इथेनॉलचे (Ethanol) गुणधर्म व उपयोग:

इथेनॉल सामान्य तापमानाला द्रवरूपात असते. हा एक उत्तम द्रावक असल्यामुळे त्याचा उपयोग टिंचर आयोडीन, खोकल्याचे औषध (कफ सिरप) आणि टॉनिक्समध्ये केला जातो.

इथेनॉलचे दुष्परिणाम:

शुद्ध इथेनॉलचे सेवन घातक ठरू शकते. तसेच, दीर्घकाळ मद्यपान केल्यास मध्यवर्ती चेतासंस्थेवर परिणाम होतो आणि ती कमकुवत बनते. ‘मिथेनॉल’ हे अत्यंत विषारी असून, त्याच्या सेवनाने अंधत्व येऊ शकते किंवा मृत्यू ओढवू शकतो.

विकृत अल्कोहोल (Denatured Alcohol):

अल्कोहोलचा दुरुपयोग टाळण्यासाठी त्यात मिथेनॉलसारखे विषारी पदार्थ आणि ओळखण्यासाठी निळ्या रंगाचे रंजक (Dyes) मिसळून ते पिण्यास अयोग्य बनवले जाते.

इथेनॉलच्या महत्त्वाच्या अभिक्रिया:

• सोडियमसोबत अभिक्रिया होऊन हायड्रोजन वायू मुक्त होतो.
• 443 K तापमानाला तीव्र सल्फ्युरिक आम्लासोबत उष्णता दिल्यास, इथेनॉलचे ‘निर्जलीकरण’ (Dehydration) होऊन इथीन (Ethene) तयार होते.

इथेनॉइक आम्ल (Ethanoic Acid):

याला सामान्यतः ‘अॅसिटिक आम्ल’ म्हणतात. पाण्यात बनवलेल्या याच्या 5 ते 8% द्रावणाला ‘व्हिनेगर’ (Vinegar) म्हणतात, जे लोणच्यामध्ये ‘अन्नपरिरक्षक’ म्हणून वापरले जाते.

ग्लेशियल अॅसिटिक आम्ल:

शुद्ध इथेनॉइक आम्ल हिवाळ्यात थंड हवामानामुळे गोठते, त्यामुळे त्याला ‘ग्लेशियल अॅसिटिक आम्ल’ असे म्हणतात.

इस्टरीफिकेशन (Esterification):

इथेनॉइक आम्ल आणि इथेनॉल यांच्या अभिक्रियेतून गोड वासाचा ‘इस्टर’ (Ester) तयार होतो, ज्याचा वापर अत्तर आणि स्वाद निर्माण करण्यासाठी होतो.

साबणीकरण (Saponification):

इस्टरची अल्कली (सोडियम हायड्रॉक्साइड) बरोबर अभिक्रिया होऊन साबण (सोडियम क्षार) तयार होतो, या प्रक्रियेला ‘साबणीकरण’ म्हणतात.

साबण आणि स्वच्छके (Soaps and Detergents):

साबणाचे रेणू हे कार्बोक्झिलिक आम्लाचे सोडियम किंवा पोटॅशियम क्षार असतात. पाण्यात विरघळल्यावर हे रेणू ‘मायसेल्स’ (Micelles) नावाची विशिष्ट रचना तयार करतात, ज्यामुळे तेलकट डाग (मळ) काढण्यास मदत होते.

कठीण पाणी आणि स्वच्छके (Hard water and Detergents):

कठीण पाण्यात कॅल्शियम (Ca) आणि मॅग्नेशियम (Mg) चे क्षार असतात, ज्यांच्यासोबत साबणाची अभिक्रिया होऊन फेस न होता अविद्राव्य पदार्थ (scum / साका) तयार होतो. त्यामुळे कठीण पाण्यात स्वच्छके (Detergents) अधिक प्रभावी ठरतात.