JNVST 2027 EVS: नद्या (Rivers) – आपल्या पृथ्वीवरील वाहते जीवन!
नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो! तुम्ही JNVST 2027 परीक्षेची तयारी करत आहात ना? चला तर मग, आज आपण पर्यावरण अभ्यास (EVS) मधील एक खूप छान आणि महत्त्वाचा विषय शिकूया. तो विषय आहे ‘नद्या’ (Rivers).
नदी म्हणजे काय? (What is a River?)
नदी म्हणजे निसर्गात वाहणारा पाण्याचा एक मोठा प्रवाह होय. पावसाचे पाणी किंवा पर्वतांवरील बर्फ वितळून नदी तयार होते. नदी नेहमी उंच ठिकाणाहून सखल भागाकडे (खालच्या दिशेने) वाहते आणि शेवटी समुद्राला किंवा मोठ्या तलावाला जाऊन मिळते.
नदीचा प्रवास (Journey of a River):
1. उगम (Source)
ज्या ठिकाणी नदीची सुरुवात होते, त्या ठिकाणाला नदीचा ‘उगम’ म्हणतात. बहुतांश नद्या मोठ्या पर्वतांवर उगम पावतात.
उदाहरण: आपली पवित्र ‘गंगा’ (Ganga) नदी हिमालयातील ‘गंगोत्री’ (Gangotri) या ठिकाणी उगम पावते.
2. खोरे आणि काठ (Banks and Valley)
नदी जेव्हा मैदानातून वाहते, तेव्हा तिच्या आजूबाजूच्या जमिनीला नदीचा ‘काठ’ (Banks) म्हणतात. या काठांवरची माती खूप सुपीक असते, ज्यामुळे तिथे शेती चांगली होते.
3. मुख (Mouth)
नदीचा प्रवास जिथे संपतो आणि ती समुद्राला जाऊन मिळते, त्या ठिकाणाला नदीचे ‘मुख’ (Mouth) म्हणतात.
उदाहरण: गोदावरी (Godavari) नदी आपला प्रवास संपवून बंगालच्या उपसागराला (Bay of Bengal) जाऊन मिळते.
भारतातील काही महत्त्वाच्या नद्या (Important Rivers in India):
- गंगा (Ganga): ही भारताची सर्वात लांब नदी आहे.
- गोदावरी (Godavari): हिला ‘दक्षिण गंगा’ असेही म्हटले जाते.
- नर्मदा (Narmada): ही नदी पश्चिम दिशेला वाहते आणि अरबी समुद्राला मिळते.
सराव प्रश्न – MCQs (Expected Questions for JNVST 2027)
Q1. भारताची सर्वात लांब नदी कोणती आहे?
- गोदावरी
- गंगा
- यमुना
- कावेरी
उत्तर: (B) गंगा
Q2. नदी ज्या ठिकाणी समुद्राला मिळते त्या ठिकाणाला काय म्हणतात?
- उगम (Source)
- काठ (Bank)
- मुख (Mouth)
- धबधबा (Waterfall)
उत्तर: (C) मुख (Mouth)
Q3. खालीलपैकी कोणती नदी पश्चिम दिशेला वाहून अरबी समुद्राला मिळते?
- कृष्णा
- महानदी
- नर्मदा
- गोदावरी
उत्तर: (C) नर्मदा
