14](end_span).
  • पाणी आणि अन्नाद्वारे पसरणारे रोग: हिपॅटायटिस-A, कॉलेरा, टायफॉईड, गोलकृमी (Ascariasis)[span_15](start_span)[span_15](end_span).
  • लसीकरण: एडवर्ड जेन्नर यांनी स्मॉलपॉक्सची (देवी) पहिली लस शोधली. लस शरीराला रोगप्रतिकारक शक्ती निर्माण करण्यास प्रशिक्षण देते[span_16](start_span)[span_16](end_span).
  • प्रतिजैविके (Antibiotics): अलेक्झांडर फ्लेमिंग यांनी ‘पेनिसिलिन’ हे पहिले प्रतिजैविक बुरशीपासून शोधले[span_17](start_span)[span_17](end_span).

A. मूलभूत संकल्पना आणि व्याख्या

1. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) यांच्या मते आरोग्याची योग्य व्याख्या कोणती?[span_18](start_span)[span_18](end_span)

  1. फक्त आजारी नसणे
  2. केवळ शारीरिक दृष्ट्या तंदुरुस्त असणे
  3. शारीरिक, मानसिक व सामाजिक दृष्ट्या संपूर्ण चांगले असणे
  4. केवळ चांगले अन्न खाणे

योग्य उत्तर: (C) शारीरिक, मानसिक व सामाजिक दृष्ट्या संपूर्ण चांगले असणे

स्पष्टीकरण: WHO च्या मते आरोग्य म्हणजे फक्त आजारी नसणे नव्हे, तर शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक दृष्ट्या संपूर्ण चांगले असणे होय[span_19](start_span)[span_19](end_span).

2. आयुर्वेद शास्त्रानुसार आरोग्याचा समतोल टिकवण्यासाठी खालीलपैकी कोणती गोष्ट पाळण्यास सांगितले आहे?[span_20](start_span)[span_20](end_span)

  1. केवळ औषधोपचार
  2. दैनिक दिनचर्या आणि ऋतुचर्या
  3. केवळ ध्यानधारणा
  4. फास्ट फूड खाणे

योग्य उत्तर: (B) दैनिक दिनचर्या आणि ऋतुचर्या

स्पष्टीकरण: आयुर्वेद आपल्याला सांगतो की दैनिक दिनचर्या आणि ऋतुचर्या (हंगामी दिनक्रम) पाळल्याने आरोग्याचा समतोल टिकण्यास मदत होते[span_21](start_span)[span_21](end_span).

3. AQI चे पूर्ण रूप काय आहे जे आपल्याला हवा किती स्वच्छ आहे हे समजण्यास मदत करते?[span_22](start_span)[span_22](end_span)

  1. Air Quantity Index
  2. Air Quality Indicator
  3. Air Quality Index (हवेच्या गुणवत्तेचा निर्देशांक)
  4. Area Quality Index

योग्य उत्तर: (C) Air Quality Index (हवेच्या गुणवत्तेचा निर्देशांक)

स्पष्टीकरण: Air Quality Index (AQI) आपल्याला हवा किती स्वच्छ आहे हे समजण्यास आणि पर्यावरणाची गुणवत्ता ओळखण्यास मदत करतो[span_23](start_span)[span_23](end_span).

4. आजार ओळखताना, आपण जे अनुभवतो (उदा. वेदना) त्याला काय म्हणतात?[span_24](start_span)[span_24](end_span)

  1. संकेत
  2. लक्षणे
  3. रोगजंतू
  4. वाहक

योग्य उत्तर: (B) लक्षणे

स्पष्टीकरण: आजारी असताना आपण जे अनुभवतो (जसे वेदना किंवा थकवा) त्याला लक्षणे म्हणतात, तर जे मोजता येते (जसे ताप) त्याला संकेत म्हणतात[span_25](start_span)[span_25](end_span).

5. आजार निर्माण करणाऱ्या सूक्ष्मजीवांना वैज्ञानिक भाषेत काय म्हणतात?[span_26](start_span)[span_26](end_span)

  1. संप्रेरके
  2. प्रतिजैविके
  3. रोगजंतू (पॅथोजिन)
  4. वाहक (व्हेक्टर)

योग्य उत्तर: (C) रोगजंतू (पॅथोजिन)

स्पष्टीकरण: जिवाणू, विषाणू, कवक यांसारख्या आजार घडवून आणणाऱ्या रोगकारक सूक्ष्मजीवांना रोगजंतू (पॅथोजिन) असे म्हणतात[span_27](start_span)[span_27](end_span).

B. संसर्गजन्य आणि असंसर्गजन्य आजार

6. खालीलपैकी कोणता आजार असंसर्गजन्य (Non-communicable) आहे?[span_28](start_span)[span_28](end_span)

  1. डेंग्यू
  2. टायफॉईड
  3. मधुमेह
  4. कोविड-19

योग्य उत्तर: (C) मधुमेह

स्पष्टीकरण: मधुमेह हा असंसर्गजन्य आजार आहे. तो रोगजंतूंमुळे होत नाही आणि एका व्यक्तीकडून दुसऱ्याकडे पसरत नाही[span_29](start_span)[span_29](end_span).

7. असंसर्गजन्य आजार प्रामुख्याने कशाशी संबंधित असतात?[span_30](start_span)[span_30](end_span)

  1. फक्त विषाणूंशी
  2. जीवनशैली, आहार आणि पर्यावरणाशी
  3. केवळ दूषित पाण्याशी
  4. डासांच्या चावण्याशी

योग्य उत्तर: (B) जीवनशैली, आहार आणि पर्यावरणाशी

स्पष्टीकरण: कर्करोग, मधुमेह यांसारखे असंसर्गजन्य रोग हे जीवनशैली, आहार किंवा वातावरणाशी संबंधित असतात[span_31](start_span)[span_31](end_span).

8. डास व माश्या यांसारख्या कीटकांद्वारे आजार पसरतात. या कीटकांना काय म्हणतात?[span_32](start_span)[span_32](end_span)

  1. परजीवी
  2. जीवाणू
  3. वाहक (व्हेक्टर)
  4. कवक

योग्य उत्तर: (C) वाहक (व्हेक्टर)

स्पष्टीकरण: जे कीटक रोगजंतू एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी पसरवतात त्यांना वाहक (व्हेक्टर) असे म्हणतात[span_33](start_span)[span_33](end_span).

9. विशिष्ट पोषक द्रव्यांच्या अभावामुळे होणाऱ्या रोगांना काय म्हणतात?[span_34](start_span)[span_34](end_span)

  1. संसर्गजन्य रोग
  2. कमतरता रोग (Deficiency diseases)
  3. जीवाणूजन्य रोग
  4. दीर्घकालीन आजार

योग्य उत्तर: (B) कमतरता रोग (Deficiency diseases)

स्पष्टीकरण: विशिष्ट पोषक द्रव्यांच्या अभावामुळे होणाऱ्या रोगांना कमतरता रोग म्हणतात आणि हे रोग संसर्गजन्य नसतात (उदा. स्कर्व्हे, गॉइटर)[span_35](start_span)[span_35](end_span).

10. दीर्घकाळ (3 महिन्यांपेक्षा जास्त) टिकून राहणाऱ्या कर्करोग आणि दम्यासारख्या आजारांना काय म्हणतात?[span_36](start_span)[span_36](end_span)

  1. अल्पकालीन आजार
  2. दीर्घकालीन आजार
  3. कमतरता रोग
  4. विषाणूजन्य आजार

योग्य उत्तर: (B) दीर्घकालीन आजार

स्पष्टीकरण: जे आजार अनेकदा दीर्घकाळ (3 महिन्यांपेक्षा जास्त) टिकून राहतात त्यांना ‘दीर्घकालीन’ आजार म्हणतात[span_37](start_span)[span_37](end_span).

C. आजारांचे प्रकार, रोगजंतू व लक्षणे

11. क्षयरोग (TB) हा आजार कोणत्या रोगजंतूमुळे होतो?[span_38](start_span)[span_38](end_span)

  1. विषाणू
  2. जीवाणू
  3. आदिजीव
  4. कवक

योग्य उत्तर: (B) जीवाणू

स्पष्टीकरण: क्षयरोग (TB) हा जिवाणूंमुळे होणारा हवेमार्फत पसरणारा रोग आहे[span_39](start_span)[span_39](end_span).

12. मलेरिया हा रोग कोणत्या प्रकारच्या रोगजंतूमुळे होतो?[span_40](start_span)[span_40](end_span)

  1. विषाणू
  2. जीवाणू
  3. आदिजीव
  4. कृमी

योग्य उत्तर: (C) आदिजीव

स्पष्टीकरण: मलेरिया हा कीटकांद्वारे पसरणारा आजार आहे आणि तो आदिजीव (Protozoa) मुळे होतो[span_41](start_span)[span_41](end_span).

13. हिपॅटायटिस-A हा रोग प्रामुख्याने कोणत्या अवयवावर परिणाम करतो?[span_42](start_span)[span_42](end_span)

  1. फुफ्फुसे
  2. यकृत
  3. हृदय
  4. मेंदू

योग्य उत्तर: (B) यकृत

स्पष्टीकरण: दूषित पाणी व अन्नामुळे होणारा हिपॅटायटिस-A हा विषाणूजन्य रोग असून तो यकृतावर (Liver) संसर्ग करतो[span_43](start_span)[span_43](end_span).

14. डेंग्यू ताप (हाडदुखी ज्वर) पसरविण्याचे काम कोण करते?[span_44](start_span)[span_44](end_span)

  1. दूषित पाणी
  2. डास
  3. उघड्यावरील अन्न
  4. थेट संपर्क

योग्य उत्तर: (B) डास

स्पष्टीकरण: डेंग्यू हा विषाणूजन्य आजार असून तो डासांद्वारे पसरतो (वाहक म्हणून डास काम करतात)[span_45](start_span)[span_45](end_span).

15. टायफॉईड हा आजार कशामुळे होतो?[span_46](start_span)[span_46](end_span)

  1. विषाणू
  2. जीवाणू
  3. आदिजीव
  4. कृमी

योग्य उत्तर: (B) जीवाणू

स्पष्टीकरण: टायफॉईड हा दूषित पाणी व अन्नाद्वारे पसरणारा आजार असून तो जीवाणूंमुळे होतो[span_47](start_span)[span_47](end_span).

16. खालीलपैकी कोणता रोग विषाणूमुळे (Virus) होतो?[span_48](start_span)[span_48](end_span)

  1. क्षयरोग (TB)
  2. कॉलेरा
  3. चिकनपॉक्स
  4. मलेरिया

योग्य उत्तर: (C) चिकनपॉक्स

स्पष्टीकरण: चिकनपॉक्स हा हवेमार्फत पसरणारा विषाणूजन्य आजार आहे, तर टीबी व कॉलेरा जीवाणूमुळे आणि मलेरिया आदिजीवामुळे होतो[span_49](start_span)[span_49](end_span).

17. शौचात जंत दिसणे, भूक मंदावणे व वाढ खुंटणे ही कोणत्या आजाराची लक्षणे आहेत?[span_50](start_span)[span_50](end_span)

  1. कॉलेरा
  2. गोलकृमी संसर्ग (Ascariasis)
  3. हिपॅटायटिस-A
  4. टायफॉईड

योग्य उत्तर: (B) गोलकृमी संसर्ग (Ascariasis)

स्पष्टीकरण: गोलकृमी संसर्ग हा कृमींमुळे (जंत) होणारा आजार आहे, जो आतड्यावर परिणाम करतो व त्यात शौचात जंत दिसणे ही लक्षणे आढळतात[span_51](start_span)[span_51](end_span).

18. गोवर (Measles) या आजारात प्रामुख्याने कशावर परिणाम होतो?[span_52](start_span)[span_52](end_span)

  1. फक्त यकृत
  2. त्वचा व श्वसन मार्ग
  3. आतडे
  4. रक्त

योग्य उत्तर: (B) त्वचा व श्वसन मार्ग

स्पष्टीकरण: गोवर हा विषाणूमुळे होणारा हवेमार्फत पसरणारा आजार आहे, जो त्वचा आणि श्वसन मार्गावर परिणाम करतो (लालसर पुरळ येतात)[span_53](start_span)[span_53](end_span).

19. वारंवार लघवी होणे, जास्त तहान लागणे आणि वजन घटणे ही कोणत्या जीवनशैलीशी संबंधित आजाराची लक्षणे आहेत?[span_54](start_span)[span_54](end_span)

  1. दमा
  2. उच्च रक्तदाब
  3. मधुमेह
  4. कर्करोग

योग्य उत्तर: (C) मधुमेह

स्पष्टीकरण: तक्त्यानुसार मधुमेह या असंसर्गजन्य आजारात वारंवार लघवी होणे, जास्त तहान लागणे आणि वजन घटणे ही लक्षणे दिसून येतात[span_55](start_span)[span_55](end_span).

20. ‘जुलाब व निर्जलीकरण’ हे प्रामुख्याने कोणत्या आजाराचे लक्षण आहे?[span_56](start_span)[span_56](end_span)

  1. मलेरिया
  2. कॉलेरा
  3. चिकनपॉक्स
  4. गोवर

योग्य उत्तर: (B) कॉलेरा

स्पष्टीकरण: कॉलेरा हा जीवाणूमुळे होणारा आतड्यांचा आजार आहे, ज्यामध्ये जुलाब आणि निर्जलीकरण ही मुख्य लक्षणे आहेत[span_57](start_span)[span_57](end_span).

D. रोगप्रतिकारक शक्ती आणि लसीकरण

21. शरीराची रोगांशी लढण्याची नैसर्गिक क्षमता याला काय म्हणतात?[span_58](start_span)[span_58](end_span)

  1. प्रतिरोधक शक्ती (Immunity)
  2. लसीकरण
  3. प्रतिजैविके
  4. लक्षणे

योग्य उत्तर: (A) प्रतिरोधक शक्ती (Immunity)

स्पष्टीकरण: शरीराची रोगांशी लढण्याची नैसर्गिक क्षमता याला प्रतिरोधक शक्ती (Immune System) म्हणतात[span_59](start_span)[span_59](end_span).

22. 1700 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात स्मॉलपॉक्स (देवी) रोगावरील पहिली लस कोणी शोधली?[span_60](start_span)[span_60](end_span)

  1. अलेक्झांडर फ्लेमिंग
  2. एडवर्ड जेन्नर
  3. डॉ. कमल रणदिवे
  4. डॉ. एम. के. भान

योग्य उत्तर: (B) एडवर्ड जेन्नर

स्पष्टीकरण: इंग्लंडमधील डॉक्टर एडवर्ड जेन्नर यांनी काऊपॉक्स झालेल्या व्यक्तींचे निरीक्षण करून स्मॉलपॉक्सची (देवी) पहिली लस शोधली[span_61](start_span)[span_61](end_span).

23. लसीकरणानंतर किंवा रोगजंतूच्या संपर्कानंतर मिळणाऱ्या संरक्षणाला काय म्हणतात?[span_62](start_span)[span_62](end_span)

  1. असंसर्गजन्य आजार
  2. अर्जित रोगप्रतिकारशक्ती (Acquired immunity)
  3. प्रतिजैविक प्रतिकार
  4. लक्षणे

योग्य उत्तर: (B) अर्जित रोगप्रतिकारशक्ती (Acquired immunity)

स्पष्टीकरण: लसीकरणामुळे रोगप्रतिकारक प्रणालीला जंतूंना ओळखायला शिकवले जाते, याला अर्जित रोगप्रतिकारशक्ती म्हणतात[span_63](start_span)[span_63](end_span).

24. आधुनिक लसी शोधल्या जाण्यापूर्वी भारतात स्मॉलपॉक्सपासून संरक्षण करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पारंपरिक पद्धतीला काय म्हणत?[span_64](start_span)[span_64](end_span)

  1. होमिओपॅथी
  2. व्हेरिओलेशन (Variolation)
  3. प्रतिजैविके
  4. अॅलोपॅथी

योग्य उत्तर: (B) व्हेरिओलेशन (Variolation)

स्पष्टीकरण: भारतात आधुनिक लसींपूर्वी फोडांमधून पदार्थ खरवडून संरक्षण देण्याची पद्धत होती, तिला व्हेरिओलेशन म्हणत व ती करणाऱ्यांना ‘टीकेदार’ म्हणत[span_65](start_span)[span_65](end_span).

25. टिटॅनसच्या (धनुर्वात) इंजेक्शनमध्ये रोगप्रतिकारक शक्ती निर्माण करण्यासाठी कशाचा वापर केलेला असतो?[span_66](start_span)[span_66](end_span)

  1. सक्रिय जिवंत विषाणू
  2. कवक (बुरशी)
  3. निष्क्रिय विषारी पदार्थ
  4. आदिजीव

योग्य उत्तर: (C) निष्क्रिय विषारी पदार्थ

स्पष्टीकरण: टिटॅनसच्या इंजेक्शनमध्ये टिटॅनस निर्माण करणारे निष्क्रिय विषारी पदार्थ असतात, जे आजारी न पडता संरक्षण विकसित करण्यास मदत करतात[span_67](start_span)[span_67](end_span).

E. प्रतिजैविके (Antibiotics) आणि शास्त्रज्ञ

26. 1928 मध्ये पेनिसिलिन या पहिल्या प्रतिजैविकाचा (Antibiotic) शोध कोणी लावला?[span_68](start_span)[span_68](end_span)

  1. एडवर्ड जेन्नर
  2. अलेक्झांडर फ्लेमिंग
  3. डॉ. महाजन किशन भान
  4. डॉ. कमल रणदिवे

योग्य उत्तर: (B) अलेक्झांडर फ्लेमिंग

स्पष्टीकरण: अलेक्झांडर फ्लेमिंग यांनी 1928 मध्ये पेनिसिलिन हे पहिले प्रतिजैविक शोधून काढले[span_69](start_span)[span_69](end_span).

27. अलेक्झांडर फ्लेमिंग यांना पेनिसिलिनचा शोध प्रामुख्याने कशाच्या अभ्यासामुळे आणि निरीक्षणातून लागला?[span_70](start_span)[span_70](end_span)

  1. कृमींच्या वाढीमुळे
  2. बुरशीमुळे जीवाणूंची वाढ थांबल्याचे पाहिल्याने
  3. विषाणूंच्या संसर्गामुळे
  4. डासांच्या अभ्यासामुळे

योग्य उत्तर: (B) बुरशीमुळे जीवाणूंची वाढ थांबल्याचे पाहिल्याने

स्पष्टीकरण: एका पेट्री डिशमध्ये वाढलेल्या बुरशीने सोडलेल्या पदार्थामुळे जीवाणू नष्ट होत असल्याचे फ्लेमिंग यांनी पाहिले, ज्यातून पेनिसिलिनचा शोध लागला[span_71](start_span)[span_71](end_span).

28. प्रतिजैविके (Antibiotics) खालीलपैकी कोणत्या रोगजंतूंवर अजिबात काम करत नाहीत?[span_72](start_span)[span_72](end_span)

  1. फक्त जीवाणू
  2. विषाणू आणि आदिजीव
  3. सर्व प्रकारचे रोगजंतू
  4. कवक

योग्य उत्तर: (B) विषाणू आणि आदिजीव

स्पष्टीकरण: प्रतिजैविके फक्त जीवाणूजन्य संसर्गावरच काम करतात. ती विषाणू (Virus) किंवा आदिजीवामुळे होणाऱ्या रोगांवर परिणामकारक ठरत नाहीत[span_73](start_span)[span_73](end_span).

29. ‘प्रतिजैविक प्रतिकारशक्ती’ (Antibiotic Resistance) ही समस्या कशामुळे वाढते?[span_74](start_span)[span_74](end_span)

  1. लस घेतल्यामुळे
  2. प्रतिजैविकांचा अनावश्यक आणि चुकीचा वापर केल्यामुळे
  3. नियमित व्यायाम केल्यामुळे
  4. स्वच्छ पाणी पिल्यामुळे

योग्य उत्तर: (B) प्रतिजैविकांचा अनावश्यक आणि चुकीचा वापर केल्यामुळे

स्पष्टीकरण: प्रतिजैविकांचा गरजेविना वापर केल्यास जीवाणूंमध्ये प्रतिकारशक्ती विकसित होते आणि ते औषधांना तग धरू लागतात[span_75](start_span)[span_75](end_span).

30. डॉ. कमल रणदिवे या अग्रगण्य भारतीय शास्त्रज्ञाने कोणत्या रोगाच्या संशोधनात मोठे योगदान दिले?[span_76](start_span)[span_76](end_span)

  1. मलेरिया
  2. क्षयरोग
  3. कर्करोग
  4. डेंग्यू

योग्य उत्तर: (C) कर्करोग

स्पष्टीकरण: डॉ. कमल रणदिवे यांनी संप्रेरके आणि पोषक द्रव्यांचा कर्करोगाशी असलेल्या संबंधाचा अभ्यास करून कर्करोग उपचारात मदत केली[span_77](start_span)[span_77](end_span).

31. मुलांना अतिसारापासून संरक्षण करण्यासाठी विकसित केलेल्या ‘रोटाव्हायरस’ लसीच्या विकासामध्ये कोणत्या भारतीय शास्त्रज्ञाची महत्त्वाची भूमिका होती?[span_78](start_span)[span_78](end_span)

  1. डॉ. कमल रणदिवे
  2. डॉ. एम. के. भान (महाजन किशन भान)
  3. अलेक्झांडर फ्लेमिंग
  4. एडवर्ड जेन्नर

योग्य उत्तर: (B) डॉ. एम. के. भान (महाजन किशन भान)

स्पष्टीकरण: डॉ. महाजन किशन भान यांनी मुलांमधील अतिसारापासून संरक्षण देणाऱ्या रोटाव्हायरस लसीच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली[span_79](start_span)[span_79](end_span).

32. डॉ. कमल रणदिवे यांच्या संशोधनातून तंबाखू, आहार आणि प्रदूषण यामुळे कोणत्या रोगाचा धोका वाढतो हे सिद्ध झाले?[span_80](start_span)[span_80](end_span)

  1. मधुमेह
  2. कर्करोग
  3. टायफॉईड
  4. हिपॅटायटिस-A

योग्य उत्तर: (B) कर्करोग

स्पष्टीकरण: त्यांच्या संशोधनातून स्पष्ट झाले की तंबाखू, आहार आणि प्रदूषणामुळे कर्करोगाचा धोका वाढतो[span_81](start_span)[span_81](end_span).

F. एकत्रित सराव आणि उपयोजन

33. मलेरिया आणि डेंग्यूचा प्रसार थांबवण्यासाठी खालीलपैकी कोणता उपाय सर्वाधिक योग्य आहे?[span_82](start_span)[span_82](end_span)

  1. फक्त हात धुणे
  2. पाणी उकळून पिणे
  3. मच्छरदाणी वापरणे व घराभोवती पाणी साचू न देणे
  4. मास्क घालणे

योग्य उत्तर: (C) मच्छरदाणी वापरणे व घराभोवती पाणी साचू न देणे

स्पष्टीकरण: मलेरिया आणि डेंग्यू हे कीटकांद्वारे (डासांद्वारे) पसरणारे रोग आहेत, त्यामुळे डासांची पैदास रोखणे हा मुख्य उपाय आहे[span_83](start_span)[span_83](end_span).

34. दूषित पाण्यापासून पसरणारे आजार (उदा. कॉलेरा, टायफॉईड) टाळण्यासाठी सर्वात सोपा प्रतिबंधक उपाय कोणता?[span_84](start_span)[span_84](end_span)

  1. घराभोवती डास प्रतिबंधक फवारणी करणे
  2. खोकताना तोंड झाकणे
  3. नेहमी उकळलेले आणि सुरक्षित पाणी पिणे
  4. मच्छरदाणीचा वापर करणे

योग्य उत्तर: (C) नेहमी उकळलेले आणि सुरक्षित पाणी पिणे

स्पष्टीकरण: जलजन्य (पाण्याद्वारे पसरणारे) रोग टाळण्यासाठी पाणी उकळून पिणे आणि स्वच्छता राखणे हा सर्वोत्तम मार्ग आहे[span_85](start_span)[span_85](end_span).

35. श्वसनमार्गाचे रोग (उदा. सामान्य सर्दी, फ्लू) एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे प्रामुख्याने कसे पसरतात?[span_86](start_span)[span_86](end_span)

  1. दूषित अन्नाद्वारे
  2. हवेद्वारे (खोकताना किंवा शिंकताना)
  3. डास चावल्यामुळे
  4. प्रदूषित पाण्यामुळे

योग्य उत्तर: (B) हवेद्वारे (खोकताना किंवा शिंकताना)

स्पष्टीकरण: संक्रमित व्यक्ती खोकते किंवा शिंकते तेव्हा हवेतून रोगजंतू पसरतात[span_87](start_span)[span_87](end_span).

36. ‘लस’ ही खालीलपैकी कोणत्या उद्देशासाठी दिली जाते?[span_88](start_span)[span_88](end_span)

  1. आजार पूर्णपणे झाल्यावर उपचार म्हणून
  2. शरीराला विशिष्ट आजाराविरुद्ध लढण्याची रोगप्रतिकारक शक्ती विकसित करण्यासाठी (प्रतिबंध)
  3. तात्पुरत्या वेदना कमी करण्यासाठी
  4. जीवाणूंना त्वरित मारण्यासाठी

योग्य उत्तर: (B) शरीराला विशिष्ट आजाराविरुद्ध लढण्याची रोगप्रतिकारक शक्ती विकसित करण्यासाठी (प्रतिबंध)

स्पष्टीकरण: लसी या आजार झाल्यानंतर उपचार करत नाहीत, तर त्या आजार होऊ नये म्हणून प्रतिबंधक उपाय म्हणून काम करतात[span_89](start_span)[span_89](end_span).

37. भारतामध्ये सामान्य आरोग्य समस्या हाताळण्यासाठी कोणत्या पारंपारिक वैद्यकीय पद्धतींचा वापर अनेक वर्षांपासून केला जातो?[span_90](start_span)[span_90](end_span)

  1. फक्त अॅलोपॅथी
  2. आयुर्वेद, सिद्ध आणि युनानी
  3. फक्त होमिओपॅथी
  4. केवळ शस्त्रक्रिया

योग्य उत्तर: (B) आयुर्वेद, सिद्ध आणि युनानी

स्पष्टीकरण: भारतात आयुर्वेद, सिद्ध आणि युनानी या पारंपारिक वैद्यकीय पद्धतींमध्ये औषधी वनस्पती व नैसर्गिक पदार्थांचा वापर केला जातो[span_91](start_span)[span_91](end_span).

38. स्कर्व्हे, अशक्तपणा (ऍनिमिया) आणि गॉइटर हे आजार कोणत्या प्रकारात मोडतात?[span_92](start_span)[span_92](end_span)

  1. संसर्गजन्य रोग
  2. विषाणूजन्य रोग
  3. कमतरता रोग (Deficiency diseases)
  4. हवेमार्फत पसरणारे रोग

योग्य उत्तर: (C) कमतरता रोग (Deficiency diseases)

स्पष्टीकरण: शरीरातील विशिष्ट पोषक घटकांच्या अभावामुळे होणाऱ्या रोगांना कमतरता रोग म्हणतात आणि ते असंसर्गजन्य असतात[span_93](start_span)[span_93](end_span).

39. ‘स्थूलता’ (Obesity) हा जीवनशैलीशी संबंधित आजार कोणत्या कारणामुळे होतो?[span_94](start_span)[span_94](end_span)

  1. जिवाणूंच्या संसर्गामुळे
  2. असंतुलित आहार आणि व्यायामाचा अभाव
  3. विषाणूंमुळे
  4. दूषित पाणी प्यायल्यामुळे

योग्य उत्तर: (B) असंतुलित आहार आणि व्यायामाचा अभाव

स्पष्टीकरण: स्थूलता हा असंसर्गजन्य आजार असून तो चुकीची जीवनशैली, जसे की जास्त कॅलरी घेणे आणि व्यायाम न करणे यामुळे होतो[span_95](start_span)[span_95](end_span).

40. जनावरांवर प्रतिजैविकांचा (Antibiotics) अनावश्यक वापर का करू नये?[span_96](start_span)[span_96](end_span)

  1. त्यामुळे जनावरांचे वजन कमी होते
  2. त्यामुळे त्यांच्यात अँटिबायोटिक प्रतिकारशक्ती निर्माण होते आणि ती मानवापर्यंत पोहोचू शकते
  3. अँटिबायोटिक्स विषाणूंना मारतात म्हणून
  4. त्यामुळे त्यांना खूप झोप येते

योग्य उत्तर: (B) त्यामुळे त्यांच्यात अँटिबायोटिक प्रतिकारशक्ती निर्माण होते आणि ती मानवापर्यंत पोहोचू शकते

स्पष्टीकरण: जनावरांना गरज नसताना प्रतिजैविके दिल्यास त्यांच्यातील जीवाणूंमध्ये प्रतिकारशक्ती विकसित होते, जी प्राण्यांच्या विष्ठेतून किंवा पदार्थांतून मानवापर्यंत पोहोचून गंभीर समस्या निर्माण करते[span_97](start_span)[span_97](end_span).

सर्व प्रश्नांची उत्तरे (Answer Key)

प्रश्न क्र.उत्तरप्रश्न क्र.उत्तर
1(C)21(A)
2(B)22(B)
3(C)23(B)
4(B)24(B)
5(C)25(C)
6(C)26(B)
7(B)27(B)
8(C)28(B)
9(B)29(B)
10(B)30(C)
11(B)31(B)
12(C)32(B)
13(B)33(C)
14(B)34(C)
15(B)35(B)
16(C)36(B)
17(B)37(B)
18(B)38(C)
19(C)39(B)
20(B)40(B)
Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now