भारतीय निवडणूक आयोगाने (ECI) मतदार यादी अधिक अचूक आणि पारदर्शक करण्यासाठी “SIR पुनरावलोकन”, “Map Elector with Previous SIR” आणि “Progeny प्रक्रिया” हे नवे डिजिटल उपक्रम सुरू केले आहेत. या ब्लॉगमध्ये BLO साठी या प्रक्रियेची सविस्तर माहिती, उद्दिष्टे आणि फायदे समजावले आहेत.
भारतीय निवडणूक आयोगाने ‘SIR‘ (Special Intensive Revision of Electoral Rolls – विशेष सखोल पुनरीक्षण) नावाचा एक महत्त्वाकांक्षी आणि देशव्यापी उपक्रम सुरू केला आहे. या ब्लॉगपोस्टमध्ये आपण SIR उपक्रम नेमका काय आहे,Add Progeny आणि Mark Elector (for Self) as Progeny — माहिती आणि प्रक्रिया त्याचे महत्त्व आणि सामान्य नागरिकांसाठी त्याचे फायदे काय आहेत, याबद्दल सविस्तर माहिती घेऊ..
भारताच्या निवडणूक आयोगाचा SIR (Special Intensive Revision) इतिहास
हा लेख “Map Elector with Previous SIR”, “Add Progeny” आणि “Mark Elector (for Self) as Progeny” या महत्वाच्या प्रक्रियांबद्दल स्पष्ट आणि क्रमबद्ध माहिती देतो.
SIR म्हणजे काय आणि त्याचे महत्त्व
भारतीय निवडणूक आयोग (Election Commission of India – ECI) ने मतदार यादी नेहमी अद्ययावत, अचूक आणि पारदर्शक ठेवण्यासाठी विविध उपक्रम राबवले आहेत. त्यापैकी SIR (Special Intensive Revision) ही अत्यंत महत्त्वाची प्रक्रिया आहे.
SIR म्हणजे “Special Intensive Revision” ज्यामध्ये प्रत्येक मतदान केंद्राच्या मतदार यादीचे पुनरावलोकन करून खालील कामे केली जातात:
- नवे मतदार समाविष्ट करणे
- मृत किंवा स्थलांतरित मतदारांची नावे काढणे
- मतदारांच्या नोंदीतील चूक-सुधारणा करणे
SIR प्रक्रियेत आलेले नवे घटक
या उपक्रमाचा विस्तार म्हणून खालील दोन महत्त्वाचे घटक आले आहेत:
- Map Elector with Previous SIR
- Mark Elector (for Self) as Progeny
हे दोन्ही उपक्रम मतदार नोंदींची गुणवत्ता आणि भावी मतदारांची तयारी सुनिश्चित करतात.
Map Elector with Previous SIR म्हणजे काय?
BLO (Booth Level Officer) ॲपवरील “Map Elector with Previous SIR” पर्यायाचा वापर सध्याच्या मतदार यादीतील मतदारांना त्यांच्या 2002 किंवा 2003 च्या मागील Special Summary Revision (SIR) यादीतील कुटुंबियांच्या नोंदींशी जोडण्यासाठी केला जातो.
या उपक्रमाद्वारे आयोग मागील SIR मधील नोंदी पुन्हा तपासतो आणि त्या नोंदी सध्याच्या यादीतील स्थितीशी जुळवतो:
- मतदाराचे नाव अद्याप अस्तित्वात आहे का;
- पत्ता तोच आहे का;
- मतदारसंघ किंवा मतदान केंद्र बदलले आहे का;
- नोंद दुप्पट (Duplicate) झाली आहे का.
या यादीचा उद्देश
मागील आणि सध्याच्या यादीत एकच व्यक्ती दोनदा नोंदवली गेली नाही हे सुनिश्चित करणे.
BLO ला प्रत्येक मतदाराची जुनी आणि नवी माहिती तपासता येते.
निष्क्रिय नोंदी काढून मतदार यादी अद्ययावत ठेवणे.
BLO App द्वारे ही सर्व प्रक्रिया डिजिटल पद्धतीने राबवली जाते.
BLO (Booth Level Officer) ची भूमिका
BLO हे या प्रक्रियेचे मुख्य कार्यान्वित घटक आहेत. त्यांना खालीलप्रमाणे काम करावे लागते:
- Map Elector फिचर वापरणे – BLO App मध्ये “Map Elector with Previous SIR” पर्यायाद्वारे प्रत्येक मतदाराची नोंद तपासणे.
- Mismatch दुरुस्ती करणे – नाव, पत्ता, वय किंवा केंद्रात फरक असल्यास त्याचे कारण शोधणे.
- Duplicate / Inactive नोंदी काढणे – आवश्यक पुरावे तपासून त्या नोंदी हटवणे.
- Final Verification Report तयार करणे – सर्व तपासलेल्या मतदारांची स्थिती (“Mapped”, “Deleted”, “Shifted”) नमूद करून अहवाल सादर करणे.
प्रोजेनी (Progeny) म्हणजे काय?
प्रोजेनी म्हणजे वंशज किंवा उत्तराधिकारी. मतदार नोंदणीच्या संदर्भात प्रोजेनीचा वापर एका व्यक्तीला त्याच्या आई-वडील, आजी-आजोबा किंवा इतर जुन्या कुटुंबियांच्या मतदार नोंदींशी जोडण्यासाठी केला जातो.
सामान्यतः प्रोजेनी संकल्पना 40 वर्षांपेक्षा कमी वय असलेल्या मतदारांसाठी वापरली जात होती (ज्यांचे पालक 2002 च्या यादीत होते). परंतु नवीन अपडेटनुसार काही परिस्थितीत 40 वर्षांपेक्षा जास्त वय असलेल्या मतदारांसाठीही ही संकल्पना लागू करता येते, ज्या व्यक्तींचे नाव 2002 च्या यादीत नव्हते परंतु त्यांच्या पालकांचे नाव त्या यादीत होते.
1. Add Progeny प्रक्रिया
“Add Progeny” म्हणजे विद्यमान मतदाराच्या (Parent Elector) कुटुंबातील नवीन प्रौढ सदस्याचा (उदा. 18 वर्षे पूर्ण झालेला मुलगा किंवा मुलगी) मतदार म्हणून समावेश करणे. ही प्रक्रिया Map Elector with Previous SIR मध्ये समाविष्ट आहे.
उदाहरण
श्री. राम पाटील हे यादीत नोंदणीकृत मतदार आहेत. त्यांचा मुलगा राहुल पाटील नुकताच 18 वर्षांचा झाला आहे. BLO किंवा ERO-Net प्रणालीत “Add Progeny” पर्याय निवडून, राम पाटील यांच्या नावाशी राहुल पाटील याची माहिती जोडली जाते. त्यामुळे राहुलचा संबंध त्याच्या पालकाच्या मतदार नोंदीशी लिंक होतो.
उद्देश
- प्रत्येक घरातील नव्याने पात्र झालेल्या मतदारांचा मागोवा घेणे.
- नोंदणी प्रक्रिया सुलभ करणे.
- BLO ला घरगुती स्तरावर मतदार यादी अद्ययावत ठेवण्यास मदत करणे.
2. Mark Elector (for Self) as Progeny
हा पर्याय त्या मतदारांसाठी आहे जे स्वतः आपल्या पालकांच्या मतदार नोंदीशी आपला संबंध दर्शवू इच्छितात. ही बीएलओ ॲपवरील नवीन अपडेट आहे आणि काही परिस्थितींमध्ये 40 वर्षांपेक्षा जास्त वय असलेल्या मतदारांनाही लागू होते.
उदाहरण
कुमारी प्रिया देशमुख (age 19) यांनी नुकतीच मतदार नोंदणी केली आहे. तिचे वडील संजय देशमुख आधीपासून यादीत नोंदणीकृत आहेत.BLO आपल्या BLO APP मधील “Mark Elector (for Self) as Progeny” हा पर्याय निवडून प्रियाला तिच्या वडिलांच्या मतदार तपशीलाशी जोडू शकतात. त्यामुळे तिची नोंद “संजय देशमुख यांची मुलगी” म्हणून लिंक होईल.
प्रक्रियेच्या पायऱ्या
- पर्याय निवडा: BLO App मध्ये “Mapping of Elector with Previous SIR” वर जा.
- ‘Mark Elector for Self as Progeny’ हा उप-पर्याय निवडा.
- माहिती प्रविष्ट करा: जुने SIR तपशील (Previous SIR Details) भरणे आवश्यक आहे (उदा. जुन्या यादीतील मतदारसंघ क्रमांक, भाग क्रमांक, Serial Number).
- संबंध निश्चित करा: ‘Select Relation Type’ द्वारे संबंध निवडा (उदा. son, daughter, grandson).
- नोंदणी पूर्ण करा: ‘Add’ बटण दाबा.
संक्षिप्त सारांश
| प्रक्रिया | अर्थ | कोण वापरतो | उदाहरण |
|---|---|---|---|
| Add Progeny | पालकाच्या नोंदीशी नवीन मतदार (संतती) जोडणे | BLO / ERO | राम पाटील यांनी राहुल पाटीलला जोडले |
| Mark Elector (for Self) as Progeny | स्वतःला पालकाच्या नोंदीशी जोडणे | मतदार स्वतः | प्रिया देशमुखने स्वतःला संजय देशमुख यांची मुलगी म्हणून मार्क केले |
या उपक्रमांचा व्यापक परिणाम
- लोकशाही मजबूत होते: प्रत्येक पात्र युवकाचा मतदान हक्क सुनिश्चित होतो.
- मतदार सूची अधिक अचूक होते: मृत, स्थलांतरित किंवा डुप्लिकेट नोंदी कमी होतात.
- डेटा-आधारित पारदर्शकता: BLO, AERO आणि ERO स्तरावर नोंदी ट्रॅक करणे सुलभ होते.
- Digital India दिशेने पाऊल: संपूर्ण प्रक्रिया डिजिटल BLO App द्वारे होते.
निष्कर्ष
“Add Progeny” आणि “Mark Elector (for Self) as Progeny” हे भारत निवडणूक आयोगाचे दूरदृष्टीपूर्ण उपक्रम आहेत. यामुळे नवीन मतदारांची वेळेवर नोंद, मतदार यादीची पारदर्शकता आणि BLO चे काम अधिक सुकर होते. प्रत्येक BLO आणि नागरिकाने या सुविधेचा वापर करून आपल्या परिसरातील पात्र युवक-युवतींना मतदार नोंदणी प्रक्रियेत सहभागी करावे.
