संकलित मूल्यमापन-2 (SA-2): इयत्ता 8वी मराठी नमुना प्रश्नपत्रिका 2025-26
प्रस्तावना: नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो आणि शिक्षक बांधवांनो! शैक्षणिक वर्ष 2025-26 च्या द्वितीय सत्राची तयारी आता जोरात सुरू झाली असेल. विद्यार्थ्यांच्या सरावासाठी आणि परीक्षेचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी आम्ही घेऊन आलो आहोत— इयत्ता 8वी मराठी (SA-2) नमुना प्रश्नपत्रिका-1.
या प्रश्नपत्रिकेची ठळक वैशिष्ट्ये:
- जून 2025 ते मार्च 2026 अखेर अभ्यासक्रमावर आधारित
- अद्ययावत अभ्यासक्रम: 2025-26 च्या शैक्षणिक आराखड्यावर आधारित.
- गुण विभागणी: एकूण 40 गुणांची परिपूर्ण प्रश्नपत्रिका.
- वेळेचे नियोजन: 90 मिनिटांच्या वेळेत पेपर कसा सोडवावा, याचा सराव करण्यासाठी उपयुक्त.
- सर्वसमावेशक प्रश्न: यामध्ये गद्य, पद्य, व्याकरण आणि उपयोजित लेखन या सर्व घटकांचा समावेश करण्यात आला आहे.
संकलित मूल्यमापन – २ (२०२५-२०२६)
प्रश्न १. खालील दिलेल्या पर्यायातून योग्य पर्याय निवडून लिहा. (१० गुण)
१. बदकाची पिल्ले कुठे राहत होती?
२. शिवांगीला किती टक्के गुण मिळाले आहेत?
३. गगनात कोणता तारा मंदावला आहे?
४. ‘हिमालय’ या संधीचा विग्रह असा होतो:
५. लाल्या-ढवळ्या ही कोणाची नावे आहेत?
६. माणसाला कोण प्रसन्न झाले आहे?
७. डॉ. कलाम हे भारताचे कितवे राष्ट्रपती होते?
८. ‘वाट चुकल्याचा आनंद’ या पाठाचे लेखक कोण आहेत?
९. मुक्ताईला गुरु कोणी मानले?
१०. महानुभाव पंथाचे संस्थापक कोण होते?
प्रश्न २. खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा. (१० गुण)
- ग. दि. माडगूळकरांच्या आत्मचरित्राचे नाव काय?
- बाबा मळ्यातून काय घेऊन येतात?
- ‘चल उठ रे मुकुंदा’ या कवितेचा साहित्य प्रकार कोणता?
- लेखिका अरुणा ढेरे यांना कोणता आळस नसायचा?
- ‘हिंद देश’ कोणाला राजा मानतो?
- कवी गणेश हरी पाटील यांचे मन कोठे रमते?
- ‘पोळा’ हा दिवस कोणत्या देवतेची आज्ञा पाळण्याचा दिवस आहे?
- कानडी ही मराठीची अक्का असे कोण म्हणाले?
- संत गाडगे महाराज यांचे मूळ नाव काय?
- कान्होपात्राचा जन्म कोणत्या गावी झाला?
प्रश्न ३. खालील प्रश्नांची दोन ते तीन वाक्यात उत्तरे लिहा. (१० गुण)
- राजहंस असल्याचे पिल्लास केव्हा कळाले?
- गौरीला आपल्या गावी काय काय खायला मिळणार आहे?
- ‘सत्यास ठाव देई’ या ओळीचा अर्थ स्पष्ट करा.
- म्हातारीच्या मुलाने पत्रात काय लिहिले होते?
- १३ व्या शतकात महानुभाव पंथाची कोणती शिकवण होती?
प्रश्न ४. व्याकरण व शब्दसंपत्ती (१० गुण)
अ) समानार्थी शब्द लिहा:
- तिमिर
- विसावा
- गरीब
- सत्य
- सल्ला देणे
- हंबरडा फोडणे
- सूर्यास्त
- अ गट: कस्तुरी – ब गट: सुवास
- अ गट: गोलघुमट – ब गट: प्रतिध्वनी चमत्कार
- अ गट: हजारी मोगऱ्याचे – ब गट: झाड
प्रश्न ५. खालील प्रश्नांची पाच-सहा वाक्यात उत्तरे लिहा. (कोणतेही दोन) (१० गुण)
- ‘सुखाची चव’ कशी वाढेल असे लेखिकेला वाटते?
- गोलघुमट या इमारतीविषयी सविस्तर माहिती लिहा.
- संत गाडगेबाबांनी झोपडीत राहून गरीब, आंधळ्या-पांगळ्यांची सेवा कशी केली याचे वर्णन करा.
Model Answer Sheet (उत्तरपत्रिका)
प्रश्न १. बहुपर्यायी उत्तरे
- C) तळ्यात
- C) 90%
- D) शुक्र
- A) हिम+आलय
- C) बैलांची
- A) देव
- C) अकरावे
- B) ना. सी. फडके
- C) चांगदेवाने
- B) श्रीचक्रधरस्वामी
प्रश्न २. एका वाक्यात उत्तरे
- ‘वाटेवरच्या सावल्या’ हे ग. दि. माडगूळकरांच्या आत्मचरित्राचे नाव आहे.
- बाबा मळ्यातून कैऱ्या घेऊन येतात.
- या कवितेचा साहित्य प्रकार ‘गझल’ हा आहे.
- लेखिकेला अभ्यासाचा आळस नसायचा.
- हिंद देशाने सत्याला राजा मानले आहे.
- कवीचे मन रानफुलांच्या जगात रमते.
- ‘पोळा’ हा दिवस कृषीदेवतेची आज्ञा पाळण्याचा दिवस आहे.
- बा. कृ. गलगली हे ‘कानडी ही मराठीची अक्का’ असे म्हणाले.
- संत गाडगे महाराज यांचे मूळ नाव डेबूजी झिंगराजी जानोरकर हे होते.
- कान्होपात्राचा जन्म मंगळवेढा या गावी झाला.
प्रश्न ३. दोन-तीन वाक्यात उत्तरे
- एक दिवस पिल्लाने पाण्यात चोरून आपले प्रतिबिंब पाहिले. तेव्हा आपण बदक नसून राजहंस आहोत हे त्याला कळाले.
- गौरीला आपल्या गावी गेल्यानंतर आईच्या हाताचे गुळाचे घारगे, भाजी पोळी, कैऱ्या आणि बर्फाचा गोळा खायला मिळणार आहे.
- ‘सत्यास ठाव देई’ म्हणजे हा भारत देश नेहमी सत्याला महत्त्व देतो आणि सत्याला आश्रय देतो. येथे नेहमी सत्याचा आदर केला जातो.
- म्हातारीच्या मुलाने पत्रात आईची खूप प्रेमाने विचारपूस केलेली असते आणि तिला घेऊन जायला तो लवकरच येणार असल्याचे त्याने लिहिलेले असते. (हे पोस्टमनने वाचलेल्या कल्पित पत्राचा भाग आहे).
- महानुभाव पंथाची शिकवण समाजातील भेदभाव नष्ट करणे आणि अस्पृश्यता निर्मूलन करणे ही होती.
प्रश्न ४. व्याकरण
- अंधार
- विश्रांती
- श्रीमंत
- असत्य
- सल्ला देणे – मार्गदर्शन करणे. (वाक्य: शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना अभ्यासाचा सल्ला दिला.)
- हंबरडा फोडणे – मोठ्याने रडणे. (वाक्य: आई वारल्यानंतर मुलांनी हंबरडा फोडला.)
- सूर्य + अस्त
- कस्तुरी – सुवास
- गोलघुमट – प्रतिध्वनी चमत्कार
- हजारी मोगऱ्याचे – झाड
प्रश्न ५. दीर्घोत्तरी उत्तरे
- लेखिकेला वाटते की जे हवंहवंसे ते सहज हाती येऊ नये. त्यासाठी थोडी वाट पाहायला लागावी, थोडी तडफड भोगायला लागावी. तरच सुखाची चव वाढेल, यशाची गोडी वाढेल आणि प्रेमातील मायेतील तृप्ती वाढेल. आपल्याकडे जे आहे त्याच्याचमध्ये जर आपण सुख मानले तरच आपल्याला सुखाची चव कळेल.
- गोलघुमट विजापूर (विजयपुरा) येथे आहे. महंमद आदिलशहाने ही इमारत स्वतःच्या चिरनिद्रेसाठी बांधली. ही इमारत अतिशय विस्तृत आणि ठसठशीत आहे. या चौकोनी इमारतीची प्रत्येक बाजू २०५ फूट आहे. तिच्या चारही कोनांना सात मजली अष्टकोनी मनोरे आहेत. गोलघुमट प्रतिध्वनीच्या चमत्कारासाठी प्रसिद्ध आहे. येथे शब्द उच्चारल्यास लागोपाठ त्याचे पडसाद उमटतात.
- गाडगेबाबा स्वतः झोपडीत राहून भिक्षा मागून खात होते. गोरगरिबांची सेवा करत असताना त्यांना अनेक अनुभव आले. भुकेल्यांना अन्न, तहानलेल्यांना पाणी, गरीब मुला-मुलींना शिक्षण, बेघरांना आसरा, अंध-अपंग व रोगींना औषधोपचार आणि पशुपक्षी, मुक्या प्राण्यांना अभय देणे हाच आजचा रोकडा धर्म आहे, हीच खरी भक्ती आहे, असे मानून त्यांनी सेवा केली.
PART D: Oral Test Question Paper (तोंडी परीक्षा)
प्रश्न: राजहंस पक्षी कोणता चारा खातो?
उत्तर: मोत्याचा.
प्रश्न: ‘दिव्य दृष्टी’ हा पाठ कोणी लिहिला आहे?
उत्तर: डॉ. विजया वाड.
प्रश्न: सुरेश भट यांनी कोणता काव्य प्रकार पुनरुज्जीवित केला?
उत्तर: गझल.
प्रश्न: लेखिकेच्या अंगणात कोणते झाड होते? (सुखाची चव)
उत्तर: हजारी मोगऱ्याचे.
प्रश्न: ‘हिमाचल’ म्हणजे काय?
उत्तर: हिमालय (पर्वत).
प्रश्न: चिंगी रंगाने कशी आहे?
उत्तर: काळी (किंवा पाठातील वर्णनानुसार गोरी).
प्रश्न: ‘तिथे’ या कवितेत ‘समशेर’ कोणाला म्हटले आहे?
उत्तर: घायपाताला.
प्रश्न: बैलपोळा सणाला कर्नाटकात काय म्हणतात?
उत्तर: कारहुन्नवी किंवा कारवणी.
प्रश्न: दीप लाव तो कविता कोणत्या काव्यसंग्रहातून घेतली आहे?
उत्तर: मराठी माती.
प्रश्न: डॉ. कलाम यांच्या वडिलांचे नाव काय होते?
उत्तर: जैनुलाबुद्दीन.
प्रश्न: ‘पाहुणचार’ कवितेत कारभाऱ्याने कोणाला सुगरण म्हटले आहे?
उत्तर: आपल्या पत्नीला (कारभारणीला).
प्रश्न: ना. सी. फडके हे कोणत्या साहित्य प्रकाराचे प्रवर्तक मानले जातात?
उत्तर: लघुनिबंध.
प्रश्न: मुक्ताईचे वय किती होते?
उत्तर: दहा वर्षे.
प्रश्न: गोलघुमट कोठे आहे?
उत्तर: विजापूर (विजयपुरा).
प्रश्न: कानडी आणि मराठी यांना ‘जुळी भावंडे’ कोण मानतात?
उत्तर: शं. बा. जोशी.
प्रश्न: भाऊराया कवितेत कस्तुरी कोठे असते?
उत्तर: हरिणीच्या बेंबीत.
प्रश्न: विनोबा भावे यांनी कोणती चळवळ सुरू केली?
उत्तर: भूदान चळवळ.
प्रश्न: मायचा मृत्यू कशामुळे झाला?
उत्तर: सर्पदंशाने (साप चावल्याने).
प्रश्न: आलोकाबाई कोण होत्या?
उत्तर: गाडगेबाबांच्या मुलगी.
प्रश्न: ‘नाम’ म्हणजे काय?
उत्तर: वस्तूच्या, व्यक्तीच्या किंवा पदार्थाच्या नावाला नाम म्हणतात.


