SA-2 परीक्षा 2026 : समाज विज्ञान उत्तरपत्रिका
मार्च 2026 मध्ये घेण्यात आलेली SA-2 परीक्षा ही इयत्ता 6वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी समाज विज्ञान विषयावर आधारित होती. या परीक्षेला एकूण 40 गुणांचे मूल्यांकन होते. प्रश्नपत्रिका ही DSERT, बेंगळुरू यांनी LBA (Learning Based Assessment) च्या आधारे तयार केली होती. या परीक्षेत दुसऱ्या सत्रातील संपूर्ण अभ्यासक्रम समाविष्ट करण्यात आला होता.
विद्यार्थ्यांना इतिहास, भूगोल, नागरिकशास्त्र या घटकांवर आधारित प्रश्न विचारले गेले. उत्तरपत्रिकेचे विश्लेषण करताना विद्यार्थ्यांनी अभ्यासक्रमातील महत्त्वाचे मुद्दे कितपत आत्मसात केले आहेत, यावर भर दिला गेला.
या पोस्टमध्ये परीक्षेचे स्वरूप, प्रश्नांची रचना, उत्तरपत्रिकेतील महत्त्वाचे मुद्दे आणि विद्यार्थ्यांना गुण मिळवण्यासाठी आवश्यक असलेले अभ्यासाचे धोरण यावर सविस्तर माहिती दिली आहे. शिक्षक आणि विद्यार्थी दोघांसाठीही ही माहिती उपयुक्त ठरेल.
द्वितीय संकलनात्मक मूल्यमापन (SA-2) – मार्च 2026
विषय: समाज विज्ञान | वेळ: 90 मिनिटे | गुण: 40
I. दिलेल्या पर्यायांतून योग्य पर्याय निवडा (4 x 1 = 4)
1. मौर्य साम्राज्याची स्थापना _____ यांनी केली.
उत्तर: ब. चंद्रगुप्त मौर्य
2. राजधानी दिल्लीहून देवगिरीला हलवणारा सुलतान कोणता?
उत्तर: क. महम्मद बिन तुघलक
3. जिझिया कर आणि तीर्थक्षेत्रांवरील कर रद्द करणारा मुघल सम्राट कोणता?
उत्तर: अ. अकबर
4. आशिया आणि युरोप या खंडांना एकत्रितपणे काय म्हणतात?
उत्तर: क. युरेशिया
II. खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा (4 x 1 = 4)
5. लोकशाहीतील प्रमुख घटक कोणते आहेत?
उत्तर: लोकशाहीतील प्रमुख घटक नागरिक (प्राथमिक भागधारक) आहेत.
6. राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे म्हणजे काय?
उत्तर: संविधानाच्या चौथ्या भागात गांधीजींच्या समाजवादी आणि उदारमतवादी बौद्धिक विचारसरणीच्या अंमलबजावणीसाठी दिलेली तत्त्वे म्हणजे राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे होत.
7. ‘कुळ कुळावेंदु होदेदडिरी’ (जातीवर जातीवरून भांडू नका) ही रचना कोणी केली?
उत्तर: ही रचना संत कनकदास यांनी केली आहे.
8. ‘सत्यमेव जयते’ म्हणजे काय?
उत्तर: ‘सत्यमेव जयते’ चा अर्थ “सत्याचा नेहमी विजय असो” असा आहे.
III. योग्य पर्याय निवडून रिकाम्या जागा भरा (4 x 1 = 4)
9. बाल हेल्पलाइन क्रमांक _____ आहे.
उत्तर: 1098.
10. छ. शिवाजी महाराजांचा जन्म _____ मध्ये झाला.
उत्तर: 1630
11. जगातील सर्वोच्च शिखर _____ आहे.
उत्तर: माउंट एव्हरेस्ट.
12. युरोपमधील प्रमुख तंतु पीक _____ आहे.
उत्तर: अंबाडी (Flax).
IV. खालील प्रश्नांची दोन ते चार वाक्यांत उत्तरे लिहा (10 x 2 = 20)
13. आफ्रिकेतील प्रमुख अन्न पिके कोणती?
उत्तर: आफ्रिकेतील प्रमुख अन्न पिके भात, मक्का, रताळे, शेंगदाणे, वाटाणा आणि कॉफी ही आहेत.
14. हर्षवर्धनाने लिहिलेली दोन नाटके कोणती?
उत्तर: हर्षवर्धनाने प्रियदर्शनी, रत्नावली आणि नागानंदा ही नाटके लिहिली आहेत.
15. तुम्ही राष्ट्रीय प्रतीक कोठे पाहिले आहे?
उत्तर: आम्ही राष्ट्रीय प्रतीक नाणी, नोटा, सरकारी कचेरी, सरकारी पत्रके आणि सरकारी वाहनांवर पाहिले आहे.
16. आशिया खंडातून कोणत्या प्रमुख अक्षवृत्त रेषा जातात?
उत्तर: आशिया खंडातून विषुववृत्त (मलेशियाच्या दक्षिणेकडून) आणि कर्कवृत्त (भारतातून) या प्रमुख अक्षवृत्त रेषा जातात.
17. तराईनची पहिली लढाई कधी झाली? ही लढाई कोणाकोणात झाली?
उत्तर: तराईनची पहिली लढाई इ.स. 1191 मध्ये मुहम्मद घोरी आणि पृथ्वीराज चौहान यांच्यात झाली.
18. अकबराने सुरू केलेल्या नवीन धार्मिक पंथात कोणत्या धर्मांचा सहभाग होता?
उत्तर: अकबराने स्थापन केलेल्या ‘दीन-ए-इलाही’ मध्ये हिंदू, जैन, बौद्ध, पारशी आणि ख्रिश्चन पंथांच्या सर्वोत्तम पैलूंचा समावेश होता.
19. लोकशाही समोरील आव्हाने कोणती?
उत्तर: मत मिळवण्यासाठी पैसा व शक्तीचा वापर, निवडणूक प्रक्रियेत जात-धर्माचा प्रभाव आणि गुन्हेगारांचा सहभाग ही लोकशाहीसमोरील प्रमुख आव्हाने आहेत.
20. आपण राष्ट्रीय सण का साजरे केले पाहिजेत?
उत्तर: आपण सर्व भारतीय एक आहोत ही भावना टिकवून ठेवण्यासाठी आणि देशाभिमान रुजवण्यासाठी राष्ट्रीय सण साजरे केले पाहिजेत.
21. युरोपातील चार हवामान विभाग कोणते?
उत्तर: युरोपमध्ये आढळणारी चार हवामान क्षेत्रे ही प्रामुख्याने भूमध्य सागरीय, आर्क्टिक, पश्चिम युरोपीय आणि खंडीय प्रकारची आहेत.
22. आफ्रिकेला ‘काळखंड’ (Dark Continent) असे का म्हटले जाते?
उत्तर: आफ्रिकेचा बराचसा भाग वाळवंटी असून त्याचा शोध दीर्घ कालावधीपर्यंत लागला नव्हता, म्हणून त्याला ‘काळा खंड’ म्हणतात.
V. खालील प्रश्नांची पाच ते सहा वाक्यांत उत्तरे लिहा (2 x 4 = 8)
23. शंकराचार्यांनी केलेल्या सुधारणा कोणत्या?
उत्तर: शंकराचार्यांनी अद्वैत सिद्धांताची मांडणी केली. त्यांनी ‘भज गोविंदम्’ ची रचना केली आणि वेदांचा प्रसार करण्यासाठी देशाच्या चार दिशांना चार मठांची स्थापना केली.
24. भारताचा नकाशा काढा आणि खालील ठिकाणे दर्शवा: (अ) गोवा (ब) केळदी (क) ओरंगलू (ड) अहमदनगर
उत्तर: (विद्यार्थ्यांनी भारताच्या नकाशात खालील ठिकाणे अचूकपणे दर्शवणे अपेक्षित आहे):
- अ) गोवा: भारताच्या पश्चिम किनाऱ्यावर, महाराष्ट्राच्या खाली.
- ब) केळदी: कर्नाटक राज्यात स्थित एक ऐतिहासिक ठिकाण.
- क) ओरंगलू (वारंगल): तेलंगणा राज्यामधील काकतीय घराण्याची प्राचीन राजधानी.
- ड) अहमदनगर: महाराष्ट्र राज्याच्या मध्यभागी असलेले ऐतिहासिक शहर.
