इयत्ता 7 वी विज्ञान: प्रकरण 2: जाणुया पदार्थ : आम्लधर्मी, अल्कधर्मी आणि उदासीन

1. एका द्रावणात लाल लिटमस निळा होतो. खालीलपैकी कोणत्या द्रावणाची जास्त भर पडल्यास हा बदल उलट होईल?

• (i) चुन्याची निवळी
• (ii) बेकिंग सोडा
• (iii) व्हिनेगर
• (iv) साध्या मीठाचे द्रावण

2. तुम्हाला A, B आणि C अशी नावे दिलेली तीन द्रावणे दिलेली आहेत; परंतु त्यापैकी कोणते आम्लधर्मी, अल्कधर्मी अथवा उदासीन आहे हे तुम्हाला माहीत नाही. द्रावण A मध्ये लाल लिटमस द्रावणाचे काही थेंब टाकल्यास ते निळे होते. द्रावण B मध्ये हळदीच्या द्रावणाचे काही थेंब टाकल्यास ते लाल होते. तर द्रावण C मध्ये लाल गुलाबाच्या अर्काचे काही थेंब टाकल्यानंतर ते हिरवे होते. या निरीक्षणांच्या आधारे खालीलपैकी कोणता क्रम A, B आणि C या द्रावणाच्या स्वरूपासाठी योग्य क्रम आहे?

• (i) आम्लधर्मी, आम्लधर्मी आणि आम्लधर्मी
• (ii) उदासीन, अल्कधर्मी आणि अल्कधर्मी
• (iii) अल्कधर्मी, अल्कधर्मी आणि आम्लधर्मी
• (iv) अल्कधर्मी, अल्कधर्मी आणि अल्कधर्मी

3. आकृती 2.13, 2.14 आणि 2.15 मध्ये लाल गुलाबाच्या अर्काच्या कागदाच्या पट्ट्या वापरल्या आहेत. त्यांचे निरीक्षण करून विश्लेषण करा. प्रत्येक पात्रात असलेल्या द्रावणाचे स्वरूप लिहा. (आकृतीत पट्ट्यांचे रंग अनुक्रमे हिरवा, लाल/गुलाबी आणि मूळ रंगात दिसत आहेत असे गृहीत धरून)

4. प्रयोगशाळेतील द्रावाचा एक नमुना विविध सूचकांचा वापर करून तपासण्यात आला: या चाचण्यांच्या आधारे, द्रवाचे आम्लधर्मी किंवा अल्कधर्मी स्वरूप ओळखा आणि तुमच्या उत्तराचे समर्थन करा.

5. मान्याच्या डोळ्यावर पट्टी बांधून तिला माहित नसलेल्या स्वरुपाची दोन द्रावणे दिली आणि ती आम्लधर्मी आहेत की अल्कधर्मी आहे हे तपासून ठरविण्यास सांगितले. मान्याने त्या द्रावणांची चाचणी करण्यासाठी कोणते सूचक वापरावे आणि का?

6. पांढऱ्या कागदावर संदेश लिहिण्यासाठी वापरता येणारे विविध प्रकारचे साहित्य (प्रकरणाच्या सुरुवातीला दिलेले) आणि फवारणी करण्यासाठी बाटलीमध्ये काय घ्यावे हे तुम्ही सुचवू शकाल का? विविध साहित्याच्या संभाव्य संयोजनाचे आणि मिळणाऱ्या लेखनाच्या रंगांचे कोष्टक तयार करा.

7. द्राक्षाचा रस व लाल गुलाबाच्या अर्काचे मिश्रण केले. त्या मिश्रणाला लाल रंग आला. आता मिश्रणात बेकींग सोडा घातल्यास काय होईल? तुमचे योग्य उत्तर द्या.

8. कीर्तीने वाढदिवसानिमित्त तिच्या आजीला संत्र्याच्या रसाचा वापर करून एक गुप्त संदेश लिहिला. तुम्ही तिच्या आजीला तो संदेश उघड करण्यास मदत करू शकाल का? संदेश दृशीय करण्यासाठी तुम्ही कोणते सूचक वापराल?

9. नैसर्गिक सूचके कशी तयार करता येतील? उदाहरण देऊन स्पष्ट करा.

10. तुम्हाला तीन द्रवपदार्थ दिलेले आहेत. एक व्हिनेगर, दुसरे बेकींग सोड्याचे द्रावण आणि तिसरे साखरेचे द्रावण. तुम्ही फक्त हळदीच्या कागदाचा वापर करुन ते ओळखू शकता का?

11. लाल गुलाबाच्या अर्कामुळे x हा द्रवपदार्थ हिरवा होतो. तर x चे स्वरुप काय असेल? त्या द्रवात आवळ्याचा रस जास्त प्रमाणात मिसळल्यास काय होईल?

12. खालील प्रवाही तक्त्यात दिलेल्या माहितीचे निरीक्षण आणि विश्लेषण करा. अपूर्ण माहिती पूर्ण करा. (प्रवाही तक्ता: मातीचे स्वरूप आणि उपचार)