उत्तर: iii) परिसंस्था ही समुदायाचा एक भाग असते.
स्पष्टीकरण: हे विधान चुकीचे आहे कारण आकृतीनुसार परिसंस्था सर्वात मोठी आहे आणि समुदाय हा परिसंस्थेचा भाग आहे, परिसंस्था समुदायाचा भाग नाही.

उत्तर: जर विघटक नाहीसे झाले, तर मृत प्राणी आणि वनस्पतींचे विघटन होणार नाही. मृत पदार्थांचा आणि कचऱ्याचा ढीग साचेल. विघटक आवश्यक असतात कारण ते मृत वनस्पती आणि प्राण्यांमधील जटिल पदार्थांचे विघटन करून त्यांचे साध्या स्वरूपात रूपांतर करतात. यामुळे पोषक तत्वे पुन्हा मातीत मिसळतात आणि वनस्पतींच्या वाढीस मदत होते. निसर्गातील पुनर्वापर प्रक्रियेत विघटक महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

उत्तर: मॅग्रोव्ह (खारफुटीची) अरण्ये जोरदार वारे आणि पुरांपासून आपले रक्षण करतात. या झाडांची मुळे वादळ आणि त्सुनामीसारख्या पुराच्या वेळी माती घट्ट धरून ठेवतात. यामुळे पाण्याच्या लाटांचा वेग आणि जोर कमी होतो, पर्यायाने किनाऱ्यावरील गावांचे नुकसान होण्यापासून रक्षण होते.

उत्तर: जर बेडूक नाहीसे झाले, तर टोळांना (किटकांना) खाणारे कोणी राहणार नाही, त्यामुळे टोळांची संख्या खूप वाढेल. दुसरीकडे, सापांचे मुख्य अन्न बेडूक असल्यामुळे सापांना अन्न मिळणार नाही. अन्नाअभावी सापांची संख्या कमी होईल किंवा ते अन्नाच्या शोधात इतरत्र स्थलांतर करतील.

उत्तर: फुलपाखरांची संख्या कमी होण्याची कारणे बागेतील फुलझाडांची संख्या कमी होणे, प्रदूषण वाढणे किंवा रासायनिक कीटकनाशकांचा अतिवापर असणे असू शकते. अधिक फुलपाखरे आकर्षित करण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी बागेत जास्तीत जास्त रंगीबेरंगी फुलझाडे लावावीत आणि रासायनिक कीटकनाशकांऐवजी नैसर्गिक पद्धतींचा अवलंब करावा.

उत्तर: निसर्गात सर्व सजीव एकमेकांवर अवलंबून असतात. उत्पादक अन्न तयार करतात आणि उपभोक्ता ते खातात. परंतु उपभोक्ता मृत झाल्यानंतर त्यांच्या शरीराचे विघटन करण्यासाठी विघटकांची गरज असते. विघटक मृत सजीवांमधील पोषक द्रव्ये पुन्हा मातीत मिसळतात, जी उत्पादकांना वाढीसाठी लागतात. विघटक नसतील तर ही साखळी तुटेल आणि मातीची सुपीकता नष्ट होईल. त्यामुळे अशी परिसंस्था शक्य नाही.

उत्तर:
बाग (पहिली परिसंस्था): जैविक घटक – झाडे, गवत, फुले, फुलपाखरे, पक्षी, मुंग्या. अजैविक घटक – माती, पाणी, हवा, सूर्यप्रकाश.
रस्ता (दुसरी परिसंस्था): जैविक घटक – कमी प्रमाणात (उदा. भटके कुत्रे, कावळे किंवा रस्ता ओलांडणारे लोक). अजैविक घटक – डांबर, सिमेंट, हवा, सूर्यप्रकाश, वाहनांचा धूर.
फरक: बागेत जैविक घटकांची (सजीवांची) विविधता जास्त असते आणि निसर्गाचे संतुलन असते. तर रस्त्याच्या परिसंस्थेत कृत्रिम आणि अजैविक घटकांचे प्रमाण खूप जास्त असते.

उत्तर: वाढत्या लोकसंख्येची अन्नाची गरज भागवण्यासाठी शेतीसारख्या मानवनिर्मित परिसंस्था आवश्यक आहेत. परंतु केवळ उत्पादनासाठी कृत्रिम खते आणि कीटकनाशकांचा अतिवापर केल्यास जमिनीचा पोत बिघडतो आणि पर्यावरणाचे नुकसान होते. शेती टिकाऊ (Sustainable) करण्यासाठी आपण सेंद्रिय खतांचा वापर, पिकांची विविधता आणि पर्यावरणपूरक पद्धतींचा अवलंब केला पाहिजे.

उत्तर: सशांची संख्या कमी झाल्यास, अन्नसाखळीवर मोठा परिणाम होईल. सशांवर अवलंबून असणाऱ्या मांसाहारी प्राण्यांना (उदा. कोल्हा, लांडगा) अन्न कमी पडेल, ज्यामुळे त्यांच्या अस्तित्वाला धोका निर्माण होईल. दुसरीकडे, ससे गवत खातात. ससे कमी झाल्यामुळे उत्पादकांची (गवताची) वाढ प्रमाणापेक्षा जास्त होईल. यामुळे पूर्ण परिसंस्थेचे संतुलन बिघडेल.