📝 NMMS परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

• रॉबर्ट हुक (1665): त्यांनी ‘मायक्रोग्राफिया’ पुस्तकात कॉर्कमधील मधमाश्यांच्या पोळ्यासारखी रचना पाहून त्यांना ‘पेशी’ (Cell) हे नाव दिले.
• अँटोनी व्हॉन ल्युवेनहॉक: यांनी जीवाणू आणि रक्तपेशी पहिल्यांदा स्पष्टपणे पाहिल्या. त्यांना ‘सूक्ष्मजीवशास्त्राचे जनक’ मानतात.
• पेशीचे मुख्य भाग: पेशीपटल (Cell membrane), पेशीद्रव (Cytoplasm) आणि केंद्रक (Nucleus).
• वनस्पती पेशी: वनस्पती पेशींमध्ये ‘पेशीभित्ती’ (Cell wall) असते जी त्यांना कणखरपणा देते. तसेच ‘हरितलवके’ (Chloroplasts) असतात ज्यामुळे प्रकाशसंश्लेषण होते.
• सजीवांच्या संघटनाची पातळी: पेशी → ऊती → अवयव → अवयव संस्था → सजीव.
• विषाणू (Viruses): हे अत्यंत सूक्ष्म आणि ‘अपेशीय’ असतात. ते फक्त जिवंत पेशीत शिरल्यावरच वाढू लागतात.
• यीस्ट (Yeast): हा कवक (Fungus) गट आहे. उबदार पाण्यात साखरेचे विघटन करून तो कार्बन डायऑक्साइड आणि अल्कोहोल बनवतो.
• लॅक्टोबॅसिलस (Lactobacillus): हे जीवाणू दुधातील साखरेचे ‘लॅक्टिक आम्लात’ रूपांतर करून दही बनवतात.
• रायझोबियम (Rhizobium): हे जीवाणू कडधान्यांच्या मुळांच्या गाठींत राहतात आणि हवेतून नायट्रोजन अडवून जमिनीची सुपीकता वाढवतात.
• स्पायरूलिना (Spirulina): हे एक सूक्ष्मशैवाळ आहे ज्याला ‘सुपरफूड’ म्हणतात, कारण यात प्रथिने आणि व्हिटॅमिन B12 भरपूर असते.
• जीवाणू पेशी: जीवाणूंच्या पेशीत केंद्रक नसते, त्याऐवजी ‘न्यूक्लिऑइड’ (Nucleoid) असते.