इयत्ता 8वी विज्ञान SA-2 परीक्षा मार्च 2026 – नमुना उत्तर पत्रिका आणि विश्लेषण
Class 8th Science SA-2 Exam March 2026 – Model Answer Key & Analysis
नमस्कार विद्यार्थी आणि शिक्षक मित्रांनो! मार्च २०२६ ची द्वितीय संकलित मूल्यमापन परीक्षा (SA-2) जवळ येत आहे. विद्यार्थ्यांच्या तयारीला गती देण्यासाठी आणि परीक्षेचा सराव करून घेण्यासाठी आम्ही या ब्लॉग पोस्टमध्ये ‘इयत्ता ८ वी – विषय: विज्ञान’ या पेपरची सविस्तर उत्तर पत्रिका उपलब्ध करून दिली आहे.
या पोस्टमध्ये काय असेल?
१. प्रश्नपत्रिकेचे स्वरूप: ५० गुणांच्या या प्रश्नपत्रिकेत जीवशास्त्र, भौतिकशास्त्र आणि रसायनशास्त्र या तिन्ही विभागांचा समावेश कसा करण्यात आला आहे, याची माहिती.
२. सविस्तर उत्तरे: प्रत्येक प्रश्नाचे (रिकाम्या जागा, जोड्या लावा, शास्त्रीय कारणे द्या, थोडक्यात उत्तरे लिहा आणि आकृत्या) अचूक आणि मुद्देसूद उत्तर कसे लिहावे, याचे मार्गदर्शन.
३. गुणदान पद्धत (Marking Scheme): परीक्षेत पूर्ण गुण मिळवण्यासाठी उत्तरे कशा प्रकारे मांडणे आवश्यक आहे, हे स्पष्ट केले आहे.
४. महत्त्वाच्या आकृत्या: विज्ञानाच्या पेपरमध्ये आकृत्यांना विशेष महत्त्व असते. पेन्सिलने सुबक आकृत्या कशा काढाव्यात आणि त्यांना नावे कशी द्यावीत, याचे नमुने दिले आहेत.
विद्यार्थ्यांसाठी फायदा: ही उत्तर पत्रिका केवळ उत्तरे पाठ करण्यासाठी नसून, परीक्षेचा नेमका पॅटर्न समजून घेण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त आहे. मार्च २०२६ च्या परीक्षेसाठी रिव्हिजन करताना या नमुना उत्तर पत्रिकेचा सराव केल्यास विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास नक्कीच वाढेल.
खाली दिलेल्या लिंकवरून तुम्ही ही उत्तर पत्रिका PDF स्वरूपात डाउनलोड करू शकता किंवा वाचू शकता. तुमच्या प्रतिक्रिया आणि शंका कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा!
8th Science Answer Key
संकलनात्मक मूल्यमापन – 2 (उत्तरपत्रिका)
I. योग्य पर्याय निवडा
1. घर्षण हे नेहमी कोणत्या प्रकारचे बल आहे?
A) संपर्करहित बल
B) संपर्क बल
C) उष्णता निर्माण करणारे बल
D) B आणि C दोन्ही
उत्तर: D) B आणि C दोन्हीस्पष्टीकरण: घर्षण हे संपर्क बल आहे आणि त्यामुळे उष्णता देखील निर्माण होते.
2. समान वजनाची X आणि Y वस्तू मऊ चिकण मातीवर ठेवल्या असता X चे स्पर्श क्षेत्र कमी आहे. तेव्हा काय होईल?
A) X जास्त खोल जाईल
B) Y जास्त खोल जाईल
C) दोन्ही समान खोल जातील
D) कोणतीही खोल जाणार नाही
उत्तर: A) X जास्त खोल जाईलस्पष्टीकरण: कमी क्षेत्रफळावर जास्त दाब निर्माण होतो, म्हणून X वस्तू जास्त खोल जाईल.
3. खालील पैकी पुनर्भव (Renewable) साधन संपत्ती कोणते?
A. कोळसा
B. पेट्रोलियम
C. सौर ऊर्जा
D. नैसर्गिक वायू
उत्तर: C. सौर ऊर्जास्पष्टीकरण: सौर ऊर्जा ही निसर्गात अमर्याद असून ती संपणारी नाही.
4. एकाद्या पृष्ठभागावर आदळणाऱ्या प्रकाश किरणाला असे म्हणतात:
A. आपाती किरण
B. परावर्तित किरण
C. निर्गत किरण
D. अपवर्तित किरण
उत्तर: A. आपाती किरण (Incident Ray)स्पष्टीकरण: जो प्रकाशकिरण पृष्ठभागावर आदळतो, त्याला आपाती किरण म्हणतात.
5. वन संरक्षण कायद्याचा उद्देश काय आहे?
A) औद्योगिक विकास प्रोत्साहन
B) नैसर्गिक वने जतन करणे व लोकांच्या गरजा पूर्ण करणे
C) जंगलतोड वाढवणे
D) वनातील सर्व क्रियांवर बंदी घालणे
उत्तर: B) नैसर्गिक वने जतन करणे व लोकांच्या गरजा पूर्ण करणेस्पष्टीकरण: वनांचे संरक्षण करणे आणि पर्यावरण संतुलन राखणे हा या कायद्याचा उद्देश आहे.
II. खालील प्रश्नांची उत्तरे द्या
6. स्नायूबल व गुरुत्वाकर्षण बल दोन्हींचा समावेश असलेले उदाहरण द्या.
उत्तर: बादलीने विहिरीतून पाणी ओढणे.स्पष्टीकरण: पाणी ओढताना हाताचे स्नायूबल वापरले जाते आणि पाणी पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षण बलाच्या विरुद्ध ओढले जाते.
7. दृष्टिहीन व्यक्ती कसे वाचतात?
उत्तर: दृष्टिहीन व्यक्ती ‘ब्रेल’ (Braille) पद्धतीचा वापर करून वाचतात.स्पष्टीकरण: ब्रेल कोडमध्ये उठावदार बिंदू असतात ज्यांना स्पर्श करून वाचता येते.
8. क्लॅमीडोमोनासची आकृती काढा.
उत्तर: [विद्यार्थ्यांनी पाठ्यपुस्तकातील आकृती पहावी]स्पष्टीकरण: क्लॅमीडोमोनास हा एकपेशीय शैवाल आहे ज्याला दोन फ्लॅजेला असतात.
9. योग्य शब्द वापरून वाक्य पूर्ण करा: (पुर्नचक्रिकरन, पुर्नवापर, कमी वापर) …मूळे वस्तूचे आयुष्य मूळ स्वरूपात वाढवते.
उत्तर: ‘पुर्नवापर’ (Reuse)स्पष्टीकरण: वस्तूचा वारंवार वापर केल्याने नवीन वस्तूची गरज कमी होते आणि तिचे आयुष्य वाढते.
10. शेतात प्रभावीपणे पेरणीसाठी वापरले जाणारे उपकरण कोणते?
उत्तर: पेरणी यंत्र (Seed Drill)स्पष्टीकरण: सीड ड्रिलमुळे बियाणे योग्य खोलीवर आणि योग्य अंतरावर समान रीतीने पेरले जाते.
III. लघुत्तरी प्रश्न
11. खालील उदाहरणांमध्ये कोणते बल आहे ते ओळखा: i) ऊसाचा रस काढणे ii) लोखंडी कण आकर्षित होणे iii) नारळ पडणे iv) पोती उचलणे
i) यांत्रिक बल (Mechanical Force)
ii) चुंबकीय बल (Magnetic Force)
iii) गुरुत्वाकर्षण बल (Gravitational Force)
iv) स्नायूबल (Muscular Force)
12. ठिबक सिंचन पद्धत उत्तम सिंचन पद्धत का मानली जाते?
उत्तर: कारण यामध्ये पाणी थेट झाडांच्या मुळाशी थेंब-थेंब दिले जाते. यामुळे पाण्याची बचत होते आणि बाष्पीभवन कमी होते.
13. पुर्नवनीकरणामुळे वनस्पती व प्राण्यांचे संरक्षण कसे होते?
उत्तर: नवीन झाडे लावल्यामुळे प्राण्यांना त्यांचा नैसर्गिक अधिवास पुन्हा मिळतो आणि पर्यावरणातील ऑक्सिजन व अन्नाचा पुरवठा वाढतो.
15. भूकंप एक नैसर्गिक आपत्ती मानली जाते. या विधानाचे समर्थण करा.
उत्तर: कारण भूकंप ही पूर्वसूचना न देता येणारी घटना आहे. यामुळे मोठ्या प्रमाणावर जीवित व वित्तहानी होते.
16. लोखंडावर क्रोमियमचे विद्युतलेपन का करतात?
उत्तर: क्रोमियमला चकाकी असते, ते गंजत नाही आणि त्यावर ओरखडे पडत नाहीत. लोखंडाचे गंजण्यापासून संरक्षण करण्यासाठी त्यावर क्रोमियमचा थर चढवला जातो.
IV. दीर्घोत्तरी प्रश्न
17. (a) ‘घर्षण हे वरदान आहे’ स्पष्ट करा. (b) वंगण तेलाचे दोन उपयोग लिहा.
(a) घर्षणामुळे आपण जमिनीवर चालू शकतो, पेनने कागदावर लिहू शकतो आणि वाहने थांबवू शकतो.
(b) वंगणामुळे मशीनच्या भागांमधील घर्षण कमी होते आणि मशीन गरम होण्यापासून वाचते.
18. खोकताना व शिंकताना नाक व तोंड झाकावे. का?
उत्तर: शिंकताना किंवा खोकताना हजारो सूक्ष्मजंतू हवेत पसरतात. नाक झाकल्यामुळे हे जंतू दुसऱ्या निरोगी व्यक्तीच्या शरीरात जात नाहीत आणि रोगाचा प्रसार थांबतो.
उत्तर: ध्वनीला प्रवासासाठी माध्यमाची (हवा, पाणी किंवा स्थायू) गरज असते. निर्वात पोकळीत कोणतेही माध्यम नसल्यामुळे आवाज ऐकू येत नाही.
21. कोष्टकातील L, M, N, O, P ओळखा (ग्रंथी आणि संप्रेरके).
L: स्वादुपिंड (Pancreas)
M: रक्तातील साखरेचे नियंत्रण करणे
N: थायरॉक्सिन (Thyroxine)
O: शरीराची वाढ नियंत्रित करणे
P: अधिवृक्क ग्रंथी (Adrenal), Q: अॅड्रेनालिन.
V. सविस्तर उत्तरे द्या
22. (a) कोल गॅस कसा तयार होतो? (b) कार्बनचे सर्वात शुद्ध रूप कोणते?
(a) कोळशावर प्रक्रिया करून ‘कोक’ मिळवताना कोल गॅस उप-उत्पादन म्हणून तयार होतो. याचा वापर कारखान्यात इंधन म्हणून होतो.
(b) कोक (Coke) हे कार्बनचे सर्वात शुद्ध रूप आहे.
24. घरगुती इंधन म्हणून लाकूड वापरण्याचे परिणाम स्पष्ट करा.
(a) नाही, लाकूड चांगले इंधन नाही कारण ते जळताना खूप धूर सोडते आणि कमी उष्णता देते.
(b) पर्यायी इंधन: LPG किंवा बायोगॅस.
(c) लाकूड वापरल्याने जंगलतोड होईल आणि धुरामुळे श्वसनाचे आजार होतील.
