शाळांसाठी इको क्लब (Eco Club) ग्रँट आणि उपक्रम 2025-26: संपूर्ण माहिती–
ही एक अत्यंत महत्त्वाची आणि स्तुत्य संकल्पना आहे. विद्यार्थ्यांमध्ये लहानपणापासूनच पर्यावरणाविषयी प्रेम आणि जबाबदारीची भावना निर्माण करण्यासाठी ‘इको क्लब’ (Eco Club) हे एक प्रभावी माध्यम आहे.
भारत सरकारचे पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय (MoEFCC) ‘नॅशनल ग्रीन कॉर्प्स’ (NGC) कार्यक्रमांतर्गत देशभरातील शाळांमध्ये इको क्लब स्थापन करण्यास प्रोत्साहन देते.
शाळांसाठी इको क्लब ग्रँट आणि उपक्रम 2025-26 बाबतची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
समग्र शिक्षण कर्नाटक: 2025-26 इको क्लब उपक्रम
शाळा आणि महाविद्यालयांसाठी सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वे आणि अनुदान तपशील
कर्नाटक राज्याच्या ‘समग्र शिक्षण’ विभागाने 2025-26 या शैक्षणिक वर्षासाठी इको क्लबचे (Eco Club) अनुदान आणि मार्गदर्शक तत्त्वे जाहीर केली आहेत. विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरणाबद्दल प्रेम निर्माण करणे आणि त्यांना निसर्ग संवर्धनासाठी प्रेरित करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.
अनुदान आणि शाळांची आकडेवारी (Grant Details)
शाळांच्या प्रकारानुसार इको क्लबसाठी मंजूर करण्यात आलेले प्रति शाळा अनुदान (Unit Cost) खालीलप्रमाणे आहे:
| शाळेचा प्रकार | प्रति शाळा अनुदान (रु.) | शाळा संख्या | एकूण रक्कम (लाखांत) |
|---|---|---|---|
| सरकारी कनिष्ठ प्राथमिक शाळा (LPS) | ₹ 4,000/- | 20,155 | ₹ 806.20 |
| सरकारी उच्च प्राथमिक शाळा (HPS) | ₹ 9,000/- | 20,919 | ₹ 1,882.71 |
| माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक (Secondary) | ₹ 25,000/- | 5,207 | ₹ 1,301.75 |
| एकूण | — | 46,281 | ₹ 3,990.66 |
हे अनुदान 100% वितरीत करण्यात आले असून, प्राथमिक शाळांसाठी SDMC खात्यात आणि हायस्कूलसाठी SDMC व मुख्याध्यापकांच्या संयुक्त खात्यात जमा केले जाते.
इको क्लबची प्रमुख उद्दिष्टे
- विद्यार्थ्यांमध्ये जैवविविधता संरक्षण आणि स्थानिक पर्यावरणीय समस्यांबद्दल जागृती निर्माण करणे.
- निसर्गाबद्दल प्रेम आणि जबाबदारीची भावना वाढवणे.
- पुनर्वापर आणि अपारंपारिक संसाधनांची बचत करणाऱ्या सवयी लावणे.
- प्लास्टिक प्रदूषणाच्या दुष्परिणामांबद्दल जागृती करणे.
- हवामान बदलाच्या समस्यांबद्दल मुलांना शिक्षित करणे.
‘मिशन लाईफ’ (Mission LiFE) थीम्स
इको क्लबच्या माध्यमातून खालील 7 थीम्सवर भर दिला जाईल:
- आरोग्यदायी जीवनशैली अंगीकारणे
- सुशाश्वत अन्न प्रणालीचा अवलंब करणे.
- ई-कचरा (E-waste) कमी करणे.
- कचरा कमी करणे.
- इंधनाची बचत करणे.
- पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे.
- ‘सिंगल युझ प्लास्टिक’ला नकार देणे.
शिक्षकांनी राबवायचे महत्त्वाचे उपक्रम
परिपत्रकात शिक्षकांसाठी 40 हून अधिक उपक्रम सुचवण्यात आले आहेत:
- वृक्षारोपण: शाळेच्या आवारात रोपे लावणे आणि ‘एक झाड आईच्या नावे’ (Ek Ped Maa Ke Naam 2.0) या अभियानांतर्गत सेल्फी घेऊन वेब पोर्टलवर अपलोड करणे.
- प्लास्टिक मुक्त शाळा: शाळेला प्लास्टिक मुक्त घोषित करणे आणि कापडी पिशव्यांच्या वापरास प्रोत्साहन देणे.
- कचरा व्यवस्थापन: ओला आणि सुका कचरा वेगळा करणे आणि त्यापासून कंपोस्ट खत तयार करून शाळेच्या बागेसाठी वापरणे.
- ऊर्जा बचत: वीजेचा वापर नसताना स्विचेस बंद करणे (Electric switch off).
- स्पर्धांचे आयोजन: निबंध, चित्रकला, वक्तृत्व स्पर्धा, घोषवाक्य लेखन इत्यादींचे आयोजन करणे.
- शालेय बाग: शाळेत परसबाग तयार करून त्यात फळभाज्या आणि औषधी वनस्पती लावणे, ज्याचा वापर माध्यान्ह भोजनात करता येईल.
अनुदानाचा वापर कसा करावा? (Budget Breakdown)
प्रत्येक शाळेला मिळालेले अनुदान खालीलप्रमाणे उपक्रमांनुसार विभागून खर्च करायचे आहे:
| उपक्रम (Activity) | कालावधी | प्राथमिक (रु.) | वरिष्ठ (रु.) | हायस्कूल (रु.) |
|---|---|---|---|---|
| वृक्षारोपण व परसबाग: रोपे लावणे, बाग तयार करणे. | जून-ऑगस्ट | 2,000 | 3,000 | 6,000 |
| कचरा व्यवस्थापन: लाल व निळ्या कचरडापेट्या (Dustbins). | जून-जुलै | — | 1,000 (किमान 2) | 1,500 |
| जागृती स्पर्धा: निबंध, चर्चा, क्विझ, नाटक इ. | सप्टेंबर-ऑक्टोबर | 1,000 | 2,000 | 5,000 |
| पोस्टर/बॅनर: पर्यावरण संरक्षण पोस्टर. | नोव्हेंबर | 500 | 500 | 2,000 |
| तज्ज्ञांचे व्याख्यान: ग्लोबल वार्मिंग,प्लास्टिक निषेध,जीव विविधता इ. | डिसेंबर-जानेवारी | 500 | 1,000 (किमान 2 व्याख्यान) | 2,000 (किमान 4 व्याख्यान) |
| क्षेत्र भेट (Field Trip): उद्यान/वन भेट. | सप्टेंबर-ऑक्टोबर | — | 1,000 | 4,000 |
| प्रदर्शन (Exhibition): मिशन लाईफ मॉडेल्स. | डिसें-जाने | — | 500 | 3,500 |
| अहवाल: सचित्र अहवाल तयार करणे. | फेब्रु | — | — | 1,000 |
| एकूण (Total) | — | 4,000 | 9,000 | 25,000 |
महत्त्वाचे दिवस (Important Days)
शाळांनी खालील दिवस साजरे करणे अपेक्षित आहे:
प्रशासकीय सूचना
- नोडल अधिकारी: शाळेतील विज्ञान शिक्षकांना इको क्लबचे नोडल अधिकारी म्हणून नियुक्त करावे.
- अहवाल: उपक्रमांचे फोटो ‘Shagun Portal’ वर आणि
innovativessk2526@gmail.comया ईमेलवर पाठवणे बंधनकारक आहे. - देखरेख: क्षेत्र शिक्षण अधिकारी (BEO) दर 15 दिवसांनी शाळांना भेटी देऊन आढावा घेतील.
आवश्यक PDF नमूने –
इको क्लब विद्यार्थी समिती – Download
इको क्लब उपक्रम माहिती – Download
इको क्लब उपक्रम विवरण – Download
अधिकृत आदेश –2025-26 Download
