7TH SS 23.Our Armed Forces 23.आपली संरक्षण दले

7वी समाज विज्ञान 

भाग – 2

23.Our Armed Forces

पाठ 23: आपली संरक्षण दले –

इयत्ता – सातवी

विषय – समाज विज्ञान 

माध्यम – मराठी 

अभ्यासक्रम – 2024 सुधारित 

विषय – स्वाध्याय 

महत्त्वाचे मुद्दे

1. संरक्षण दलाचे महत्त्व:
   • स्वातंत्र्यानंतर भारताने संरक्षण व्यवस्था मजबूत केली आहे.
   • संरक्षण दल देशाच्या सुरक्षेसाठी सतत कार्यरत असते.
2. संरक्षण दलाचे तीन प्रमुख विभाग:
   • भूसेना (Army) – देशाच्या सीमांचे रक्षण करते.
   • नौकादल (Navy) – समुद्री सीमांचे रक्षण करते.
   • वायूसेना (Air Force) – हवाई सुरक्षेची जबाबदारी सांभाळते.
3. संरक्षण दलांची प्रमुख कार्यालये:
   • भूसेना – नवी दिल्ली
   • नौकादल – नवी दिल्ली
   • वायूसेना – नवी दिल्ली
4. संरक्षण दलातील महत्त्वाचे अधिकारी:
   • राष्ट्रपती हे संरक्षण दलांचे सर्वोच्च प्रमुख आहेत.
   • भूसेनेचे प्रमुख – जनरल (फिल्डमार्शल)
   • नौकादलाचे प्रमुख – अॅडमिरल
   • वायूसेनेचे प्रमुख – एअर चीफ मार्शल
5. संरक्षण दलांचे कार्य:
   • देशाच्या सीमांचे संरक्षण
   • नैसर्गिक आपत्तीच्या वेळी मदत करणे
   • राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी अत्याधुनिक शस्त्रे व तंत्रज्ञानाचा वापर
6. निमलष्करी संरक्षण दले:
   • सीमा सुरक्षा दल (BSF) – सीमांची सुरक्षा
   • सीमा रस्ते संघटना (BRO) – सीमाभागातील रस्त्यांची देखभाल
   • तटरक्षक दल (Coast Guard) – समुद्री सुरक्षा
   • केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा दल (CISF) – महत्त्वाच्या उद्योगांचे संरक्षण
7. सहाय्यक संरक्षण सेवा:
   • एन.सी.सी. (National Cadet Corps) – युवा प्रशिक्षण संस्था
   • रेडक्रॉस संस्था – मानवतावादी मदत संस्था
   • गृहरक्षक दल (Home Guards) – पोलीस दलास सहाय्य करणारे दल

प्रश्नांची उत्तरे:

I. रिकाम्या जागी योग्य शब्द लिहा:

1. संरक्षण दलाचे सर्वोच्च अधिकारी राष्ट्रपती आहेत.
2. भूसेनेच्या प्रमुखांना जनरल (फिल्डमार्शल) म्हणतात.
3. भूसेनेचे मुख्य कार्यालय नवी दिल्ली येथे आहे.
4. N.C.C. चे ध्येय वाक्य “शिस्त व एकता” हे आहे.

II. गटात चर्चा करून उत्तरे लिहा:

1. संरक्षण दलाचे विभाग कोणकोणते?

उत्तर – संरक्षण दलाचे तीन विभाग आहेत. ते खालीलप्रमाणे –

1. भूसेना (Army)
2. नौकादल (Navy)
3. वायूसेना (Air Force)

2. भूसेनेचे मुख्य कार्य कोणते?

• देशाच्या सीमांचे संरक्षण करणे.
• नैसर्गिक आपत्तीच्या वेळी मदत करणे.
• युद्धप्रसंगी शत्रूशी सामना करणे.

3. सीमा रस्ते संघटनेचे कार्य कोणते?

• सीमाभागात रस्ते बांधणे आणि देखभाल करणे.
• सैनिकांच्या हालचालींना सहाय्य करणे.
• पूल आणि खंदक उभारणे.

4. रेडक्रॉस संघटनेचे ध्येय कोणते?

• “मानवता व स्वयंसेवा” हे मुख्य ध्येय आहे.
• आपत्तीग्रस्तांना मदत करणे.
• रक्तदान शिबिरे आणि आरोग्य सेवा पुरवणे.

5. संरक्षण दलात तुला सेवा कराविशी वाटते का? कारणे लिही.

• होय, मला संरक्षण दलात सेवा करायची आहे.
• कारण:
  • देशाच्या संरक्षणासाठी योगदान देता येईल.
  • शिस्त आणि नेतृत्व कौशल्य विकसित होईल.
  • राष्ट्रासाठी त्यागाची संधी मिळेल.