LBA 7th Science Model Question Papers हा ब्लॉगपोस्ट विद्यार्थ्यांसाठीच नव्हे तर शिक्षक, पालक आणि स्पर्धा परीक्षांसाठी विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करणाऱ्यांसाठीही अत्यंत उपयुक्त आहे. विज्ञानातील प्रत्येक संकल्पनेचे व्यवहारज्ञान वाढवून शिकण्याची प्रक्रिया अधिक आनंददायी करण्यासाठी ही मॉडेल प्रश्नपत्रिका महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
विद्यार्थ्यांसाठी फायदे
- LBA प्रश्नांची स्पष्ट कल्पना मिळते.
- सर्व धड्यांचा पुनरावर्तित अभ्यास सहज शक्य होतो.
- अभ्यासक्रमातील महत्त्वाच्या संकल्पना एकाच ठिकाणी समजतात.
- सरावाद्वारे परीक्षेची तयारी अधिक मजबूत होते.
पाठ आधारित मूल्यमापन 2025-26 नमूना प्रश्नपत्रिका
दिनांक: 14.08.2025 रोजीच्या सुधारित परिपत्रकानुसार –
- पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी इयत्ता 1 ते 5 वीसाठी 15 गुण आणि इयत्ता 6 ते 10 वीसाठी 20 गुण विचारात घ्यावे.
- भाषा विषयामध्ये प्रत्येक पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी एक पाठ आणि एक कविता विचारात घ्यावी.
- इयत्ता 6 ते 10 वीच्या समाज विज्ञान विषयामध्ये प्रत्येक 3 पाठांनंतर एक पाठ-आधारित मूल्यमापन करावे.
- इयत्ता 1 ते 5 वीच्या पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी 10 गुणांची लेखी आणि 05 गुणांची तोंडी परीक्षा घ्यावी. एकूण 15 गुणांसाठी वस्तुनिष्ठ प्रश्न आणि वर्णनात्मक प्रश्न समाविष्ट असलेली प्रश्नपत्रिका तयार करून पाठ-आधारित मूल्यमापन (Unit Test) करावे आणि SATS सॉफ्टवेअरमध्ये त्याची नोंद करावी.
- इयत्ता 6 आणि 7 वीच्या पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी 20 गुणांसाठी LBA प्रश्न बँकेतील वस्तुनिष्ठ आणि वर्णनात्मक प्रश्न असलेली प्रश्नपत्रिका तयार करून लेखी पाठ-आधारित मूल्यमापन (Unit Test) करावे आणि SATS सॉफ्टवेअरमध्ये त्याची नोंद करावी.
इयत्ता – 7वी
विषय – विज्ञान
गुण – 20
प्रकरण – 13. सांडपाण्याची कहाणी
पाठ आधारित मूल्यमापन नमुना प्रश्नपत्रिका
प्रकरण – 13. सांडपाण्याची कहाणी
अध्ययन निष्पत्ती (Learning Outcomes):
- सांडपाण्याचे स्त्रोत आणि त्याचे मानवी आरोग्यावर होणारे परिणाम जाणून घेतात.
- सांडपाणी प्रक्रियेचे विविध टप्पे आणि पाण्याचे महत्त्व स्पष्ट करतात.
- स्वच्छता आणि रोगराई यांचा सहसंबंध ओळखतात.
Q.1 योग्य पर्याय निवडून रिकाम्या जागा भरा. (Remembering)
1. जागतिक जल दिन कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
[1 Mark]
2. सांडपाण्यावर प्रक्रिया करताना उप-उत्पादन म्हणून काय मिळते?
[1 Mark]
3. दूषित पाण्यामुळे खालीलपैकी कोणता रोग होऊ शकतो?
[1 Mark]
4. सांडपाणी वाहून नेणाऱ्या पाईप्सच्या जाळ्याला काय म्हणतात?
[1 Mark]
Q.2 खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे द्या. (Understanding)
1. सांडपाणी म्हणजे काय?
[1 Mark]
2. पाणी निर्जंतुक करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या दोन रसायनांची नावे सांगा.
[1 Mark]
3. ओझोन वायूचा वापर कशासाठी केला जातो?
[1 Mark]
4. ‘वर्मी-प्रोसेसिंग’ टॉयलेटमध्ये कोणत्या प्राण्याचा वापर केला जातो?
[1 Mark]
Q.3 खालील प्रश्नांची थोडक्यात उत्तरे द्या. (कोणतेही 3) (Application)
1. तेल आणि तूप (स्निग्ध पदार्थ) उघड्या गटारात का टाकू नयेत? शास्त्रीय कारण द्या.
[2 Marks]
2. बार स्क्रीन (Bar Screens) चे कार्य सांडपाणी प्रक्रियेत काय आहे?
[2 Marks]
3. ‘गाळ’ (Sludge) म्हणजे काय? त्यावर प्रक्रिया कशी केली जाते?
[2 Marks]
Q.4 खालील प्रश्नांची सविस्तर उत्तरे द्या. (कोणतेही 2) (Skill & Application)
1. सांडपाणी प्रक्रिया केंद्रातील (WWTP) पाणी शुद्धीकरणाचे विविध टप्पे स्पष्ट करा.
[3 Marks]
2. ‘स्वच्छता आणि रोगराई’ (Sanitation and Disease) यांच्यातील संबंध स्पष्ट करा.
[3 Marks]
— उत्तरसूची (Answer Key) —
| Q. No | Answer (उत्तर) |
|---|---|
| Q.1 (1) | A) 22 मार्च |
| Q.1 (2) | B) बायोगॅस आणि गाळ |
| Q.1 (3) | C) कॉलेरा (विषमज्वर) |
| Q.1 (4) | B) सेवर (Sewers) |
| Q.2 (1) | घरे, उद्योग, रुग्णालये इत्यादी ठिकाणांहून बाहेर पडणारे व वापरलेले दूषित पाणी म्हणजे सांडपाणी होय. |
| Q.2 (2) | क्लोरीन आणि ओझोन. |
| Q.2 (3) | पाणी निर्जंतुक करण्यासाठी. |
| Q.2 (4) | गांडूळ (Earthworms). |
| Q.3 (1) | तेल आणि स्निग्ध पदार्थ पाईप्समध्ये साठून कडक होतात आणि पाईप ब्लॉक (choke) करतात. तसेच ते मातीची छिद्रे बंद करतात, ज्यामुळे पाण्याचे गाळण होत नाही. |
| Q.3 (2) | सांडपाण्यातील मोठा कचरा (उदा. चिंध्या, काड्या, प्लॅस्टिक पिशव्या) वेगळा करण्यासाठी बार स्क्रीन वापरतात. |
| Q.3 (3) | टाकीच्या तळाशी साठलेल्या घन पदार्थांना गाळ (Sludge) म्हणतात. तो ‘स्क्रॅपर’ने काढला जातो व बायोगॅस संयंत्रात नेला जातो. |
| Q.4 (1) | 1. बार स्क्रीन (चाळणी), 2. ग्रिट आणि वाळू काढणे (Grit removal), 3. तळाशी गाळ बसवणे (Sedimentation), 4. एरेटर (हवा खेळवणे), 5. क्लोरीनेशन (निर्जंतुकीकरण). |
| Q.4 (2) | अस्वच्छतेमुळे रोगजंतूंची वाढ होते. दूषित पाणी पिण्यासाठी वापरल्यास कॉलेरा, टायफॉईड, कावीळ, अतिसार यांसारखे आजार पसरतात. म्हणून उत्तम आरोग्यासाठी स्वच्छता आवश्यक आहे. |
