प्रकरण 2 ब्रिटीश
सत्तेचा विस्तार
खालील नोट्स PDFमध्ये डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा..
1. सहाय्यक सैन्य पद्धती कोणी अमलात आणली?
लॉर्ड वेलस्ली
2. दत्तक वारसा नामंजूर (डॉक्टरीण ऑफ लॅप्स)चा
सिद्धांत कोणी मांडला?
लॉर्ड डलहौसी
3. माधवराव दुसरा यांना मराठा राज्याचा पेशवे
कोणी बनवले?
नाना फडणविस
4. मराठ्यांचा पेशवा होण्यासाठी इंग्रजांचा
पाठिंबा कोणी घेतला?
रघुनाथ राव
5. सहाय्यक सैन्य पद्धती स्वीकारणारे प्रथम
राजा कोण?
हैदराबादचा निजाम
6. बेसिनचा तह कोणी स्वीकारला?
दुसरा बाजीराव
7. दुसऱ्या बाजीराव ने सहाय्यक सैन्य पद्धती का
स्वीकारली?
कारण होळकरांनी दुसरा बाजीराव आणि सिंध्या या सैन्याचा
पराभव केला.
8. लॉर्ड वेलेस्ली यांनी आपल्या पदाचा
राजीनामा का दिला?
कारण वेलस्लीच्या लढाईची तहान भागवणार्या कंपनीवर आर्थिक
ओझे वाढवण्यासाठी जोरदार टीका केली गेली.
9. कोणाच्या निधनानंतर पंजाब राज्यात राजकीय अराजकता निर्माण झाली होती?
रणजित सिंह
१०. अमृतसरच्या करारावर कोणाच्या स्वाक्षरी झाल्या?
रणजित सिंह आणि ब्रिटिश
११. दुसर्या अँग्लो-शीख युद्धाच्या वेळी
ब्रिटिशांविरूद्ध बंड केले?
लाहोरमध्ये ‘छत्तरसिंग अटारीवाला’
आणि मुल्तानमध्ये मूलराज
१२. प्रथम अँग्लो -शीख युद्धाचा तह कोणत्या
युद्धाने झाला?
लाहोर तह
13. पंजाबचा सिंह कोणाला म्हटले जाते?
रणजित सिंह
II खालील प्रश्नांची उत्तरे
प्रत्येकी २- 2-3 वाक्यात द्या
1. ब्रिटिशांनी आपले साम्राज्य वाढवण्यासाठी
कोणती विस्तारित धोरणे अवलंबिली?
सहाय्यक सैन्य पद्धती.
दत्तक वारसा नामंजूर (डॉक्टरीण ऑफ लॅप्स)
२. सहाय्यक सैन्य पद्धती स्वीकारणार्या
राज्यांची नावे?
हैदराबाद, म्हैसूर, अवध, तंजावर, मराठा, पूना, बिरार, ग्वाल्हेर
3. पहिल्या एंग्लो-मराठा युद्धाची कारणे
सांगा.
पेशवा माधव राव यांच्या निधनानंतर त्यांचे भाऊ नारायणराव
सत्तेवर आले.
नारायण राव यांची हत्या त्यांचा काका रघोबा (रघुनाथ राव)
यांनी केली होती.
याचा परिणाम पेशवा पदासाठी होणाऱ्या भांडणात झाला.
मराठा महासंघाने नारायण रावाचा दुसरा माधव राव पेशवाईच्या
पदावर आणला.
याने अस्वस्थ होऊन राघोबा समर्थकांकरिता इंग्रजांकडे गेले.
अशाप्रकारे पहिले इंग्रज-मराठा युद्ध झाले.
4. डलहौसीने दत्तक वारसा नामंजूरचा सिद्धांत
लादल्यामुळे कोणती राज्ये गाळली गेली?
सातारा, नागपूर, संबलपूर, उदयपूर, झाशी,
जयपूर
5. दत्तक वारसा नामंजूर सिद्धांताने
ब्रिटीशांना त्यांचे साम्राज्य वाढविण्यात कशी मदत केली?
दत्तक वारसा नामंजूर हे विस्तारवादी धोरण होते.
डलहौसी यांनी घोषित केले की भारतीय राजांच्या दत्तक मुलांना
सिंहासनाचा अधिकार नाही.
डलहौसीने बर्याच राज्यांना यशस्वीरित्या ब्रिटीश
साम्राज्याशी जोडले.
डलहौसीने सातारा, नागपूर, संबलपूर, उदयपूर, झांसी,
जयपूरला ब्रिटीश साम्राज्याशी जोडले
6. सहाय्यक सैन्य पद्धतीच्या अटी काय आहेत?
भारतीय राजाला ब्रिटीश सैन्य आपल्या राज्यात ठेवावे लागले.
राजाला देखभाल खरच करावा लागले.
राजाला एक ब्रिटिश रहिवासी त्याच्या दरबारात ठेवावा लागला.
ब्रिटीशांच्या परवानगीशिवाय राजा इतर कोणत्याही युरोपियनची
नियुक्ती करू शकत नव्हता.
कोणत्याही भारतीय राज्यकर्त्यांशी कोणताही करार किंवा संबंध
जोडण्यास राजाने गव्हर्नर जनरलची परवानगी घेणे बंधनकारक पाहिजे.
अंतर्गत आणि बाह्य हल्ल्यापासून कंपनी राजाचे संरक्षण करेल.
