संविधान दिन प्रश्नमंजुषा – 50 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे | 15 प्रश्नांची ऑनलाइन सराव चाचणी

संविधान दिनानिमित्त 50 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे आणि 15 प्रश्नांची ऑनलाइन सराव चाचणी (Mock Test). भारतीय संविधान आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याबद्दल अभ्यासपूर्ण माहिती.

संविधान दिन: ऐतिहासिक महत्त्व आणि माहिती

दरवर्षी 26 नोव्हेंबर रोजी संपूर्ण भारतात ‘संविधान दिन’ (Constitution Day) मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. हा दिवस भारतीय लोकशाहीच्या इतिहासातील सर्वात सुवर्ण दिवसांपैकी एक आहे. 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी भारतीय संविधान सभेने स्वतंत्र भारताचे संविधान अधिकृतपणे स्वीकारले, आणि त्यानंतर 26 जानेवारी 1950 पासून ते संपूर्ण देशात लागू करण्यात आले.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, जे संविधान मसुदा समितीचे (Drafting Committee) अध्यक्ष होते, त्यांच्या अफाट परिश्रमामुळे आणि दूरदृष्टीमुळे भारताला जगातील सर्वात मोठे आणि सर्वसमावेशक लिखित संविधान मिळाले. त्यांच्या या अतुलनीय योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी 2015 मध्ये (डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या 125 व्या जयंती वर्षात) भारत सरकारने 26 नोव्हेंबर हा दिवस ‘संविधान दिन’ म्हणून घोषित केला.

संविधानाची मूल्ये: भारतीय संविधानाच्या प्रस्तावनेत (Preamble) न्याय, स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता या चार मूलभूत मूल्यांचा अंतर्भाव आहे. विद्यार्थ्यांमध्ये संविधानाविषयी जागरूकता निर्माण व्हावी आणि त्यांनी आपल्या मूलभूत अधिकारांसोबतच कर्तव्यांचीही जाणीव ठेवावी, हा यामागील मुख्य उद्देश आहे.

संविधान दिन – 50 महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे

1. संविधान दिनाचा इतिहास

प्रश्न 1: भारतात संविधान दिन कधी साजरा केला जातो?
उत्तर: दरवर्षी 26 नोव्हेंबर रोजी.
प्रश्न 2: भारतात संविधान दिन पहिल्यांदा कधी साजरा करण्यात आला?
उत्तर: 26 नोव्हेंबर 2015 रोजी.
प्रश्न 3: 26 नोव्हेंबर हा दिवस 2015 पूर्वी कोणत्या नावाने ओळखला जात होता?
उत्तर: कायदा दिन (Law Day) किंवा राष्ट्रीय विधी दिन.
प्रश्न 4: संविधान दिन साजरा करण्याचा मुख्य उद्देश काय आहे?
उत्तर: नागरिकांमध्ये संविधानाविषयी जागरूकता निर्माण करणे आणि संवैधानिक मूल्यांचा प्रसार करणे.
प्रश्न 5: 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी कोणता ऐतिहासिक निर्णय घेण्यात आला?
उत्तर: भारतीय संविधान सभेने संविधानाचा अधिकृतपणे स्वीकार केला.
प्रश्न 6: भारतीय संविधान संपूर्ण देशात कधी लागू झाले?
उत्तर: 26 जानेवारी 1950 रोजी.
प्रश्न 7: 2015 मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची कितवी जयंती साजरी झाली, ज्यानिमित्त संविधान दिन सुरू झाला?
उत्तर: 125 वी जयंती.
प्रश्न 8: संविधान दिन घोषित करणारी अधिकृत अधिसूचना कोणत्या मंत्रालयाने काढली?
उत्तर: सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय, भारत सरकार.
प्रश्न 9: संविधान दिनानिमित्त शाळा आणि सरकारी कार्यालयांमध्ये प्रामुख्याने कशाचे वाचन केले जाते?
उत्तर: संविधानाच्या उद्देशिकेचे (प्रस्तावनेचे).
प्रश्न 10: भारतीय संविधानाच्या मूळ प्रती संसदेच्या ग्रंथालयात कोणत्या वायूच्या पेटीत सुरक्षित ठेवल्या आहेत?
उत्तर: हेलियम वायूच्या पेटीत.

2. संविधान सभा आणि संविधान निर्मिती

प्रश्न 11: भारतीय संविधान सभेची स्थापना कोणत्या प्लॅननुसार झाली?
उत्तर: कॅबिनेट मिशन प्लॅन (1946).
प्रश्न 12: 9 डिसेंबर 1946 रोजी झालेल्या संविधान सभेच्या पहिल्या बैठकीचे तात्पुरते अध्यक्ष कोण होते?
उत्तर: डॉ. सच्चिदानंद सिन्हा.
प्रश्न 13: संविधान सभेचे कायमस्वरूपी अध्यक्ष म्हणून कोणाची निवड झाली?
उत्तर: डॉ. राजेंद्र प्रसाद.
प्रश्न 14: भारतीय संविधान तयार करण्यासाठी एकूण किती काळ लागला?
उत्तर: 2 वर्षे, 11 महिने आणि 18 दिवस.
प्रश्न 15: संविधान सभेचे संविधानिक सल्लागार (Constitutional Advisor) कोण होते?
उत्तर: बी. एन. राव.
प्रश्न 16: संविधान सभेत एकूण किती महिला सदस्यांचा समावेश होता?
उत्तर: 15 महिला सदस्य.
प्रश्न 17: भारतीय संविधानाची मूळ प्रत (इंग्रजी) कोणी आपल्या सुंदर हस्ताक्षरात लिहिली?
उत्तर: प्रेम बिहारी नारायण रायजादा.
प्रश्न 18: संविधानाच्या मूळ प्रतीच्या पानांवर नक्षीकाम आणि चित्रे काढण्याचे काम कोणी केले?
उत्तर: शांतिनिकेतनचे कलाकार नंदलाल बोस आणि राममनोहर सिन्हा यांनी.
प्रश्न 19: संविधान सभेची शेवटची बैठक कधी पार पडली?
उत्तर: 24 जानेवारी 1950.
प्रश्न 20: लागू होताना भारतीय संविधानात मूळतः किती कलमे आणि अनुसूची होत्या?
उत्तर: 395 कलमे आणि 8 अनुसूची.

3. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि त्यांचे योगदान

प्रश्न 21: संविधानाच्या मसुदा समितीचे (Drafting Committee) अध्यक्ष कोण होते?
उत्तर: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.
प्रश्न 22: मसुदा समितीत अध्यक्षांसह एकूण किती सदस्य होते?
उत्तर: 7 सदस्य.
प्रश्न 23: ‘भारतीय संविधानाचे शिल्पकार’ कोणाला म्हटले जाते?
उत्तर: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.
प्रश्न 24: संविधान सभेने मसुदा समितीची स्थापना कधी केली?
उत्तर: 29 ऑगस्ट 1947.
प्रश्न 25: डॉ. आंबेडकरांनी कोणत्या कलमाला ‘संविधानाचा आत्मा आणि हृदय’ (Heart and Soul) म्हटले आहे?
उत्तर: कलम 32 (संवैधानिक उपायांचा अधिकार).
प्रश्न 26: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्वतंत्र भारताचे पहिले कोण होते?
उत्तर: कायदेमंत्री (Law Minister).
प्रश्न 27: 25 नोव्हेंबर 1949 रोजी संविधान सभेतील डॉ. आंबेडकरांचे ऐतिहासिक भाषण कोणत्या नावाने ओळखले जाते?
उत्तर: ‘The Grammar of Anarchy’.
प्रश्न 28: डॉ. आंबेडकरांनी संविधानाच्या माध्यमातून प्रामुख्याने कशाची हमी दिली?
उत्तर: सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय न्याय.
प्रश्न 29: संविधानातील कोणता भाग डॉ. आंबेडकरांच्या दूरदृष्टीचा विशेष पुरावा मानला जातो?
उत्तर: मूलभूत अधिकार (भाग 3) आणि मार्गदर्शक तत्त्वे (भाग 4).
प्रश्न 30: हिंदू कोड बिलावरून मतभेद झाल्याने कोणी आपल्या मंत्रीपदाचा राजीनामा दिला होता?
उत्तर: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.

4. भारतीय संविधानाची वैशिष्ट्ये आणि प्रस्तावना

प्रश्न 31: भारतीय संविधानाच्या प्रस्तावनेची सुरुवात कोणत्या शब्दांनी होते?
उत्तर: “आम्ही भारताचे लोक…” (We, the people of India).
प्रश्न 32: संविधानाची प्रस्तावना कोणत्या देशाच्या संविधानावरून प्रेरित आहे?
उत्तर: अमेरिका (USA).
प्रश्न 33: ‘धर्मनिरपेक्ष’ आणि ‘समाजवादी’ हे शब्द प्रस्तावनेत कोणत्या घटनादुरुस्तीने जोडले गेले?
उत्तर: 42 वी घटनादुरुस्ती (1976).
प्रश्न 34: जगातील सर्वात मोठे आणि लिखित संविधान कोणत्या देशाचे आहे?
उत्तर: भारत.
प्रश्न 35: भारतीय संविधानाने कोणत्या प्रकारची शासन प्रणाली स्वीकारली आहे?
उत्तर: संसदीय लोकशाही प्रणाली.
प्रश्न 36: आणीबाणीच्या (Emergency) तरतुदी कोणत्या देशाच्या संविधानावरून घेण्यात आल्या आहेत?
उत्तर: जर्मनी (वायमर प्रजासत्ताक).
प्रश्न 37: संविधानातील ‘प्रजासत्ताक’ (Republic) या शब्दाचा अर्थ काय?
उत्तर: देशाचा प्रमुख (राष्ट्रपती) लोकांद्वारे निवडलेला असतो, वंशपरंपरागत नाही.
प्रश्न 38: संविधानाने भारतात किती स्तरीय शासन व्यवस्था निर्माण केली आहे?
उत्तर: त्रि-स्तरीय (केंद्र, राज्य आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था).
प्रश्न 39: ‘एकेरी नागरिकत्व’ (Single Citizenship) ही संकल्पना कोणत्या देशाकडून घेतली आहे?
उत्तर: ब्रिटन.
प्रश्न 40: संविधानाच्या प्रस्तावनेत किती प्रकारच्या न्यायाचा उल्लेख आहे?
उत्तर: 3 प्रकारचा (सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय).

5. मूलभूत अधिकार, कर्तव्ये आणि संविधानातील मूल्ये

प्रश्न 41: मूलभूत अधिकार (Fundamental Rights) संविधानाच्या कोणत्या भागात दिले आहेत?
उत्तर: भाग 3 मध्ये.
प्रश्न 42: सुरुवातीला भारतीय संविधानात किती मूलभूत अधिकार होते आणि आता किती आहेत?
उत्तर: सुरुवातीला 7 होते, आता 6 आहेत.
प्रश्न 43: कोणता अधिकार मूलभूत अधिकारांच्या यादीतून वगळण्यात आला आहे?
उत्तर: संपत्तीचा अधिकार (Right to Property).
प्रश्न 44: मूलभूत कर्तव्ये (Fundamental Duties) संविधानात कधी समाविष्ट केली गेली?
उत्तर: 1976 मध्ये (42 व्या घटनादुरुस्तीने).
प्रश्न 45: मूलभूत कर्तव्ये कोणत्या देशाच्या संविधानावरून घेतली आहेत?
उत्तर: रशिया (तत्कालीन USSR).
प्रश्न 46: सध्या भारतीय संविधानात एकूण किती मूलभूत कर्तव्ये नमूद आहेत?
उत्तर: 11 कर्तव्ये.
प्रश्न 47: अस्पृश्यता नष्ट करण्याची तरतूद संविधानाच्या कोणत्या कलमात आहे?
उत्तर: कलम 17.
प्रश्न 48: शिक्षणाचा अधिकार (RTE) कोणत्या कलमांतर्गत मूलभूत अधिकार बनला?
उत्तर: कलम 21A.
प्रश्न 49: कारखान्यांमध्ये बालमजुरीवर बंदी घालणारे कलम कोणते?
उत्तर: कलम 24.
प्रश्न 50: ‘कायद्यासमोर समानता’ (Equality before Law) कोणत्या कलमात दिली आहे?
उत्तर: कलम 14.

संविधान दिन ऑनलाइन प्रश्नमंजुषा (Mock Test)

तुमच्या संविधानावरील ज्ञानाची चाचणी घ्या!

टेस्टचे स्वरूप: या ऑनलाइन टेस्टमध्ये एकूण 15 बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs) आहेत. प्रत्येक प्रश्नाला 1 गुण असून निगेटिव्ह मार्किंग नाही. सर्व प्रश्नांची उत्तरे निवडल्यानंतर ‘Submit Test’ बटणावर क्लिक करा. निकाल लागल्यानंतर तुम्हाला प्रत्येक प्रश्नाचे योग्य उत्तर आणि सविस्तर स्पष्टीकरण पाहता येईल.

तुमचा निकाल

एकूण प्रश्न: 15
मिळालेले गुण: 0 / 15
योग्य उत्तरे: 0
चुकीची उत्तरे: 0
अनुत्तरित प्रश्न: 0
टक्केवारी: 0%

उत्तर व स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर:


स्पष्टीकरण:

Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now