JNVST EVS : सामाजिक परिसर – ऋतू | महत्त्वाचे MCQ प्रश्न व उत्तरे मराठीत

प्रश्न 1. ऋतू म्हणजे काय?

• अ) दिवसाचे नाव
• ब) वर्षातील हवामानाच्या ठरावीक स्थितीचा कालावधी
• क) फक्त रात्रीचा वेळ
• ड) आठवड्याचा दिवस

प्रश्न 2. भारतात सामान्यतः कोणते 3 प्रमुख ऋतू सांगितले जातात?

• अ) उन्हाळा, पावसाळा, हिवाळा
• ब) वसंत, शरद, हेमंत
• क) दिवस, रात्र, पहाट
• ड) सकाळ, दुपार, संध्याकाळ

प्रश्न 3. उन्हाळ्यात हवामान साधारण कसे असते?

• अ) थंड
• ब) उष्ण
• क) नेहमी बर्फाळ
• ड) नेहमी धुक्याचे

प्रश्न 4. पावसाळ्यात आकाशात बहुधा काय दिसते?

• अ) ढग
• ब) फक्त तारे
• क) इंद्रधनुष्य रोजच
• ड) हिमनग

प्रश्न 5. हिवाळ्यात हवामान साधारण कसे असते?

• अ) उष्ण
• ब) थंड
• क) नेहमी दमट आणि गरम
• ड) वाळवंटीच

प्रश्न 6. पावसाळ्यात आपण कोणती वस्तू वापरतो?

• अ) छत्री
• ब) लोकरीची टोपीच
• क) पंखा
• ड) गॉगलच

प्रश्न 7. उन्हाळ्यात घाम शोषण्यासाठी कोणते कपडे उपयुक्त असतात?

• अ) जाड लोकरीचे
• ब) सुती
• क) प्लास्टिकचे
• ड) ओले कपडे

प्रश्न 8. हिवाळ्यात शरीर उबदार ठेवण्यासाठी कोणते कपडे घालतात?

• अ) लोकरीचे
• ब) अतिशय पातळ सुतीच
• क) पावसाळी रेनकोटच
• ड) कागदाचे

प्रश्न 9. पावसाळ्यात पाण्याचे स्रोत कसे भरू शकतात?

• अ) पाणी कमीच होते
• ब) तलाव व नद्या पाण्याने भरू शकतात
• क) सर्व नद्या सुकतात
• ड) समुद्र नाहीसा होतो

प्रश्न 10. शेतकऱ्यांसाठी पावसाळा का महत्त्वाचा असतो?

• अ) पिकांना पाणी मिळते
• ब) सूर्य उगवत नाही
• क) माती नाहीशी होते
• ड) शेती थांबवण्यासाठी

प्रश्न 11. पावसाळ्यात रस्त्यावर पाणी साचू नये यासाठी काय करावे?

• अ) नाले कचऱ्याने भरावेत
• ब) नाले स्वच्छ ठेवावेत
• क) कचरा रस्त्यावर टाकावा
• ड) पाण्याचा मार्ग बंद करावा

प्रश्न 12. ढगांमधून पडणाऱ्या पाण्याला काय म्हणतात?

• अ) धूळ
• ब) पाऊस
• क) धूर
• ड) वाफ

प्रश्न 13. सूर्याच्या उष्णतेमुळे पाण्याचे वाफेत रूपांतर होण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?

• अ) गोठणे
• ब) बाष्पीभवन
• क) वितळणे
• ड) गाळणे

प्रश्न 14. हिवाळ्यात सकाळी काही ठिकाणी काय दिसू शकते?

• अ) धुके
• ब) वाळूचे वादळच
• क) समुद्राची लाट
• ड) ज्वालामुखी

प्रश्न 15. पावसाळ्यात विजांचा कडकडाट झाल्यास सुरक्षित कृती कोणती?

• अ) मोकळ्या मैदानात उभे राहणे
• ब) मोठ्या झाडाखाली थांबणे
• क) सुरक्षित इमारतीत किंवा बंद वाहनात आश्रय घेणे
• ड) धातूची वस्तू उंच धरणे

प्रश्न 16. ऋतूनुसार कोणत्या गोष्टी बदलू शकतात?

• अ) कपडे आणि अन्नाच्या सवयी
• ब) पृथ्वीचा आकार रोज
• क) सर्व पर्वतांची उंची रोज
• ड) सर्व प्राण्यांची संख्या रोज

प्रश्न 17. उन्हाळ्यात शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ नये म्हणून काय करावे?

• अ) पाणी पिणे टाळावे
• ब) पुरेसे स्वच्छ पाणी प्यावे
• क) फक्त मिठाई खावी
• ड) दिवसभर उन्हात राहावे

प्रश्न 18. उन्हाळ्यात दुपारच्या तीव्र उन्हात कोणती काळजी घ्यावी?

• अ) शक्यतो सावलीत राहावे
• ब) जास्त धावावे
• क) पाणी पिऊ नये
• ड) जाड लोकरीचे कपडे घालावेत

प्रश्न 19. पिकांना पाणी कमी मिळाल्यास कोणती स्थिती निर्माण होऊ शकते?

• अ) दुष्काळसदृश परिस्थिती
• ब) हिमवर्षाव
• क) समुद्राची भरती
• ड) इंद्रधनुष्य

प्रश्न 20. खूप जास्त पाऊस पडून परिसर पाण्याखाली गेल्यास काय होऊ शकते?

• अ) पूर
• ब) भूकंप
• क) हिमनदी
• ड) उन्हाळा

प्रश्न 21. इंद्रधनुष्य दिसण्यासाठी कोणत्या दोन गोष्टी बहुधा आवश्यक असतात?

• अ) सूर्यप्रकाश आणि हवेत पाण्याचे थेंब
• ब) धूर आणि धूळ
• क) बर्फ आणि कोळसा
• ड) वारा आणि वाळूच

प्रश्न 22. पानगळ कोणत्या ऋतूशी किंवा काळाशी अनेक झाडांमध्ये संबंधित असते?

• अ) शरद ऋतू किंवा कोरडा काळ
• ब) फक्त पावसाच्या प्रत्येक दिवशी
• क) फक्त मध्यरात्री
• ड) फक्त वसंतातील प्रत्येक दिवशी

प्रश्न 23. भारतीय पारंपरिक पद्धतीत वर्षाचे किती ऋतू मानले जातात?

• अ) 2
• ब) 4
• क) 6
• ड) 12

प्रश्न 24. पारंपरिक भारतीय ऋतूंपैकी पावसाशी संबंधित ऋतू कोणता?

• अ) ग्रीष्म
• ब) वर्षा
• क) शिशिर
• ड) हेमंत

प्रश्न 25. पारंपरिक भारतीय ऋतूंपैकी वसंत ऋतू कोणत्या बदलांसाठी ओळखला जातो?

• अ) नवीन पालवी आणि फुलांचा बहर
• ब) सर्वत्र बर्फच
• क) नेहमी पूर
• ड) झाडांना पानेच नसणे

प्रश्न 26. हिवाळ्यात थंड वाऱ्यापासून संरक्षणासाठी काय उपयुक्त?

• अ) उबदार कपडे
• ब) ओले कपडे
• क) पंख्याखाली बसणे
• ड) पाणी न पिणे

प्रश्न 27. हवामानाची माहिती देणारी संस्था भारतात कोणती?

• अ) भारतीय हवामान विभाग (IMD)
• ब) टपाल विभाग
• क) रेल्वे आरक्षण विभाग
• ड) पुरातत्त्व विभाग

प्रश्न 28. हवामान आणि ऋतू यांमध्ये योग्य संबंध कोणता?

• अ) ऋतूनुसार तापमान व पावसात बदल होऊ शकतो
• ब) ऋतूंमुळे हवामानावर कधीच परिणाम होत नाही
• क) सर्व ऋतू सारखेच असतात
• ड) हवामान फक्त रात्री बदलते

प्रश्न 29. पावसाचे पाणी साठवण्याच्या पद्धतीला काय म्हणतात?

• अ) वर्षाजल संधारण
• ब) धूरनिर्मिती
• क) वाळवंटीकरण
• ड) ध्वनिप्रदूषण

प्रश्न 30. पावसाळ्यात पिण्यासाठी कोणते पाणी वापरणे योग्य?

• अ) थेट साचलेले पाणी
• ब) स्वच्छ व सुरक्षित केलेले पाणी
• क) नाल्यातील पाणी
• ड) चिखलाचे पाणी

प्रश्न 31. पावसाळ्यात डासांची संख्या वाढू नये म्हणून काय करावे?

• अ) पाणी साचू द्यावे
• ब) भांड्यांत साचलेले पाणी नियमित रिकामे करावे
• क) कचरा वाढवावा
• ड) नाले बंद करावेत

प्रश्न 32. ऋतूंमुळे शेतकऱ्यांच्या कोणत्या कामांवर परिणाम होतो?

• अ) पेरणी आणि कापणी
• ब) फक्त पुस्तकांची छपाई
• क) फक्त रेल्वे तिकीट
• ड) फक्त घड्याळ बनवणे

प्रश्न 33. खालीलपैकी उन्हाळ्याशी संबंधित योग्य कृती कोणती?

• अ) हलके, सुती कपडे घालणे
• ब) लोकरीचे जाड कपडे घालणे
• क) रेनकोट घालूनच झोपणे
• ड) पाणी न पिणे

प्रश्न 34. खालीलपैकी पावसाळ्याशी संबंधित योग्य वस्तू कोणती?

• अ) छत्री
• ब) ऊन टाळण्यासाठी फक्त गॉगल
• क) लोकरीचे हातमोजेच
• ड) हिटर

प्रश्न 35. खालीलपैकी हिवाळ्याशी संबंधित योग्य वस्तू कोणती?

• अ) स्वेटर
• ब) छत्रीच
• क) पंखा
• ड) पाण्याची बादली

प्रश्न 36. हवामानातील बदलांचा वनस्पतींवर काय परिणाम होऊ शकतो?

• अ) फुलणे, फळधारणा किंवा पानगळ बदलू शकते
• ब) वनस्पतींना कधीच परिणाम होत नाही
• क) सर्व झाडे एकाच दिवशी मरतात
• ड) झाडांना पाण्याची गरज संपते

प्रश्न 37. थंडीच्या प्रदेशात लोक घरात उष्णता टिकवण्यासाठी काय करतात?

• अ) उबदार कपडे व योग्य निवारा वापरतात
• ब) सर्व खिडक्या कायम उघड्या ठेवतात
• क) पाणी टाळतात
• ड) बर्फाचे कपडे घालतात

प्रश्न 38. हवामानाचा अंदाज कशासाठी उपयोगी असतो?

• अ) कामाचे नियोजन व आपत्तीची तयारी
• ब) फक्त खेळण्यांची निवड
• क) भूतकाळ बदलण्यासाठी
• ड) सूर्य थांबवण्यासाठी

प्रश्न 39. पावसाळ्यात नदीला पूर येण्याची शक्यता असल्यास काय करावे?

• अ) प्रशासनाच्या इशाऱ्यांचे पालन करावे
• ब) नदीच्या प्रवाहात उतरावे
• क) पुलावर थांबावे
• ड) इशारे दुर्लक्षित करावेत

प्रश्न 40. ऋतू बदलण्यामागील प्रमुख कारण कोणते?

• अ) पृथ्वीचा अक्ष कललेला असणे आणि सूर्याभोवती तिची परिक्रमा
• ब) चंद्राचा आकार रोज बदलणे
• क) ढगांचे रंग
• ड) समुद्रातील मासे

प्रश्न 41. सर्व भारतात एकाच वेळी हवामान सारखेच असते का?

• अ) हो, नेहमी
• ब) नाही, प्रदेशानुसार बदलते
• क) फक्त हिवाळ्यात सारखे
• ड) फक्त डोंगरावर सारखे

प्रश्न 42. पावसाळ्यात शेतात पाणी खूप साचल्यास पिकांना काय होऊ शकते?

• अ) काही पिकांचे नुकसान होऊ शकते
• ब) सर्व पिके नेहमी दुप्पट होतात
• क) पिकांना प्रकाशाची गरज राहत नाही
• ड) माती नाहीशी होते

प्रश्न 43. ऋतूंचा अभ्यास करताना कोणती गोष्ट नोंदवणे उपयुक्त?

• अ) तापमान, पाऊस आणि आकाशातील बदल
• ब) फक्त खेळण्यांचा रंग
• क) फक्त घराचा क्रमांक
• ड) फक्त पुस्तकाचे वजन

प्रश्न 44. हवामानातील बदल समजून घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी काय करावे?

• अ) निसर्गाचे निरीक्षण करावे
• ब) सर्व निरीक्षणे दुर्लक्षित करावीत
• क) अंदाज न तपासता मान्य करावेत
• ड) फक्त पाठांतर करावे

प्रश्न 45. खालीलपैकी योग्य विधान कोणते?

• अ) ऋतूनुसार कपडे व शेतीची कामे बदलू शकतात
• ब) पावसाळ्यात पाऊस कधीच पडत नाही
• क) हिवाळ्यात सर्वत्र बर्फ पडतो
• ड) उन्हाळ्यात सूर्य उगवत नाही

प्रश्न 46. पावसाळ्यात घराभोवती स्वच्छता ठेवण्याचा एक फायदा कोणता?

• अ) डास व रोगांचा धोका कमी होण्यास मदत
• ब) पाणी साचण्यास मदत
• क) कचरा वाढतो
• ड) हवा बंद होते

प्रश्न 47. ऋतूंविषयी अचूक माहिती मिळवण्यासाठी कोणता स्रोत उपयोगी?

• अ) भारतीय हवामान विभागाची माहिती
• ब) तपासणी नसलेली अफवा
• क) अनोळखी संदेश
• ड) अंदाजाने लिहिलेली पोस्ट

प्रश्न 48. भारतातील ऋतूंचा आपल्या जीवनावर परिणाम का होतो?

• अ) कपडे, अन्न, शेती व दैनंदिन कामांवर परिणाम होतो
• ब) काहीच परिणाम होत नाही
• क) फक्त घड्याळ बदलते
• ड) फक्त घरांची नावे बदलतात