JNVST 2027 – EVS प्रश्नपेढी
सामाजिक परिसर : भारतातील राज्ये व राजधानी
इयत्ता 5 वी | 50 सराव प्रश्न | प्रत्येक प्रश्न 1 गुण
आधी स्वतः उत्तर सोडवा, नंतर “उत्तर पहा” वर टॅप करा.
घटकाची थोडक्यात माहिती
भारत हा विविध भाषा, संस्कृती आणि परंपरा असलेला देश आहे. भारतात 28 राज्ये आणि 8 केंद्रशासित प्रदेश आहेत. प्रत्येक राज्याच्या शासनाचे एक प्रमुख प्रशासकीय केंद्र असते. त्याला राज्याची राजधानी म्हणतात.राजधानीत राज्य शासनाची अनेक महत्त्वाची कार्यालये असतात. राज्ये आणि राजधानी यांचा अभ्यास केल्याने भारताचा नकाशा समजण्यास आणि सामान्य ज्ञान वाढवण्यास मदत होते.लक्षात ठेवा: राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेश या वेगवेगळ्या प्रशासकीय रचना आहेत.
इतर EVS घटकांचाही अभ्यास करा
भाग 1 : राज्ये आणि त्यांच्या राजधानी
प्रत्येक प्रश्नाला 1 गुण आहे.
प्रश्न 1. महाराष्ट्राची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: मुंबई हे महाराष्ट्राचे राजधानीचे शहर आणि राज्य शासनाचे प्रमुख प्रशासकीय केंद्र आहे.
प्रश्न 2. कर्नाटकाची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: बेंगळुरू ही कर्नाटकाची राजधानी आहे. हे शहर माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रासाठीही प्रसिद्ध आहे.
प्रश्न 3. गोव्याची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: पणजी हे गोवा राज्याचे राजधानीचे शहर आहे. गोवा अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर आहे.
प्रश्न 4. गुजरातची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: गांधीनगर ही गुजरातची राजधानी आहे. अहमदाबाद हे गुजरातमधील एक महत्त्वाचे मोठे शहर आहे.
प्रश्न 5. राजस्थानची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: जयपूर हे राजस्थानचे राजधानीचे शहर आहे. गुलाबी रंगाच्या इमारतींमुळे जयपूरला गुलाबी शहर असेही म्हणतात.
प्रश्न 6. मध्य प्रदेशाची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: भोपाळ ही मध्य प्रदेशाची राजधानी आहे. या शहरात अनेक तलाव आहेत.
प्रश्न 7. उत्तर प्रदेशाची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: लखनऊ ही उत्तर प्रदेशाची राजधानी आहे. हे शहर आपल्या ऐतिहासिक वास्तू आणि खाद्यसंस्कृतीसाठी प्रसिद्ध आहे.
प्रश्न 8. बिहारची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: पटणा ही बिहारची राजधानी आहे. गंगा नदीच्या काठावरील हे एक महत्त्वाचे शहर आहे.
प्रश्न 9. झारखंडची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: रांची ही झारखंडची राजधानी आहे. झारखंड खनिज संपत्तीसाठी ओळखले जाते.
प्रश्न 10. छत्तीसगडची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: रायपूर ही छत्तीसगडची राजधानी आहे.
प्रश्न 11. तेलंगणाची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: हैदराबाद ही तेलंगणाची राजधानी आहे. हे शहर ऐतिहासिक चारमिनारसाठी प्रसिद्ध आहे.
प्रश्न 12. आंध्र प्रदेशाची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: अमरावती ही आंध्र प्रदेशासाठी निर्धारित राजधानी आहे. या विषयावरील चालू प्रशासकीय बदलांसाठी अधिकृत सरकारी माहिती तपासावी.
प्रश्न 13. तामिळनाडूची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: चेन्नई ही तामिळनाडूची राजधानी आहे. हे शहर बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर आहे.
प्रश्न 14. केरळची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: तिरुवनंतपुरम ही केरळची राजधानी आहे. केरळ भारताच्या नैऋत्य भागात आहे.
प्रश्न 15. ओडिशाची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: भुवनेश्वर ही ओडिशाची राजधानी आहे. पुरी येथील जगन्नाथ मंदिरही ओडिशात आहे.
प्रश्न 16. पश्चिम बंगालची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: कोलकाता ही पश्चिम बंगालची राजधानी आहे. हे शहर हुगळी नदीच्या परिसरात वसले आहे.
प्रश्न 17. आसामची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: दिसपूर ही आसामची राजधानी आहे. गुवाहाटी हे आसाममधील प्रसिद्ध आणि मोठे शहर आहे.
प्रश्न 18. सिक्कीमची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: गंगटोक ही सिक्कीमची राजधानी आहे. सिक्कीम हे हिमालयीन प्रदेशातील राज्य आहे.
प्रश्न 19. अरुणाचल प्रदेशाची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: इटानगर ही अरुणाचल प्रदेशाची राजधानी आहे. हे भारताच्या ईशान्य भागातील राज्य आहे.
प्रश्न 20. नागालँडची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: कोहिमा ही नागालँडची राजधानी आहे.
प्रश्न 21. मणिपूरची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: इम्फाळ ही मणिपूरची राजधानी आहे.
प्रश्न 22. मिझोरामची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: आइझॉल ही मिझोरामची राजधानी आहे. मिझोराम हे डोंगराळ राज्य आहे.
प्रश्न 23. त्रिपुराची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: अगरतळा ही त्रिपुराची राजधानी आहे.
प्रश्न 24. मेघालयाची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: शिलाँग ही मेघालयाची राजधानी आहे. मेघालयात भरपूर पाऊस पडणारे प्रदेश आहेत.
प्रश्न 25. हरियाणाची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: चंदीगड ही हरियाणाची आणि पंजाबची राजधानी आहे. चंदीगड हा स्वतंत्र केंद्रशासित प्रदेशही आहे.
प्रश्न 26. पंजाबची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: चंदीगड ही पंजाबची राजधानी आहे. अमृतसर येथील सुवर्ण मंदिर प्रसिद्ध आहे.
प्रश्न 27. हिमाचल प्रदेशाची राजधानी म्हणून कोणते शहर ओळखले जाते?
स्पष्टीकरण: शिमला ही हिमाचल प्रदेशाची मुख्य राजधानी आहे. धर्मशाळा येथे हिवाळी विधानसभा अधिवेशन भरते.
प्रश्न 28. उत्तराखंडची हिवाळी राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: देहरादून ही उत्तराखंडची हिवाळी राजधानी आहे. गैरसैंण (भराडीसैंण) हे राज्याचे उन्हाळी राजधानीचे ठिकाण आहे.
प्रश्न 29. हरियाणा आणि पंजाब या दोन्ही राज्यांची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: चंदीगड हे पंजाब व हरियाणा या दोन्ही राज्यांचे राजधानीचे शहर आहे आणि स्वतंत्र केंद्रशासित प्रदेश आहे.
प्रश्न 30. भारतातील राज्यांची राजधानी मुख्यतः कशासाठी महत्त्वाची असते?
स्पष्टीकरण: राजधानीत शासनाची प्रमुख कार्यालये असतात. तेथून राज्याच्या प्रशासनाशी संबंधित अनेक कामे केली जातात.
भाग 2 : राजधानी ओळखा आणि सामान्य ज्ञान
आता थोडे अधिक विचार करून उत्तरे निवडा.
प्रश्न 31. भारताची राष्ट्रीय राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: नवी दिल्ली ही भारताची राष्ट्रीय राजधानी आहे. येथे केंद्र सरकारची अनेक महत्त्वाची कार्यालये आहेत.
प्रश्न 32. खालीलपैकी कोणता केंद्रशासित प्रदेश आहे?
स्पष्टीकरण: लक्षद्वीप हा भारताचा केंद्रशासित प्रदेश आहे. त्याची राजधानी कवरत्ती आहे.
प्रश्न 33. लक्षद्वीपची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: कवरत्ती ही लक्षद्वीपची राजधानी आहे. लक्षद्वीप हा अरबी समुद्रातील बेटांचा समूह आहे.
प्रश्न 34. अंदमान आणि निकोबार बेटांची राजधानी कोणती?
स्पष्टीकरण: अंदमान आणि निकोबार बेटांच्या राजधानीचे पूर्वीचे नाव पोर्ट ब्लेअर होते. सप्टेंबर 2024 मध्ये त्याचे नाव श्री विजयपुरम करण्यात आले.
प्रश्न 35. पुडुचेरी हा कोणत्या प्रकारचा प्रशासकीय प्रदेश आहे?
स्पष्टीकरण: पुडुचेरी हा भारताचा केंद्रशासित प्रदेश आहे. त्याचे मुख्यालय पुडुचेरी शहरात आहे.
प्रश्न 36. खालीलपैकी कोणती जोडी योग्य आहे?
स्पष्टीकरण: पणजी ही गोव्याची राजधानी आहे. पुणे, सुरत आणि कोची ही संबंधित राज्यांतील महत्त्वाची शहरे आहेत; परंतु ती या राज्यांची राजधानी नाहीत.
प्रश्न 37. कर्नाटकाच्या राजधानीचे नाव कोणते?
स्पष्टीकरण: बेंगळुरू हे कर्नाटकाच्या शासनाचे मुख्य केंद्र आहे. हे शहर भारतातील महत्त्वाचे तंत्रज्ञान केंद्रही आहे.
प्रश्न 38. भारताच्या नकाशात राज्यांची राजधानी शोधण्यासाठी सर्वात उपयुक्त साधन कोणते?
स्पष्टीकरण: राजकीय नकाशात राज्यांच्या सीमा आणि राजधानींची ठिकाणे दाखवलेली असतात.
प्रश्न 39. एखाद्या राज्यात शासनाची मुख्य कार्यालये ज्या शहरात असतात, त्या शहराला काय म्हणतात?
स्पष्टीकरण: राज्याच्या शासनाचे प्रमुख प्रशासकीय केंद्र म्हणजे राजधानी.
प्रश्न 40. खालीलपैकी कोणते शहर महाराष्ट्राची राजधानी नाही?
स्पष्टीकरण: पुणे हे महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे शहर आहे, परंतु राज्याची राजधानी मुंबई आहे.
प्रश्न 41. खालीलपैकी कोणते शहर राजस्थानमध्ये आहे आणि तेथील राजधानी आहे?
स्पष्टीकरण: जयपूर ही राजस्थानची राजधानी आहे. भोपाळ, पटणा आणि रायपूर अनुक्रमे मध्य प्रदेश, बिहार आणि छत्तीसगडच्या राजधानी आहेत.
प्रश्न 42. गुजरात आणि महाराष्ट्र ही राज्ये भारताच्या कोणत्या भागात आहेत?
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र आणि गुजरात ही पश्चिम भारतातील राज्ये आहेत. दोन्ही राज्यांना अरबी समुद्राचा किनारा आहे.
प्रश्न 43. खालीलपैकी कोणते राज्य भारताच्या ईशान्य भागात आहे?
स्पष्टीकरण: नागालँड हे भारताच्या ईशान्य भागातील राज्य आहे. त्याची राजधानी कोहिमा आहे.
प्रश्न 44. ओडिशाची राजधानी कोणती आणि ती भारताच्या कोणत्या भागात आहे?
स्पष्टीकरण: भुवनेश्वर ही ओडिशाची राजधानी आहे. ओडिशा भारताच्या पूर्व किनारपट्टीवर आहे.
प्रश्न 45. खालीलपैकी कोणती राजधानी दक्षिण भारतात आहे?
स्पष्टीकरण: चेन्नई ही तामिळनाडूची राजधानी असून दक्षिण भारतातील महत्त्वाचे किनारी शहर आहे.
प्रश्न 46. खालीलपैकी कोणती जोडी चुकीची आहे?
स्पष्टीकरण: रांची ही झारखंडची राजधानी आहे. बिहारची राजधानी पटणा आहे.
प्रश्न 47. राजधानीची माहिती शिकण्यासाठी कोणती पद्धत सर्वात उपयुक्त आहे?
स्पष्टीकरण: नकाशावर राज्य आणि राजधानी पाहिल्यामुळे ठिकाणे लक्षात राहतात आणि दिशांची समज वाढते.
प्रश्न 48. भारतात सध्या किती राज्ये आहेत?
स्पष्टीकरण: भारतात 28 राज्ये आहेत. केंद्रशासित प्रदेशांची संख्या वेगळी असून ती 8 आहे.
प्रश्न 49. भारतात किती केंद्रशासित प्रदेश आहेत?
स्पष्टीकरण: भारतात 8 केंद्रशासित प्रदेश आहेत. राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश यांच्या प्रशासकीय रचनेत फरक असतो.
प्रश्न 50. राज्ये व राजधानी या घटकाचा अभ्यास करताना कोणती गोष्ट लक्षात ठेवावी?
स्पष्टीकरण: अनेक राज्यांची स्वतःची राजधानी आहे. पंजाब आणि हरियाणा ही दोन्ही राज्ये चंदीगड ही राजधानी सामायिक करतात. तसेच एखाद्या राज्यातील सर्वात मोठे शहर हे राजधानीच असेल असे नाही.
अभ्यासासाठी सोप्या युक्त्या
- दररोज 5 राज्ये आणि त्यांच्या राजधानी वाचा.
- भारताचा राजकीय नकाशा समोर ठेवा.
- राज्याचे नाव वाचून राजधानी आठवण्याचा प्रयत्न करा.
- चुकीचे उत्तर आले तर त्याचे स्पष्टीकरण पुन्हा वाचा.
- सर्व 50 प्रश्नांचा सराव झाल्यावर पुन्हा एकदा स्वतःची चाचणी घ्या.
वरील प्रश्न संबंधित घटकाचा अभ्यास व सामान्य ज्ञानाचा सराव करण्यासाठी आहेत; ते अधिकृत परीक्षेतील प्रश्नांचे प्रतिनिधित्व करतात, अशी हमी नाही.
अधिकृत व पूरक संदर्भ
- भारत सरकार – राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांची निर्देशिका
- JNVST इयत्ता 6 वी – अभ्यासक्रमाची माहिती
- नवोदय विद्यालय समिती – अधिकृत वेबसाइट
अधिकृत परीक्षेचा अभ्यासक्रम आणि प्रवेशासंबंधी माहितीकरिता नवोदय विद्यालय समितीची सूचना तपासा.
SmartGuruji – चला, शिकूया सोप्या पद्धतीने!


