इयत्ता 8 वी विज्ञान 10 : प्रकाश – आरशे आणि भिंगे (महत्त्वाचे मुद्दे व प्रश्नोत्तरे)

इयत्ता 8 वी विज्ञान: प्रकाश – आरशे आणि भिंगे (महत्त्वाचे मुद्दे व प्रश्नोत्तरे)

Title: इयत्ता 8 वी विज्ञान पाठ 10: प्रकाश – आरशे आणि भिंगे

महत्त्वाचे मुद्दे (Important Points)

  • अंतर्वक्र आरशाने तयार होणाऱ्या वस्तूच्या प्रतिमा वस्तूपेक्षा मोठ्या किंवा लहान किंवा समान असू शकतात आणि त्या उलटी किंवा सरळ असू शकतात.
  • बहिर्वक्र आरशाने तयार होणाऱ्या प्रतिमा या नेहमी सरळ आणि आकाराने लहान असतात.
  • आपाती कोन परावर्तन कोनाशी समान असतो.
  • आपाती किरण, आरशाच्या आपाती किरणाच्या बिंदूतून काढलेली स्तंभिका व परावर्तित किरण एकाच प्रतलात असतात.
  • अंतर्वक्र आरसा प्रकाश किरणाना एकत्रित करतो तर बहिर्वक्र आरसा प्रकाश किरणाना वेगळे करतो.
  • बहिर्वक्र भिंग प्रकाश किरणाना एकत्रित करते तर अंतर्वक्र भिंग प्रकाश किरणाना वेगळे करते.

बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ)

1. एक प्रकाश किरण आरशावर पडून परावर्तित होतो, आपाती किरण आणि स्तंभिका यामध्ये 40 अंशाचा कोन तयार झाला तर परावर्तित किरणाने आरशाशी बनविलेला कोन किती आहे?
1) 40 अंश
2) 50 अंश
3) 45 अंश
4) 60 अंश
2. वाहनांच्या बाजूचे दृश्य दाखवणारे आरसे कोणते असतात?
1) अंतर्वक्र आरसा
2) बहिर्वक्र आरसा
3) सपाट आरसा
4) अंतर्वक्र भिंग
3. जे भिंग मध्यभागी जाड व कडाना पातळ असते त्याला काय म्हणतात?
1) अंतर्वक्र भिंग
2) बहिर्वक्र भिंग
3) सपाट आरसा
4) अंतर्वक्र आरसा

रिकाम्या जागा भरा

1. आपाती कोन …….. कोनाशी समान असतो.
2. ज्या आरशांचे परावर्तन पृष्ठभाग गोलाकार असतात त्यांना …….. आरसे म्हणतात.
3. अंतर्वक्र आरसा प्रकाश किरणाना …….. करतो.

एका वाक्यात उत्तरे लिहा (1 गुण)

1. बहिर्वक्र आरशाने तयार होणाऱ्या प्रतिमा कशा असतात?
2. अपसारी भिंग कोणाला म्हणतात?
3. अभिसारी भिंग कोणाला म्हणतात?
प्रकाशः आरशे आणि भिंगे – स्वाध्याय व कोष्टक 10.1

प्रकाशः आरशे आणि भिंगे – स्वाध्याय आणि तक्ता

तक्ता 10.1: आपाती कोन व अपवर्तन (परावर्तन) कोन मोजणे
अ.नं.आपाती कोन (i)अपवर्तन/परावर्तन कोन (r)
130°30°
245°45°
360°60°

निष्कर्ष: आपाती कोन (i) हा परावर्तन कोनाशी (r) समान असतो[span_0](start_span)[span_0](end_span).

जिज्ञासा जीवंत ठेवा – प्रश्नांची उत्तरे

1. एक प्रकाश किरण आरशावर पडून परावर्तित होतो. आपाती किरण आणि स्तंभिका यामध्ये आरशात 40° चा कोन तयार झाला तर परावर्तित किरणाने आरशाशी बनविलेला कोन किती आहे? i) 40° ii) 50° iii) 45° iv) 60°
2. तीन वेगवेगळ्या परिस्थितीत प्रकाश किरण आरशावर पडतो. प्रत्येक उदाहरणात परावर्तन कोन किती आहे? i) प्रकाश किरण स्तंभिकेप्रमाणे पडतो. ii) आरसा कललेला आहे पण प्रकाश किरण स्तंभिके प्रमाणेच कललेल्या भागावर पडतो. iii) आरसा कललेला आहे प्रकाश किरण स्तंभिकेला 20° च्या कोनात पडतो.
3. स्केच पेनचे झाकण तीन प्रकाराच्या आरशासमोर ठेवलेले आहे. प्रत्येक प्रतिमा योग्य आरशाशी जुळवा.
4. स्केच पेनचे झाकण भिंगाच्या मागे ठेवले आहे. प्रत्येक प्रतिमा योग्य प्रकाराच्या भिंगाशी किंवा काचेशी जुळवा.
5. जेव्हा प्रकाश किरण आरशावर स्तभिकेच्या दिशेने पडतो तेव्हा खालीलपैकी कोणते विधान खरे आहे?
6. आलेख कागदाच्या प्रतिमेवरून आरसे ओळखा आणि त्यांची नांवे लिहा.
7. एका संग्रहालयामध्ये एक महिला एका बहिर्वक्र आरशाकडे चालत जाते. तिला दिसेल की…
8. विशालक काच मजकुरापासून दूर हलवा. तुम्हाला काय दिसून येते. विशालक काच हे कोणत्या प्रकाराचे भिंग आहे?
9. स्तंभ I मधील नोंदीची, स्तंभ II मधील नोंदीशी जुळवा.
10. विधान: आपल्या मागून येणाऱ्या वाहतुकीचे निरीक्षण करण्यासाठी बहिर्वक्र आरसे पसंत केले जातात. कारण: बहिर्वक्र आरसे सपाट आरशापेक्षा लक्षणीयरित्या मोठ्या क्षेत्राचे दृष्य पुरवितात.
11. आकृती 10.27 मध्ये ‘O’ म्हणजे वस्तू, ‘M’ म्हणजे आरसा आणि ‘I’ म्हणजे प्रतिमा. कोणते विधान खरे आहे?
12. काचेच्या ग्लासच्या मागे एक पेन्सिल ठेवा. ग्लास अर्धा पाण्याने भरल्यावर पेन्सिल कशी दिसते? तीचा आकार बदललेला का दिसतो?

Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now
Share your love

Related Posts