LBA 7th Science Model Question Papers हा ब्लॉगपोस्ट विद्यार्थ्यांसाठीच नव्हे तर शिक्षक, पालक आणि स्पर्धा परीक्षांसाठी विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करणाऱ्यांसाठीही अत्यंत उपयुक्त आहे. विज्ञानातील प्रत्येक संकल्पनेचे व्यवहारज्ञान वाढवून शिकण्याची प्रक्रिया अधिक आनंददायी करण्यासाठी ही मॉडेल प्रश्नपत्रिका महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
इयत्ता – 7वी | विषय – विज्ञान | गुण: 20 | प्रकरण – 11. प्रकाश
इयत्ता ७वी विज्ञान LBA साठी खास तयार केलेले मॉडेल प्रश्नपत्रिका संच दिले आहेत, जे अभ्यासक्रमातील महत्त्वाचे मुद्दे, धड्यानुसार प्रश्नांची रचना आणि परीक्षेची तयारी अधिक सोपी करतील. विज्ञान हा विषय केवळ सिद्धांता पुरता मर्यादित नसून प्रयोग, निरीक्षण, अनुभव आणि तर्क या सर्वांचा संगम आहे. त्यामुळे मॉडेल प्रश्नपत्रिकांद्वारे विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक तसेच व्यावहारिक पातळीवर योग्य दिशादर्शन मिळते.
पाठ आधारित मूल्यमापन 2025-26 नमूना प्रश्नपत्रिका
दिनांक: 14.08.2025 रोजीच्या सुधारित परिपत्रकानुसार –
- पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी इयत्ता 1 ते 5 वीसाठी 15 गुण आणि इयत्ता 6 ते 10 वीसाठी 20 गुण विचारात घ्यावे.
- भाषा विषयामध्ये प्रत्येक पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी एक पाठ आणि एक कविता विचारात घ्यावी.
- इयत्ता 6 ते 10 वीच्या समाज विज्ञान विषयामध्ये प्रत्येक 3 पाठांनंतर एक पाठ-आधारित मूल्यमापन करावे.
- इयत्ता 1 ते 5 वीच्या पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी 10 गुणांची लेखी आणि 05 गुणांची तोंडी परीक्षा घ्यावी. एकूण 15 गुणांसाठी वस्तुनिष्ठ प्रश्न आणि वर्णनात्मक प्रश्न समाविष्ट असलेली प्रश्नपत्रिका तयार करून पाठ-आधारित मूल्यमापन (Unit Test) करावे आणि SATS सॉफ्टवेअरमध्ये त्याची नोंद करावी.
- इयत्ता 6 आणि 7 वीच्या पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी 20 गुणांसाठी LBA प्रश्न बँकेतील वस्तुनिष्ठ आणि वर्णनात्मक प्रश्न असलेली प्रश्नपत्रिका तयार करून लेखी पाठ-आधारित मूल्यमापन (Unit Test) करावे आणि SATS सॉफ्टवेअरमध्ये त्याची नोंद करावी.
इयत्ता – 7वी
विषय – विज्ञान
गुण – 20
प्रकरण – 11. प्रकाश
पाठ आधारित मूल्यमापन नमुना प्रश्नपत्रिका इयत्ता – 7वी विषय – विज्ञान गुण: 20
प्रकरण – 11 प्रकाश
(For Teacher’s Reference)
Question 1. योग्य पर्याय निवडून लिहा. (Marks: 5)
(प्रत्येक प्रश्नाला 1 गुण. R: 4, A: 1 | Difficulty: Easy: 4, Average: 1)
Q 1.1 प्रकाश कोणत्या मार्गातून जातो?
Q 1.2 कोणत्या आरशाने नेहमीच वस्तू इतकीच प्रतिमा तयार होऊ शकते?
Q 1.3 कोणत्या आरशाने वास्तविक प्रतिमा प्राप्त होऊ शकते?
Q 1.4 वाहन चालक कोणता आरसा वापरून मागे पाहतो?
Q 1.5 इंद्रधनुष्यात किती रंग असतात?
Question 2. जोड्या जुळवा. (Marks: 5)
(प्रत्येक जोडीला 1 गुण. R: 2, U: 2, A: 1 | Difficulty: Easy: 2, Average: 3)
अ गट (Column A)
- सपाट आरसा
- बहिर्गोल आरसा
- अंतर्गोल आरसा
- प्रकाशाचे अपवर्तन
- आभासी प्रतिमा
ब गट (Column B)
- A) दूरची वस्तू लहान दिसते
- B) पडद्यावर घेता येत नाही
- C) प्रकाशाची प्रसाराची दिशा बदलते
- D) सुलट आणि वस्तू इतकीच प्रतिमा
- E) जवळची वस्तू मोठी दिसते
Question 3. खालील प्रश्नांची उत्तरे थोडक्यात लिहा. (Marks: 6)
(प्रत्येक प्रश्नाला 2 गुण. U: 2, A: 4 | Difficulty: Average: 6)
Q 3.1 प्रकाशाचे परावर्तन म्हणजे काय?
Q 3.2 इंद्रधनुष्य कशामुळे निर्माण होते?
Q 3.3 अंतर्गोल आरशाचे कोणतेही दोन उपयोग सांगा.
Question 4. खालील प्रश्नाचे सविस्तर उत्तर लिहा. (Marks: 4)
(प्रत्येक प्रश्नाला 4 गुण. Skill: 4 | Difficulty: Difficult: 4)
Q 4.1 प्रकाशाचे परावर्तन म्हणजे काय? परावर्तनाचे नियम आकृतीसह स्पष्ट करा.
आदर्श उत्तरे (Answer Key)अध्ययन निष्पत्ती (Learning Outcomes)
- प्रकाश सरळ रेषेत प्रवास करतो हे समजून घेतात.
- प्रकाशाचे परावर्तन, अपवर्तन आणि अपस्करण या प्रक्रियांचे स्पष्टीकरण करतात.
- विविध आरशांचे (सपाट, बहिर्गोल, अंतर्गोल) आणि भिंगाचे गुणधर्म समजून घेतात.
- विविध आरशांच्या दैनंदिन उपयोगांची ओळख करून घेतात.
Question 1. योग्य पर्याय निवडून लिहा. (Marks: 5)
- Q 1.1: C) नेहमी सरळ रेषेत
- Q 1.2: A) सपाट आरसा
- Q 1.3: D) अंतर्गोल आरसा
- Q 1.4: B) बहिर्गोल आरसा
- Q 1.5: C) 7
Question 2. जोड्या जुळवा. (Marks: 5)
- सपाट आरसा – D) सुलट आणि वस्तू इतकीच प्रतिमा
- बहिर्गोल आरसा – A) दूरची वस्तू लहान दिसते
- अंतर्गोल आरसा – E) जवळची वस्तू मोठी दिसते
- प्रकाशाचे अपवर्तन – C) प्रकाशाची प्रसाराची दिशा बदलते
- आभासी प्रतिमा – B) पडद्यावर घेता येत नाही
Question 3. खालील प्रश्नांची उत्तरे थोडक्यात लिहा. (Marks: 6)
-
Q 3.1: प्रकाशाचे परावर्तन म्हणजे काय? (2 Marks)
जेव्हा प्रकाश एका पृष्ठभागावर (जसे की आरसा, पाणी किंवा इतर चमकदार वस्तू) पडतो, तेव्हा तो त्या पृष्ठभागावरून परत त्याच माध्यमात परावर्तित होतो त्याला ‘प्रकाशाचे परावर्तन’ म्हणतात. -
Q 3.2: इंद्रधनुष्य कशामुळे निर्माण होते? (2 Marks)
पावसाचे थेंब किंवा हवेतील पाण्याच्या कणांवर सूर्यप्रकाश पडल्यावर, प्रकाशाचे अपवर्तन (Refraction), अंतर्गत परावर्तन (Internal Reflection) आणि अपस्करण (Dispersion) या तिन्ही प्रक्रिया एकत्र घडतात, ज्यामुळे इंद्रधनुष्य तयार होते. -
Q 3.3: अंतर्गोल आरशाचे कोणतेही दोन उपयोग सांगा. (2 Marks)
1. दंतवैद्य दातांची मोठी प्रतिमा पाहण्यासाठी वापरतात.
2. सौर उपकरणे (Solar Devices) किंवा टॉर्चमध्ये प्रकाश एकत्र केंद्रित करण्यासाठी वापरतात.
Question 4. खालील प्रश्नाचे सविस्तर उत्तर लिहा. (Marks: 4)
-
Q 4.1: प्रकाशाचे परावर्तन म्हणजे काय? परावर्तनाचे नियम आकृतीसह स्पष्ट करा. (4 Marks)
प्रकाशाचे परावर्तन: जेव्हा प्रकाश एखाद्या पृष्ठभागावर पडतो, तेव्हा तो त्या पृष्ठभागावरून परत त्याच माध्यमात येतो. या क्रियेला प्रकाशाचे परावर्तन म्हणतात.
नियम (Laws of Reflection):
1. पहिला नियम: आपाती किरण (Incident Ray), परावर्तित किरण (Reflected Ray) आणि आपाती बिंदूवर (Point of Incidence) काढलेली स्तंभिका (Normal) हे तिघेही एकाच प्रतलात (Plane) असतात.
2. दुसरा नियम: आपाती कोन ($\angle i$) आणि परावर्तन कोन ($\angle r$) नेहमी समान असतात. म्हणजेच, $\angle i = \angle r$.
अध्ययन निष्पत्ती (Learning Outcomes)
- प्रकाश सरळ रेषेत प्रवास करतो हे समजून घेतात.
- प्रकाशाचे परावर्तन, अपवर्तन आणि अपस्करण या प्रक्रियांचे स्पष्टीकरण करतात.
- विविध आरशांचे (सपाट, बहिर्गोल, अंतर्गोल) आणि भिंगाचे गुणधर्म समजून घेतात.
- विविध आरशांच्या दैनंदिन उपयोगांची ओळख करून घेतात.
Question 1. योग्य पर्याय निवडून लिहा. (Marks: 5)
- Q 1.1: C) नेहमी सरळ रेषेत
- Q 1.2: A) सपाट आरसा
- Q 1.3: D) अंतर्गोल आरसा
- Q 1.4: B) बहिर्गोल आरसा
- Q 1.5: C) 7
Question 2. जोड्या जुळवा. (Marks: 5)
- सपाट आरसा – D) सुलट आणि वस्तू इतकीच प्रतिमा
- बहिर्गोल आरसा – A) दूरची वस्तू लहान दिसते
- अंतर्गोल आरसा – E) जवळची वस्तू मोठी दिसते
- प्रकाशाचे अपवर्तन – C) प्रकाशाची प्रसाराची दिशा बदलते
- आभासी प्रतिमा – B) पडद्यावर घेता येत नाही
Question 3. खालील प्रश्नांची उत्तरे थोडक्यात लिहा. (Marks: 6)
-
Q 3.1: प्रकाशाचे परावर्तन म्हणजे काय? (2 Marks)
जेव्हा प्रकाश एका पृष्ठभागावर (जसे की आरसा, पाणी किंवा इतर चमकदार वस्तू) पडतो, तेव्हा तो त्या पृष्ठभागावरून परत त्याच माध्यमात परावर्तित होतो त्याला ‘प्रकाशाचे परावर्तन’ म्हणतात. -
Q 3.2: इंद्रधनुष्य कशामुळे निर्माण होते? (2 Marks)
पावसाचे थेंब किंवा हवेतील पाण्याच्या कणांवर सूर्यप्रकाश पडल्यावर, प्रकाशाचे अपवर्तन (Refraction), अंतर्गत परावर्तन (Internal Reflection) आणि अपस्करण (Dispersion) या तिन्ही प्रक्रिया एकत्र घडतात, ज्यामुळे इंद्रधनुष्य तयार होते. -
Q 3.3: अंतर्गोल आरशाचे कोणतेही दोन उपयोग सांगा. (2 Marks)
1. दंतवैद्य दातांची मोठी प्रतिमा पाहण्यासाठी वापरतात.
2. सौर उपकरणे (Solar Devices) किंवा टॉर्चमध्ये प्रकाश एकत्र केंद्रित करण्यासाठी वापरतात.
Question 4. खालील प्रश्नाचे सविस्तर उत्तर लिहा. (Marks: 4)
-
Q 4.1: प्रकाशाचे परावर्तन म्हणजे काय? परावर्तनाचे नियम आकृतीसह स्पष्ट करा. (4 Marks)
प्रकाशाचे परावर्तन: जेव्हा प्रकाश एखाद्या पृष्ठभागावर पडतो, तेव्हा तो त्या पृष्ठभागावरून परत त्याच माध्यमात येतो. या क्रियेला प्रकाशाचे परावर्तन म्हणतात.
नियम (Laws of Reflection):
1. पहिला नियम: आपाती किरण (Incident Ray), परावर्तित किरण (Reflected Ray) आणि आपाती बिंदूवर (Point of Incidence) काढलेली स्तंभिका (Normal) हे तिघेही एकाच प्रतलात (Plane) असतात.
2. दुसरा नियम: आपाती कोन ($\angle i$) आणि परावर्तन कोन ($\angle r$) नेहमी समान असतात. म्हणजेच, $\angle i = \angle r$.
