संविधान दिन विशेष प्रश्नमंजुषा 2026 | 50 प्रश्नोत्तरे व 15 प्रश्नांची Online Quiz – SmartGuruji

संविधान दिन 2026 निमित्त भारतीय संविधानावरील 50 महत्त्वाचे मराठी प्रश्नोत्तरे व 15 प्रश्नांची ऑनलाइन चाचणी सोडवा. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, उद्देशिका, मूलभूत अधिकार व कर्तव्ये यांचा अभ्यास करा.

Table of Contents
🇮🇳

संविधान दिन विशेष 2026

भारतीय संविधान – ज्ञान, जागरूकता आणि लोकशाही मूल्ये

50 महत्त्वाचे प्रश्नोत्तरे 15 प्रश्नांची ऑनलाइन टेस्ट स्वयंचलित निकाल

26 नोव्हेंबर – संविधान दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

संविधान दिन का साजरा केला जातो?

भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या लोकशाही देशांपैकी एक आहे. आपल्या देशाची शासनव्यवस्था, नागरिकांचे अधिकार, कर्तव्ये आणि शासन संस्थांचे कार्य भारतीय संविधानानुसार चालते. भारतीय संविधान हे देशाच्या लोकशाहीचा मजबूत पाया आहे.

दरवर्षी 26 नोव्हेंबर हा दिवस भारतात संविधान दिन म्हणून साजरा केला जातो. 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी भारतीय संविधान सभेने भारतीय संविधान स्वीकारले. या ऐतिहासिक घटनेच्या स्मरणार्थ हा दिवस साजरा केला जातो.

भारतीय संविधान 26 जानेवारी 1950 रोजी अंमलात आले. त्यामुळे 26 जानेवारी हा दिवस प्रजासत्ताक दिन म्हणून साजरा केला जातो. संविधान स्वीकारणे आणि ते अंमलात आणणे या दोन वेगवेगळ्या ऐतिहासिक घटना आहेत.

भारतीय संविधानाच्या निर्मितीत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. ते संविधानाच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष होते. त्यांनी सामाजिक न्याय, समानता, स्वातंत्र्य आणि मानवी प्रतिष्ठा या मूल्यांना संविधानाच्या चौकटीत स्थान मिळवून देण्यासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले.

संविधान सभेने विविध समित्यांच्या माध्यमातून आणि सखोल चर्चेनंतर भारतीय संविधान तयार केले. संविधान निर्मितीसाठी 2 वर्षे, 11 महिने आणि 18 दिवसांचा कालावधी लागला.

भारतीय संविधानाची उद्देशिका

भारतीय संविधानाची उद्देशिका ही संविधानाचा आत्मा मानली जाते. ती भारताचे स्वरूप आणि नागरिकांसाठी असलेली मूलभूत उद्दिष्टे स्पष्ट करते.

न्याय, स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता ही उद्देशिकेतील प्रमुख मूल्ये आहेत. सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय न्याय; विचार, अभिव्यक्ती, श्रद्धा, धर्म आणि उपासनेचे स्वातंत्र्य; दर्जाची व संधीची समानता आणि व्यक्तीची प्रतिष्ठा जपणारी बंधुता ही भारतीय लोकशाहीची महत्त्वाची तत्त्वे आहेत.

मूलभूत अधिकार आणि मूलभूत कर्तव्ये

भारतीय संविधान नागरिकांना विविध मूलभूत अधिकार प्रदान करते. समानतेचा अधिकार, स्वातंत्र्याचा अधिकार, शोषणाविरुद्धचा अधिकार, धार्मिक स्वातंत्र्याचा अधिकार, सांस्कृतिक व शैक्षणिक अधिकार आणि घटनात्मक उपायांचा अधिकार असे सहा प्रमुख गट मूलभूत अधिकारांमध्ये आहेत.

अधिकारांबरोबरच नागरिकांची काही मूलभूत कर्तव्येही आहेत. संविधानाचा आदर करणे, राष्ट्रध्वज व राष्ट्रगीताचा सन्मान करणे, देशाची एकता व अखंडता जपणे, पर्यावरणाचे संरक्षण करणे आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन विकसित करणे ही त्यांची काही उदाहरणे आहेत.

विद्यार्थ्यांनी संविधानाविषयी माहिती घेतल्यास त्यांना लोकशाही, नागरिकत्व, समानता, जबाबदारी आणि सामाजिक सलोखा यांचे महत्त्व समजते. संविधान दिन हा केवळ उत्सव नसून संविधानातील मूल्ये आपल्या जीवनात आचरणात आणण्याची प्रेरणा देणारा दिवस आहे.

लक्षात ठेवा:
संविधान स्वीकारले – 26 नोव्हेंबर 1949
संविधान अंमलात आले – 26 जानेवारी 1950
संविधान दिन – 26 नोव्हेंबर

भाग 2 – संविधान दिनाविषयी 50 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे

खालील प्रश्नोत्तरांचा अभ्यास करून भारतीय संविधानाचा इतिहास, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे योगदान, उद्देशिका, मूलभूत अधिकार आणि भारतीय लोकशाही याविषयी आपले ज्ञान वाढवा.

विभाग 1 – भारतीय संविधानाचा इतिहास (10 प्रश्न)

प्रश्न 1. भारतीय संविधान कधी स्वीकारण्यात आले?

उत्तर: 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी.

प्रश्न 2. भारतीय संविधान कधी अंमलात आले?

उत्तर: 26 जानेवारी 1950 रोजी.

प्रश्न 3. संविधान सभेची स्थापना कोणत्या योजनेनुसार झाली?

उत्तर: 1946 च्या कॅबिनेट मिशन योजनेनुसार.

प्रश्न 4. संविधान सभेची पहिली बैठक कधी झाली?

उत्तर: 9 डिसेंबर 1946 रोजी.

प्रश्न 5. संविधान सभेचे कायमस्वरूपी अध्यक्ष कोण होते?

उत्तर: डॉ. राजेंद्र प्रसाद.

प्रश्न 6. संविधानाच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष कोण होते?

उत्तर: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.

प्रश्न 7. मसुदा समितीची स्थापना कधी झाली?

उत्तर: 29 ऑगस्ट 1947 रोजी.

प्रश्न 8. संविधान निर्मितीसाठी किती कालावधी लागला?

उत्तर: 2 वर्षे, 11 महिने आणि 18 दिवस.

प्रश्न 9. संविधान सभेने संविधानावर अंतिम स्वाक्षऱ्या कधी केल्या?

उत्तर: 24 जानेवारी 1950 रोजी.

प्रश्न 10. 26 नोव्हेंबर हा संविधान दिन म्हणून अधिकृतपणे साजरा करण्यास कोणत्या वर्षी सुरुवात झाली?

उत्तर: 2015 मध्ये. भारत सरकारने 26 नोव्हेंबर हा संविधान दिन म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेतला.

विभाग 2 – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (10 प्रश्न)

प्रश्न 11. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म कधी झाला?

उत्तर: 14 एप्रिल 1891 रोजी.

प्रश्न 12. डॉ. आंबेडकर यांचे पूर्ण नाव काय होते?

उत्तर: भीमराव रामजी आंबेडकर.

प्रश्न 13. डॉ. आंबेडकर यांचा जन्म कोणत्या ठिकाणी झाला?

उत्तर: महू, मध्य प्रदेश (सध्याचे डॉ. आंबेडकर नगर).

प्रश्न 14. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना कोणत्या नावाने ओळखले जाते?

उत्तर: भारतीय संविधानाचे शिल्पकार.

प्रश्न 15. मसुदा समितीचे मुख्य कार्य काय होते?

उत्तर: संविधान सभेच्या निर्णयांनुसार संविधानाचा मसुदा तयार करणे.

प्रश्न 16. स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदेमंत्री कोण होते?

उत्तर: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.

प्रश्न 17. डॉ. आंबेडकर यांनी कोणत्या सामाजिक मूल्यांसाठी कार्य केले?

उत्तर: सामाजिक समानता, न्याय, स्वातंत्र्य आणि मानवी प्रतिष्ठा.

प्रश्न 18. डॉ. आंबेडकर यांनी कोणता प्रसिद्ध ग्रंथ लिहिला?

उत्तर: Annihilation of Caste (जातिभेदाचा विनाश).

प्रश्न 19. डॉ. आंबेडकर यांना भारतरत्न पुरस्कार कधी प्रदान करण्यात आला?

उत्तर: 1990 मध्ये मरणोत्तर.

प्रश्न 20. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे निधन कधी झाले?

उत्तर: 6 डिसेंबर 1956 रोजी.

विभाग 3 – संविधानाची उद्देशिका (10 प्रश्न)

प्रश्न 21. भारतीय संविधानाच्या उद्देशिकेची सुरुवात कोणत्या शब्दांनी होते?

उत्तर: आम्ही, भारताचे लोक.

प्रश्न 22. सार्वभौम या शब्दाचा अर्थ काय?

उत्तर: भारत अंतर्गत आणि बाह्य बाबतीत स्वतंत्र असून कोणत्याही परकीय सत्तेच्या अधीन नाही.

प्रश्न 23. समाजवादी या शब्दाचा मुख्य आशय काय?

उत्तर: सामाजिक आणि आर्थिक न्याय साधणे व विषमता कमी करण्याचा प्रयत्न करणे.

प्रश्न 24. धर्मनिरपेक्ष या शब्दाचा अर्थ काय?

उत्तर: राज्य सर्व धर्मांशी समान आदराने वागते आणि कोणत्याही धर्माला राज्यधर्म म्हणून मान्यता देत नाही.

प्रश्न 25. लोकशाही म्हणजे काय?

उत्तर: लोकांनी निवडलेल्या प्रतिनिधींच्या माध्यमातून चालणारी शासनव्यवस्था.

प्रश्न 26. गणराज्य म्हणजे काय?

उत्तर: राष्ट्रप्रमुख हा वंशपरंपरेने नव्हे, तर घटनात्मक प्रक्रियेद्वारे निवडला जातो असे राज्य.

प्रश्न 27. उद्देशिकेतील न्यायाचे किती प्रकार नमूद आहेत?

उत्तर: सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय असे 3 प्रकार.

प्रश्न 28. उद्देशिकेतील स्वातंत्र्य कोणत्या गोष्टींशी संबंधित आहे?

उत्तर: विचार, अभिव्यक्ती, श्रद्धा, धर्म आणि उपासना.

प्रश्न 29. समता म्हणजे काय?

उत्तर: सर्वांना दर्जाची आणि संधीची समानता मिळणे.

प्रश्न 30. बंधुता कोणत्या मूल्यांचे संरक्षण करते?

उत्तर: व्यक्तीची प्रतिष्ठा आणि राष्ट्राची एकता व अखंडता.

विभाग 4 – मूलभूत अधिकार आणि कर्तव्ये (10 प्रश्न)

प्रश्न 31. मूलभूत अधिकार संविधानाच्या कोणत्या भागात आहेत?

उत्तर: भाग 3 मध्ये (कलम 12 ते 35).

प्रश्न 32. समानतेचा अधिकार कोणत्या कलमांमध्ये आहे?

उत्तर: कलम 14 ते 18.

प्रश्न 33. स्वातंत्र्याचा अधिकार कोणत्या कलमांमध्ये आहे?

उत्तर: कलम 19 ते 22.

प्रश्न 34. शोषणाविरुद्धचा अधिकार कोणत्या कलमांमध्ये आहे?

उत्तर: कलम 23 आणि 24.

प्रश्न 35. धार्मिक स्वातंत्र्याचा अधिकार कोणत्या कलमांमध्ये आहे?

उत्तर: कलम 25 ते 28.

प्रश्न 36. सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक अधिकार कोणत्या कलमांमध्ये आहेत?

उत्तर: कलम 29 आणि 30.

प्रश्न 37. घटनात्मक उपायांचा अधिकार कोणत्या कलमात आहे?

उत्तर: कलम 32. डॉ. आंबेडकर यांनी याला संविधानाचे हृदय आणि आत्मा असे संबोधले.

प्रश्न 38. मूलभूत कर्तव्ये संविधानाच्या कोणत्या कलमात आहेत?

उत्तर: कलम 51A.

प्रश्न 39. सध्या भारतीय नागरिकांची मूलभूत कर्तव्ये किती आहेत?

उत्तर: 11.

प्रश्न 40. 6 ते 14 वर्षे वयोगटातील मुलांना शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे हे कोणाचे कर्तव्य आहे?

उत्तर: पालक किंवा संरक्षकाचे. हे कलम 51A(k) मध्ये नमूद आहे.

विभाग 5 – भारतीय लोकशाही आणि संविधान (10 प्रश्न)

प्रश्न 41. भारताचा घटनात्मक राष्ट्रप्रमुख कोण असतो?

उत्तर: भारताचे राष्ट्रपती.

प्रश्न 42. भारतीय संसदेची रचना कशी आहे?

उत्तर: राष्ट्रपती, लोकसभा आणि राज्यसभा मिळून संसद बनते.

प्रश्न 43. लोकसभेचे सदस्य कोण निवडतात?

उत्तर: पात्र मतदार थेट निवडणुकीद्वारे निवडतात.

प्रश्न 44. राज्यसभा ही कोणत्या प्रकारची सभा आहे?

उत्तर: संसदेचे वरिष्ठ सभागृह. ती कायमस्वरूपी सभा आहे.

प्रश्न 45. राज्यसभेतील किती सदस्य दर 2 वर्षांनी निवृत्त होतात?

उत्तर: साधारणपणे एक-तृतीयांश सदस्य.

प्रश्न 46. भारतात मतदान करण्यासाठी किमान वय किती आहे?

उत्तर: 18 वर्षे.

प्रश्न 47. भारतातील निवडणूक आयोगाची तरतूद कोणत्या कलमात आहे?

उत्तर: कलम 324.

प्रश्न 48. भारतीय लोकशाहीमध्ये सार्वभौम सत्ता कोणाकडे असते?

उत्तर: भारताच्या जनतेकडे.

प्रश्न 49. भारतात मतदानाचा अधिकार कोणत्या स्वरूपाचा आहे?

उत्तर: तो घटनात्मक आणि कायदेशीर तरतुदींवर आधारित वैधानिक अधिकार आहे; तो मूलभूत अधिकार नाही.

प्रश्न 50. भारतीय संविधानातील उद्देशिकेत समाजवादी आणि धर्मनिरपेक्ष हे शब्द कोणत्या घटनादुरुस्तीने समाविष्ट केले?

उत्तर: 42 वी घटनादुरुस्ती, 1976.

भाग 3 – संविधान दिन विशेष ऑनलाइन प्रश्नमंजुषा

📝 संविधान दिन विशेष ऑनलाइन प्रश्नमंजुषा

भारतीय संविधान, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे योगदान, संविधानाची उद्देशिका, मूलभूत अधिकार, मूलभूत कर्तव्ये आणि भारतीय लोकशाही याविषयीचे ज्ञान तपासण्यासाठी ही ऑनलाइन प्रश्नमंजुषा तयार करण्यात आली आहे.

या चाचणीमध्ये एकूण 15 बहुपर्यायी प्रश्न आहेत. प्रत्येक प्रश्नासाठी 4 पर्याय दिले आहेत. प्रत्येक योग्य उत्तरासाठी 1 गुण मिळेल. चाचणी पूर्ण केल्यानंतर Submit बटणावर क्लिक करून आपला निकाल त्वरित पाहता येईल.

15एकूण प्रश्न
1प्रत्येक प्रश्नाचा गुण
15एकूण गुण
4प्रत्येक प्रश्नाचे पर्याय
MCQप्रश्न प्रकार
मराठीभाषा

सूचना: सर्व प्रश्न सोडवल्यानंतर चाचणी सबमिट करा. योग्य उत्तरे निकालानंतरच पाहता येतील.

भाग 4 – ऑनलाइन चाचणी सुरू करा

चाचणी सुरू आहे. सर्व 15 प्रश्नांची उत्तरे निवडा.

🎉 तुमचा निकाल

0 / 15
15एकूण प्रश्न
0बरोबर उत्तरे
0चुकीची उत्तरे
0अनुत्तरित
0मिळालेले गुण
0%टक्केवारी
Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now