NMMS सराव चाचणी पाठ 4 : विद्युतः चुंबकीय आणि उष्णतेचा परिणाम

इयत्ता ८ वी च्या विद्यार्थ्यांसाठी कर्नाटक NMMS परीक्षेच्या नवीन अभ्यासक्रमानुसार ही ऑनलाइन सराव चाचणी आहे. ‘विद्युतः चुंबकीय आणि उष्णतेचा परिणाम’ या पाठावर आधारित हे महत्त्वाचे बहुपर्यायी प्रश्न तुम्हाला संकल्पना समजून घेण्यास आणि परीक्षेची अचूक तयारी करण्यास मदत करतील.

• चुंबकीय परिणाम: जेव्हा एखाद्या वाहकामधून विद्युत प्रवाह वाहतो तेव्हा त्याच्या सभोवताली चुंबकीय क्षेत्र निर्माण होते. हा शोध १८२० मध्ये ओरस्टेड या शास्त्रज्ञाने लावला.
• विद्युत चुंबक: विद्युत प्रवाह वाहून नेणारे वेटोळे (कॉईल) चुंबकाप्रमाणे कार्य करते. लोखंडी गाभा वापरल्यास ते अधिक मजबूत बनते.
• विद्युत चुंबकाची शक्ती: विद्युत प्रवाहाचे प्रमाण (सेलची संख्या) किंवा वेटोळ्यांची संख्या वाढवून विद्युत चुंबकाची शक्ती वाढवता येते.
• उष्णतेचा परिणाम: जेव्हा विद्युत प्रवाह वाहकामधून वाहतो तेव्हा ते गरम होते (उदा. निक्रोमची तार). याचा वापर विद्युत हिटर, इस्त्री, आणि हेअर ड्रायरमध्ये होतो.
• व्होल्टाईक सेल: यात दोन वेगवेगळ्या धातूंच्या प्लेट्स (उदा. तांबे आणि जस्त/लोखंड) आणि विद्युत अपघटनी द्रव (उदा. लिंबूचा रस किंवा आम्ल) वापरून विद्युत निर्मिती होते.
• कोरडा घट (Dry cell): यामध्ये जस्ताचे भांडे ऋण ध्रुवाचे आणि धातूचे झाकण असलेला कार्बनचा दांडा धन ध्रुवाचे कार्य करतो. यात ओलसर खळ वापरली जाते.
• रिचार्जेबल बॅटरी: लिथियम-आयन (Li-ion) बॅटरी लॅपटॉप आणि मोबाईल फोनमध्ये वापरल्या जातात ज्या पुन्हा पुन्हा चार्ज करता येतात.