४. कवितेचा भावार्थ

चरण १ ते ४: कवी आपल्या आईला ‘प्रेमस्वरूप’ आणि ‘वात्सल्यसिंधु’ (प्रेमाचा सागर) म्हणून हाक मारतात. ते म्हणतात, तू गाय आहेस आणि मी वासरू आहे, पण आपली ताटातूट झाली आहे. यशोदेने जसे कृष्णाला सोडून दिले, तसे तू मला सोडून गेली आहेस. तू मला भुकेल्याला सोडून पतीसोबत सती गेली आहेस. आगीत उडी घेताना तुला तुझा ‘पत्नीधर्म’ आठवला, पण माझ्याप्रती तुला निष्ठुरता दाखवावी लागली.

चरण ५ ते ८: जगात माझी आबाळ झाली नाही, पण मनाला तुझी उणीव सतत जाणवते (जाचते). तुझे रूप आता मला आठवत नाही, तरीही जीव तुझाच ध्यास (हेका) धरून बसला आहे. मला विद्या, धन आणि प्रतिष्ठा मिळाली आहे, पण आईविना मी पोरकाच आहे. सर्व काही मिळूनही आई भेटत नाही, या विचाराने माझ्या मनात अखंड आग पेटलेली असते.

चरण ९ ते १२: आईच्या विरहाने कवीला संपूर्ण विश्व आठवते. कवी म्हणतात, तू कैलास सोडून एखाद्या उल्केप्रमाणे वेगाने खाली ये. किंवा तुझा आत्मा माझ्या सभोवती अदृश्य अश्रू ढाळत फिरत असेल. दुसऱ्यांचे वात्सल्य पाहून या पोरक्या जिवाची भूक शमत नाही. मला तुझ्या कुशीत शांत झोपावेसे वाटते, तुझ्या डोळ्यांत हसावेसे वाटते.

चरण १३: कवितेच्या शेवटी कवी देवाला आणि आईला प्रार्थना करतात की, आई तू पुन्हा जन्म घे आणि मी पुन्हा तुझ्याच पोटी जन्माला येईन. देवा, माझी ही एकच मोठी इच्छा (आस) आहे, ती खोटी ठरू देऊ नकोस.