कर्नाटक आणि भारताच्या इतिहासातील वैभवशाली 'गंग घराणे' (Ganga Dynasty): KARTET, GPSTR आणि CTET परिपूर्ण अभ्यास..

Table of Contents

कर्नाटक आणि भारताच्या इतिहासातील वैभवशाली ‘गंग घराणे’

कर्नाटक आणि भारताच्या इतिहासातील वैभवशाली ‘गंग घराणे’ (Ganga Dynasty): KARTET, GPSTR आणि CTET परिपूर्ण अभ्यास साहित्य

2. प्रस्तावना

नमस्कार भावी शिक्षक मित्रांनो! KARTET, GPSTR, HSTR, CTET आणि MAHATET या परीक्षांच्या तयारीमध्ये दक्षिण भारताचा इतिहास हा अत्यंत कळीचा मुद्दा असतो. अनेक विद्यार्थी उत्तर भारताचा इतिहास मन लावून वाचतात, पण दक्षिण भारतातील राजघराण्यांकडे त्यांचे दुर्लक्ष होते; आणि नेमके याच घटकावर परीक्षेचा ‘मेरिट’ ठरवणारे प्रश्न विचारले जातात.

कर्नाटकच्या समृद्ध इतिहासाला आकार देणाऱ्या राजघराण्यांपैकी एक अत्यंत महत्त्वाचे घराणे म्हणजे ‘गंग घराणे’ (The Ganga Dynasty). या घराण्याने सुमारे 600 वर्षे कर्नाटकच्या एका मोठ्या भूभागावर राज्य केले. या ब्लॉगपोस्टमध्ये आपण ‘पश्चिम गंग घराणे’ (तळकाडचे गंग) आणि परीक्षेच्या दृष्टीने संदर्भासाठी ‘पूर्व गंग घराणे’ (ओडिशाचे गंग) यांचा अत्यंत सोप्या, सविस्तर आणि परीक्षेभिमुख भाषेत अभ्यास करणार आहोत.

3. विषयाची पार्श्वभूमी

भारतीय इतिहासात ‘गंग’ नावाचे दोन भिन्न राजवंश होऊन गेले. परीक्षेच्या वेळी विद्यार्थ्यांचा सर्वात मोठा गोंधळ येथेच होतो. त्यामुळे सुरुवातीलाच ही संकल्पना स्पष्ट करून घेऊया:

1. पश्चिम गंग घराणे (Western Gangas): यांचा उदय साधारणपणे इ.स. 350 च्या सुमारास दक्षिण कर्नाटकात झाला. त्यांनी राज्य केलेल्या प्रदेशाला ‘गंगवाडी’ (Gangavadi) म्हटले जाई (ज्यामध्ये आजचे म्हैसूर, चामराजनगर, मंड्या, हसन आणि बंगळुरू या जिल्ह्यांचा समावेश होतो). त्यांची पहिली राजधानी ‘कुवलाल’ (सध्याचे कोलार) होती, जी नंतर ‘तळकाड’ (Talakad) येथे हलवण्यात आली.
2. पूर्व गंग घराणे (Eastern Gangas): यांचा उदय 5 व्या शतकात ‘कलिंग’ (आजचा ओडिशा) भागात झाला. जगन्नाथ पुरीचे मंदिर आणि कोणार्कचे सूर्य मंदिर याच घराण्याने बांधले.

महत्त्वाची टीप: KARTET आणि GPSTR परीक्षांमध्ये 95% प्रश्न हे ‘तळकाडच्या पश्चिम गंग घराण्यावर’ विचारले जातात.

4. सविस्तर माहिती आणि ऐतिहासिक घटनांचा कालक्रम

पश्चिम गंग घराण्याच्या उदयाविषयी अनेक आख्यायिका आहेत. एका परंपरेनुसार ते अयोध्येच्या इक्ष्वाकू वंशातील होते. सातवाहनांच्या पतनानंतर दक्षिण भारतात निर्माण झालेल्या राजकीय पोकळीचा फायदा घेत कोंगणीवर्मा (Konganivarman) याने या घराण्याची स्थापना केली.

अ) पश्चिम गंग घराण्याचे प्रमुख राजे:

कोंगणीवर्मा माधव (इ.स. 350 – 370): हा या घराण्याचा संस्थापक होता. त्याने ‘धर्ममहाधिराज’ ही पदवी धारण केली होती. त्याने बाणांच्या (Banas) विद्रोहाचा बिमोड करून कोलार येथे आपली सत्ता प्रस्थापित केली.
माधव प्रथम: हा एक उत्तम विद्वान होता. त्याने ‘दत्तक सूत्र’ (Dattaka Sutra) नावाच्या ग्रंथावर टीका लिहिली होती.
हरिवर्मा (इ.स. 390 – 410): याच्याच काळात राजधानी कोलारहून कावेरी नदीच्या काठी ‘तळकाड’ (Talavanapura) येथे कायमस्वरूपी हलवण्यात आली.
राजा दुर्विनीत (इ.स. 529 – 579): हा गंग घराण्यातील सर्वात महान आणि पराक्रमी राजा मानला जातो. तो केवळ योद्धा नव्हता तर उच्च कोटीचा साहित्यिक होता. त्याने गुणाढ्याच्या ‘बृहत्कथा’ या प्राकृत ग्रंथाचा संस्कृतमध्ये अनुवाद केला आणि भारवीच्या ‘किरातार्जुनीयम्’ या महाकाव्याच्या 15 व्या सर्गावर भाष्य लिहिले. त्याने पन्नाट (Punnata) राज्य जिंकून गंगवाडीचा विस्तार केला.
श्रीपुरुष (इ.स. 725 – 788): याच्या कारकिर्दीत गंग राज्य वैभवाच्या शिखरावर पोहोचले. त्याने ‘परमभट्टारक’ ही पदवी घेतली. तो स्वतः हत्तींच्या शास्त्रातील तज्ज्ञ होता आणि त्याने ‘गजशास्त्र’ (Gajashastra) नावाचा अप्रतिम ग्रंथ लिहिला.
मारसिंह दुसरा (इ.स. 963 – 975): हा एक शूर सेनापती होता. त्याने नोलंबांचा (Nolambas) पराभव केल्यामुळे त्याला ‘नोलंबकुलांतक’ ही पदवी मिळाली. आयुष्याच्या शेवटी त्याने जैन धर्माची ‘सल्लेखना’ (Sallekhana) व्रत स्वीकारून देहत्याग केला.
राचमल्ल चौथा: याच्याच काळात त्याचा प्रसिद्ध मंत्री आणि सेनापती चावुंडराय याने श्रवणबेळगोळ येथील बाहुबलीची मूर्ती उभारली.

ब) चावुंडराय आणि श्रवणबेळगोळची बाहुबली मूर्ती (सर्वाधिक महत्त्वाचा घटक)

पश्चिम गंग घराण्याच्या इतिहासातील सुवर्णक्षण म्हणजे इ.स. 981 मध्ये उभारलेली गोमटेश्वर (बाहुबली) मूर्ती.

निर्मिती: राचमल्ल चौथा याचा मंत्री चावुंडराय (Chavundaraya) याने ही मूर्ती उभारली.
स्थान: हसन जिल्ह्यातील श्रवणबेळगोळ (विंध्यगिरी टेकडीवर).
वैशिष्ट्य: ही 58 फूट (17.7 मीटर) उंचीची जगातील सर्वात मोठी ‘अखंड पाषाणातील’ (Monolithic) मूर्ती आहे.
सांस्कृतिक महत्त्व: दर 12 वर्षांनी येथे ‘महामस्तकाभिषेक’ सोहळा होतो (शेवटचा 2018 मध्ये झाला होता, पुढचा 2030 मध्ये होईल). चावुंडरायाने कन्नड भाषेत ‘चावुंडराय पुराण’ नावाचा गद्य ग्रंथही लिहिला.

क) गंग घराण्याचे योगदान

क्षेत्र	सविस्तर योगदान
धर्म (Religion)	सुरुवातीचे राजे वैदिक धर्माचे पालन करत, मात्र नंतरच्या राजांनी जैन धर्माला राजाश्रय दिला. ‘आचार्य सिम्हनंदी’ हे या घराण्याचे आध्यात्मिक गुरु मानले जातात.
साहित्य (Literature)	कन्नड गद्य साहित्याचा पाया याच काळात रचला गेला. दुर्विनीताचे संस्कृत कार्य, श्रीपुरुषाचे ‘गजशास्त्र’, चावुंडरायाचे ‘पुराण’ आणि नागवर्मा प्रथम याचा ‘छंदोम्बुधी’ (कन्नडमधील पहिला छंदशास्त्र ग्रंथ).
स्थापत्य (Architecture)	तळकाडचे पाताळेश्वर मंदिर, मण्णे (Manne) येथील कपिलेश्वर मंदिर, आणि श्रवणबेळगोळचे ‘चावुंडराय बसदी’ (Jain Temple).

ऐतिहासिक घटनांचा कालक्रम (Timeline)

इ.स. 350: कोंगणीवर्मा याने कोलार (कुवलाल) येथे पश्चिम गंग घराण्याची स्थापना केली.
इ.स. 400 च्या सुमारास: राजा हरिवर्मा याने प्रशासकीय सोयीसाठी राजधानी कोलारहून ‘तळकाड’ येथे हलवली.
इ.स. 529 – 579 (दुर्विनीताचे सुवर्णयुग): साहित्य आणि पराक्रमाचा सर्वोच्च काळ; दुर्विनीताने पन्नाट प्रदेशावर ताबा मिळवला.
इ.स. 725 – 788 (श्रीपुरुषाची कारकीर्द): गंग राज्याचा सर्वाधिक विस्तार; ‘गजशास्त्र’ या ग्रंथाची निर्मिती.
इ.स. 981 (गोमटेश्वर मूर्तीची प्रतिष्ठापना): महामात्य चावुंडराय याने श्रवणबेळगोळ येथे 58 फूट उंच बाहुबली मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा केली.
इ.स. 1004 (गंग घराण्याचा अस्त): चोळ सम्राट राजेंद्र चोळ प्रथम याने तळकाडवर आक्रमण करून ते पूर्णपणे उद्ध्वस्त केले आणि गंग सत्तेचा शेवट केला.

5. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे (Exam Focus Points)

🎯 KARTET | GPSTR सुपर फोकस बॉक्स:

संस्थापक: कोंगणीवर्मा (Konganivarman)
राजधानी: कुवलाल (कोलार) → तळकाड (Talavanapura)
राजचिन्ह (Royal Emblem): मत्तगज (उन्मत्त हत्ती / Elephant)
सर्वात श्रेष्ठ राजा: दुर्विनीत (Durvinita)
श्रवणबेळगोळ मूर्तीचे शिल्पकार: अरिष्टनेमी (काही संदर्भांनुसार) / संकल्पक: चावुंडराय
गंगवाडीचा नाश करणारा चोळ राजा: राजेंद्र चोळ प्रथम (इ.स. 1004)
प्रशासकीय विभाग: ‘नाडू’ (Nadu) आणि ‘विषय’ (Vishaya). भूमी मोजण्याचे माप ‘मत्तूर’ किंवा ‘कंबा’ होते.

6. लक्षात ठेवण्यासाठी ट्रिक्स / Mnemonics

परीक्षेत नावांचा आणि राजधानीचा क्रम विसरू नये म्हणून खालील सोप्या ट्रिक्स पाठ करा:

ट्रिक 1: गंग घराण्याच्या दोन राजधान्या लक्षात ठेवण्यासाठी:
“कोणाला तळहातावर गंगा हवी आहे?”
को = कोलार (पहिली राजधानी)
तळ = तळकाड (दुसरी राजधानी)
गंग = गंग घराणे
ट्रिक 2: प्रमुख 4 राजांचा क्रम (K-D-S-M):
“कोंबड्याच्या मागे दुष्ट श्रीपुरुष मारण्यासाठी धावला.”
कों = कोंगणीवर्मा (संस्थापक)
दु = दुर्विनीत (सर्वात श्रेष्ठ)
श्री = श्रीपुरुष (गजशास्त्राचा कर्ता)
मा = मारसिंह (नोलंबकुलांतक)
ट्रिक 3: जोड्या लावण्यासाठी (व्यक्ती आणि ग्रंथ):
हत्ती जंगलात ‘पुरुष’सारखा चालतो → श्रीपुरुष = गजशास्त्र
‘चावुंड’ देवीचे पुराण वाचले → चावुंडराय = चावुंडराय पुराण

8. 20 बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs) उत्तरांसह

1. पश्चिम गंग घराण्याचा संस्थापक खालीलपैकी कोण होता?

A) दुर्विनीत
B) कोंगणीवर्मा
C) हरिवर्मा
D) श्रीपुरुष

उत्तर: B) कोंगणीवर्मा

2. पश्चिम गंग घराण्याची पहिली राजधानी कोणती होती?

A) तळकाड
B) मान्यखेत
C) कुवलाल (कोलार)
D) बदामी

उत्तर: C) कुवलाल (कोलार)

3. पश्चिम गंग घराण्याचे अधिकृत ‘राजचिन्ह’ (Emblem) काय होते?

A) वराह
B) सिंह
C) धनुष्यबाण
D) मत्तगज (हत्ती)

उत्तर: D) मत्तगज (हत्ती)

4. राजधानी कोलारहून ‘तळकाड’ येथे कोणी हलवली?

A) माधव प्रथम
B) हरिवर्मा
C) राचमल्ल
D) मारसिंह दुसरा

उत्तर: B) हरिवर्मा

5. हत्तींचे व्यवस्थापन सांगणारा ‘गजशास्त्र’ हा ग्रंथ कोणत्या गंग राजाने लिहिला?

A) दुर्विनीत
B) श्रीपुरुष
C) कोंगणीवर्मा
D) शिवमार प्रथम

उत्तर: B) श्रीपुरुष

6. श्रवणबेळगोळ येथील प्रसिद्ध बाहुबली (गोमटेश्वर) मूर्तीची स्थापना कोणी केली?

A) सिद्धराज
B) विष्णुवर्धन
C) चावुंडराय
D) अमोघवर्ष

उत्तर: C) चावुंडराय

7. श्रवणबेळगोळच्या मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा कोणत्या वर्षी करण्यात आली?

A) इ.स. 907
B) इ.स. 981
C) इ.स. 1011
D) इ.स. 1117

उत्तर: B) इ.स. 981

8. गुणाढ्याच्या ‘बृहत्कथा’ या प्राकृत ग्रंथाचा संस्कृतमध्ये अनुवाद करणारा विद्वान राजा कोण?

A) दुर्विनीत
B) माधव दुसरा
C) श्रीपुरुष
D) राचमल्ल

उत्तर: A) दुर्विनीत

9. खालीलपैकी कोणत्या गंग राजाला ‘नोलंबकुलांतक’ (नोलंबांचा कर्दनकाळ) म्हटले जाई?

A) हरिवर्मा
B) मारसिंह दुसरा
C) बुट्टुगा दुसरा
D) श्रीपुरुष

उत्तर: B) मारसिंह दुसरा

10. चावुंडराय हा खालीलपैकी कोणत्या राजाचा महामात्य (मंत्री) होता?

A) दुर्विनीत
B) राचमल्ल चौथा
C) मारसिंह
D) कोंगणीवर्मा

उत्तर: B) राचमल्ल चौथा

11. ‘चावुंडराय पुराण’ हा ग्रंथ कोणत्या भाषेत लिहिलेला आहे?

A) संस्कृत
B) प्राकृत
C) तमिळ
D) कन्नड

उत्तर: D) कन्नड

12. पूर्व गंग घराण्याच्या (ओडिशा) कोणत्या राजाने ‘कोणार्कचे सूर्य मंदिर’ बांधले?

A) अनंतवर्मन चोडगंग
B) नरसिंहदेव प्रथम
C) भानुदेव चौथा
D) कपिलेंद्रदेव

उत्तर: B) नरसिंहदेव प्रथम

13. पुरी येथील प्रसिद्ध ‘जगन्नाथ मंदिराची’ उभारणी कोणत्या सत्तेच्या काळात झाली?

A) चोळ
B) पूर्व गंग घराणे
C) राष्ट्रकूट
D) पल्लव

उत्तर: B) पूर्व गंग घराणे

14. इ.स. 1004 मध्ये तळकाड जिंकून पश्चिम गंग घराण्याचा समूळ नाश कोणी केला?

A) राजाराज चोळ
B) राजेंद्र चोळ प्रथम
C) विक्रमादित्य सहावा
D) दंतिदुर्ग

उत्तर: B) राजेंद्र चोळ प्रथम

15. गंग राजवटीत जमिनीची मोजदाद करण्यासाठी वापरले जाणारे मुख्य माप कोणते होते?

A) निवर्तन
B) मत्तूर (कंबा)
C) बिघा
D) वेली

उत्तर: B) मत्तूर (कंबा)

16. भारवीच्या ‘किरातार्जुनीयम्’ महाकाव्यावर कोणी भाष्य (टीका) लिहिले?

A) दुर्विनीत
B) दंडी
C) श्रीपुरुष
D) सिम्हनंदी

उत्तर: A) दुर्विनीत

17. गंग घराण्याचे सुरुवातीचे मार्गदर्शक आणि आध्यात्मिक गुरू कोण होते?

A) भद्रबाहू
B) जिनसेन
C) आचार्य सिम्हनंदी
D) गुणभद्र

उत्तर: C) आचार्य सिम्हनंदी

18. ‘छंदोम्बुधी’ हा कन्नडमधील पहिला छंदशास्त्रावरील ग्रंथ कोणी लिहिला?

A) पम्प
B) पोन्न
C) नागवर्मा प्रथम
D) रन्न

उत्तर: C) नागवर्मा प्रथम

19. श्रवणबेळगोळ येथील गोमटेश्वर मूर्तीची उंची साधारणपणे किती फूट आहे?

A) 45 फूट
B) 52 फूट
C) 58 फूट
D) 65 फूट

उत्तर: C) 58 फूट

20. ‘तक्कोलमच्या लढाईत’ (Battle of Takkolam – इ.स. 949) चोळ राजपुत्र राजादित्य याचा वध करणारा गंग राजा कोण होता?

A) बुट्टुगा दुसरा (Buttuga II)
B) मारसिंह
C) श्रीपुरुष
D) राचमल्ल

उत्तर: A) बुट्टुगा दुसरा

9. 25 एक गुणांचे प्रश्न (One-Liner Questions)

1. प्रश्न: गंग घराण्याचा मूळ संस्थापक कोण मानला जातो?

उत्तर: कोंगणीवर्मा.

2. प्रश्न: पश्चिम गंग घराण्याची पहिली राजधानी कुठे होती?

उत्तर: कुवलाल (आजचे कोलार).

3. प्रश्न: तळकाडचे प्राचीन नाव काय होते?

उत्तर: तलवनपूर (Talavanapura).

4. प्रश्न: पश्चिम गंग घराण्याचे राजचिन्ह काय होते?

उत्तर: मत्तगज (हत्ती).

5. प्रश्न: राजा दुर्विनीताची आई कोणत्या वंशाची राजकन्या होती?

उत्तर: पन्नाट (Punnata) घराण्याची.

6. प्रश्न: ‘शब्दावतार’ या व्याकरणावरील ग्रंथाची रचना कोणी केली?

उत्तर: राजा दुर्विनीत.

7. प्रश्न: गंग राजांच्या काळात प्रशासकीय सोयीसाठी राज्याची विभागणी कशात केली जाई?

उत्तर: ‘नाडू’ (जिल्हा) मध्ये.

8. प्रश्न: ‘गजशास्त्र’ या ग्रंथाचा विषय काय आहे?

उत्तर: हत्तींचे वैद्यकशास्त्र आणि त्यांचे प्रशिक्षण.

9. प्रश्न: श्रवणबेळगोळची बाहुबली मूर्ती कोणत्या पाषाणापासून बनवली आहे?

उत्तर: फिकट राखाडी रंगाच्या ग्रॅनाइट (Granite) पाषाणापासून.

10. प्रश्न: बाहुबली हे कोणाचे पुत्र होते?

उत्तर: जैन धर्माचे पहिले तीर्थंकर ‘ऋषभदेव’ (आदिनाथ) यांचे.

11. प्रश्न: बाहुबलीच्या भावाचे नाव काय होते ज्याच्याशी त्यांचे युद्ध झाले होते?

उत्तर: भरत.

12. प्रश्न: चावुंडरायाला मिळालेली प्रसिद्ध पदवी कोणती होती?

उत्तर: ‘सम्यक्त्वरत्नाकर’ आणि ‘राय’.

13. प्रश्न: ‘तक्कोलमची लढाई’ कोणामध्ये झाली होती?

उत्तर: राष्ट्रकूट-गंग युती विरुद्ध चोळ साम्राज्य.

14. प्रश्न: बुट्टुगा दुसरा याने तक्कोलमच्या युद्धात कोणाला ठार केले?

उत्तर: चोळ युवराज ‘राजादित्य’ याला.

15. प्रश्न: बुट्टुगाच्या पराक्रमावर खुश होऊन राष्ट्रकूट राजा कृष्ण तिसरा याने त्याला कोणता प्रदेश भेट दिला?

उत्तर: बनवासी आणि बेळवोल प्रदेश.

16. प्रश्न: गंग काळात खेड्याचा प्रमुख काय म्हणून ओळखला जाई?

उत्तर: ‘प्रभू’ किंवा ‘गावुंडा’ (Gavunda – आजचा गौडा शब्द याचवरून आला आहे).

17. प्रश्न: ओडिशाच्या पूर्व गंग घराण्याचा सर्वश्रेष्ठ राजा कोण होता?

उत्तर: अनंतवर्मन चोडगंग.

18. प्रश्न: कोणार्कच्या सूर्य मंदिराला युरोपियन खलाशी कोणत्या नावाने ओळखत?

उत्तर: ‘ब्लॅक पॅगोडा’ (Black Pagoda).

19. प्रश्न: पुरीच्या जगन्नाथ मंदिरात कोणत्या तीन देवतांच्या मूर्ती आहेत?

उत्तर: भगवान जगन्नाथ, बलभद्र आणि सुभद्रा.

20. प्रश्न: पश्चिम गंग राजवटीत ‘अग्रहार’ म्हणजे काय होते?

उत्तर: ब्राह्मणांना आणि विद्वानांना दान दिलेली करमुक्त गावे.

21. प्रश्न: गंग काळात भूमी महसूल साधारणपणे किती घेतला जाई?

उत्तर: उत्पन्नाचा 1/6 (एक षष्ठांश) भाग.

22. प्रश्न: राजा दुर्विनीताचे समकालीन पल्लव आणि चालुक्य राजे कोण होते?

उत्तर: सिंहविष्णू (पल्लव) आणि पुलकेशी पहिला (चालुक्य).

23. प्रश्न: ‘कविराजमार्ग’ या कन्नड ग्रंथात कोणत्या गंग राजाचा उल्लेख श्रेष्ठ गद्यलेखक म्हणून आला आहे?

उत्तर: राजा दुर्विनीत.

24. प्रश्न: श्रवणबेळगोळच्या मूर्तीवर मराठीतील पहिला शिलालेख कोणता आहे?

उत्तर: “श्री चावुंडराजे करवियले” (श्री चावुंडरायाने ही मूर्ती करवली).

25. प्रश्न: गंग घराण्याचा शेवटचा ज्ञात राजा कोण होता?

उत्तर: राचमल्ल पाचवा (ज्याला चोळांनी पदच्युत केले).

10. सारांश

पश्चिम गंग घराण्याचा 600 वर्षांचा इतिहास हा केवळ लढायांचा नव्हता, तर तो कन्नड अस्मिता, जैन तत्त्वज्ञान आणि पाषाणशिल्पांच्या विकासाचा काळ होता. तळकाडच्या वाळूखाली आज जरी त्यांचा इतिहास झाकला गेला असला, तरी श्रवणबेळगोळचा ‘बाहुबली’ आजही त्यांच्या अजोड स्थापत्यकलेची साक्ष देत दिमाखात उभा आहे. एका बाजूला दुर्विनीत आणि श्रीपुरुषासारखे विद्वान राजे, तर दुसऱ्या बाजूला चावुंडरायासारखा स्वामिनिष्ठ सेनापती, यामुळे गंग घराणे दक्षिण भारताच्या इतिहासात अढळ स्थान राखून आहे.

11. निष्कर्ष

शिक्षक भरती परीक्षांचा (विशेषतः GPSTR / KARTET Social Science) जुना पॅटर्न पाहिला, तर ‘चावुंडराय आणि बाहुबली मूर्ती’ हा परीक्षकांचा अत्यंत आवडता टॉपिक आहे. या घटकाचा अभ्यास करताना इसवी सनांपेक्षा ‘व्यक्ती आणि त्यांचे ग्रंथ’ यावर जास्त लक्ष केंद्रित करा. वर दिलेले 20 MCQs आणि वन-लायनर्स तुम्ही 2-3 वेळा वाचले, तर या टॉपिकवरचा तुमचे 2 गुण 100% सुरक्षित झाले असे समजा!

KARTET | CTET | GPSTR Quick Revision Notes

दोन घराणी: पश्चिम गंग (तळकाड-कर्नाटक) आणि पूर्व गंग (कलिंग-ओडिशा).
पश्चिम गंग संस्थापक: कोंगणीवर्मा (राजधानी: कोलार → तळकाड).
राजचिन्ह: मत्तगज (उन्मत्त हत्ती).
दुर्विनीत: सर्वात पराक्रमी राजा; ‘बृहत्कथा’चा संस्कृत अनुवाद आणि ‘किरातार्जुनीयम्’वर भाष्य.
श्रीपुरुष: ‘गजशास्त्र’ या हत्तींवरील प्रसिद्ध ग्रंथाचा लेखक.
मारसिंह दुसरा: ‘नोलंबकुलांतक’ पदवी; सल्लेखना व्रताने मृत्यू.
बुट्टुगा दुसरा: तक्कोलमच्या युद्धात (949 ई.) चोळ राजादित्यचा वध केला.
चावुंडराय: राचमल्ल चौथा याचा मंत्री; 981 ई. मध्ये श्रवणबेळगोळ येथे 58 फूट अखंड बाहुबली मूर्तीची स्थापना; ‘चावुंडराय पुराण’चा लेखक.
अस्त: इ.स. 1004 मध्ये चोळ सम्राट राजेंद्र चोळ प्रथम याने तळकाड जिंकून गंग वंश संपवला.
पूर्व गंग (ओडिशा) फॅक्ट्स: अनंतवर्मन (पुरीचे जगन्नाथ मंदिर) आणि नरसिंहदेव प्रथम (कोणार्कचे सूर्य मंदिर).

Join WhatsApp Channel Join Now

Telegram Group Join Now