‘सचेतन’ उपक्रमाची गरज
शाळेतील सकाळचा परिपाठ (Morning Assembly) हा केवळ प्रार्थनेपुरता मर्यादित न राहता, विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास, शिस्त, सांघिक कार्य, भाषा कौशल्य, नैतिक मूल्ये आणि नेतृत्व गुण रुजवणारा एक महत्त्वाचा टप्पा ठरावा, या उद्देशाने ‘सचेतन’ (SACHETAN) हा उपक्रम राबवण्यात येत आहे. हा उपक्रम विद्यार्थ्यांच्या किशोरवयीन गरजा लक्षात घेऊन तयार करण्यात आला आहे, जेणेकरून ते संवादातून आणि सादरीकरणातून आपले विचार आत्मविश्वासाने मांडू शकतील.
किशोरवयीन मुलांमध्ये संवाद, सहकार्य, जबाबदारी, विमर्शात्मक विचार (Critical Thinking) आणि सर्जनशीलता यांसारखी जीवन कौशल्ये विकसित करणे हा या उपक्रमाचा गाभा आहे. हे उपक्रम खालील 4 टप्प्यांत राबवले जातात:
- 1. नियोजन (Planning): बैठकीला वेळेवर उपस्थित राहणे, दिलेली जबाबदारी स्वीकारणे आणि गटात चर्चा करून निर्णय घेणे.
- 2. पूर्वतयारी (Preparation): आवश्यक माहिती आणि साहित्य गोळा करणे, विचारविनिमय करणे आणि विविध दृष्टीकोनांचा आदर करून सादरीकरणाची सराव करणे.
- 3. अंमलबजावणी (Implementation): आत्मविश्वासाने प्रेक्षकांसमोर आपले विचार मांडणे, डोळ्यांत डोळे घालून बोलणे (Eye Contact) आणि सकारात्मक देहबोली (Body Language) ठेवणे.
- 4. स्व-मूल्यमापन (Self-Reflection): सादरीकरणानंतर आपले अनुभव सामायिक करणे, काय चांगले झाले आणि भविष्यात कोणत्या सुधारणा आवश्यक आहेत यावर चर्चा करणे.
- मुख्याध्यापक आणि शिक्षकांनी परिपाठातील उपक्रमांसाठी विद्यार्थ्यांना 1 आठवडा आधीच मार्गदर्शन करावे.
- कॅलेंडरमध्ये दिलेल्या ‘थीम’ (Theme) नुसार विद्यार्थ्यांकडून आठवडाभराचे उपक्रम करून घ्यावेत.
- दररोज किमान 3-5 विद्यार्थ्यांनी उपक्रमात भाग घ्यावा आणि वर्षभरात सर्व विद्यार्थ्यांना समान संधी मिळेल याची काळजी घ्यावी.
- कॅलेंडरमधील उपक्रम सूचक आहेत; शिक्षक आपल्या सोयीनुसार आणि नवीन कल्पनेनुसार त्यात बदल करू शकतात.
- उपक्रम 5 मिनिटांच्या आत पूर्ण करण्याचे नियोजन असावे.
विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणात समाजाचा सक्रिय सहभाग असावा, यासाठी दर दुसऱ्या शनिवारी ‘समुदाय/SDMC दिन’ आयोजित केला जाईल. या दिवशी समुदाय सदस्य, माजी विद्यार्थी किंवा विविध क्षेत्रातील व्यावसायिक (उदा. स्थानिक उद्योजक, सरकारी अधिकारी, कुशल कामगार) 5 मिनिटांच्या परिपाठात आपले अनुभव आणि ज्ञान विद्यार्थ्यांसोबत शेअर करतील. यामुळे शाळा आणि समाज यांच्यातील नाते दृढ होण्यास आणि विद्यार्थ्यांना व्यावहारिक जगाची ओळख होण्यास मदत होईल.
शाळा आणि घर यांच्यातील सहकार्य वाढवण्यासाठी आणि पालकांना मुलांच्या शिक्षणात सक्रिय भागीदार बनवण्यासाठी दर आठवड्याला (महिन्याला 4) एक उपक्रम दिला जाईल:
- पालकांनी घरात मुलांसाठी पोषक अभ्यासाचे वातावरण तयार करणे.
- SDMC सदस्यांनी स्वतःच्या घरात असे वातावरण तयार करून इतर पालकांसमोर आदर्श ठेवणे.
- पालक आणि मुलांनी मिळून दैनंदिन वेळापत्रक (Timetable) तयार करणे.
- पालकांनी शाळेला नियमित भेट देऊन शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाखाली मुलांच्या अभ्यासात मदत करणे.
- पालकांनी मुलांसोबत केलेले उपक्रम शाळेच्या व्हॉट्सॲप (WhatsApp) ग्रुपवर शेअर करणे.
विद्यार्थ्यांचा सहभाग वाढवण्यासाठी विविध प्रकारचे 5-मिनिटांचे उपक्रम सुचवण्यात आले आहेत:
- 🔸 पात्र अभिनय (Role Play)
- 🔸 संवाद (Dialogue)
- 🔸 जागृती मोहीम (Awareness Campaign)
- 🔸 सर्जनशील भाषण (Creative Speech)
- 🔸 समूहगीत (Group Song)
- 🔸 प्रसंग विश्लेषण (Situation Analysis)
- 🔸 प्रश्नमंजुषा (Quiz)
- 🔸 मूक अभिनय (Mime)

