भारतीय निवडणूक आयोगाच्या निर्देशानुसार, कर्नाटकात मतदार याद्यांचे विशेष सखोल पुनर्निरीक्षण (Special Intensive Revision – SIR 2026) मोहिमेचा तिसरा टप्पा सुरू झाला आहे. गेल्या 20 वर्षांतील ही सर्वात मोठी आणि ऐतिहासिक मतदार यादी शुद्धीकरण मोहीम आहे. या मोहिमेतील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे ‘Enumeration Phase’ (गणन आणि पडताळणी टप्पा).
SIR 2026 म्हणजे काय?
Special Intensive Revision (SIR) ही मतदार यादीची विशेष आणि सखोल पुनरावृत्ती प्रक्रिया आहे. याचा उद्देश:
- ✅ पात्र नागरिकांची नावे मतदार यादीत समाविष्ट करणे
- ✅ मृत, स्थलांतरित किंवा दुबार नावे वगळणे
- ✅ चुकीची माहिती दुरुस्त करणे
- ✅ मतदार यादी पूर्णपणे अद्ययावत करणे
या प्रक्रियेमागील मुख्य तत्त्व आहे: “कोणताही पात्र मतदार वंचित राहू नये आणि कोणतीही अपात्र व्यक्ती मतदार यादीत राहू नये.”
1. मोहिमेचे मुख्य उद्दिष्ट
- अचूक मतदार यादी: एकही पात्र नागरिक मतदानापासून वंचित राहू नये आणि कोणत्याही अपात्र व्यक्तीचे नाव मतदार यादीत असू नये, हे या मोहिमेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
- त्रुटी दूर करणे: दुबार नावे, मयत व्यक्तींची नावे वगळणे, स्थलांतरित मतदारांचे पत्ते अद्ययावत करणे आणि नवमतदारांची नोंदणी करणे.
2. ‘Enumeration Phase’ म्हणजे नेमके काय?
या टप्प्यात Booth Level Officers (BLOs) प्रत्यक्ष घरोघरी जाऊन मतदारांची माहिती संकलित आणि पडताळणी करतात. हा SIR चा घराघरात जाऊन माहिती संकलित करण्याचा टप्पा आहे.
Enumeration Phase मध्ये काय होते?
- घरभेट (Door-to-Door Verification): BLO आपल्या मतदान केंद्राच्या कार्यक्षेत्रातील प्रत्येक घराला भेट देतो. तो मतदारांची माहिती तपासतो, Enumeration Form देतो आणि भरलेले फॉर्म गोळा करून पडताळतो.
- Enumeration Form (EF) वितरण: प्रत्येक विद्यमान मतदाराला हा फॉर्म दिला जातो. यामध्ये मतदाराचे नाव, EPIC क्रमांक, जन्मतारीख, पत्ता, मोबाईल क्रमांक, कुटुंबीयांची माहिती आणि आधार क्रमांक (ऐच्छिक) भरावा लागतो.
- फॉर्म भरणे: मतदारांनी माहिती तपासावी, चुकीची माहिती दुरुस्त करावी, नवीन माहिती भरावी आणि स्वाक्षरी करून फॉर्म जमा करावा.
- नवीन मतदारांची नोंदणी: ज्यांचे वय पात्रता दिनांकानुसार 18 वर्षे पूर्ण झाले आहे किंवा होणार आहे ते Form 6 भरून नोंदणी करू शकतात.
- मृत आणि स्थलांतरित मतदारांची ओळख: BLO मृत व्यक्ती, कायमस्वरूपी स्थलांतरित व्यक्ती आणि दुबार नावे यांची नोंद करतात ज्यामुळे मतदार यादी अधिक अचूक बनते.
भारतभर किती मोठा उपक्रम आहे?
Phase-III मध्ये: 16 राज्ये, 3 केंद्रशासित प्रदेश, सुमारे 36.73 कोटी मतदार आणि 3.94 लाखांहून अधिक BLO यांचा समावेश आहे.
कर्नाटकमधील SIR 2026: सुमारे 59,050 BLO द्वारे 5.55 कोटींहून अधिक मतदारांची घरभेटीद्वारे पडताळणी करण्यात येत आहे.
3. कर्नाटकमधील महत्त्वाचे वेळापत्रक
| प्रक्रिया | कालावधी / दिनांक |
|---|---|
| घरोघरी भेट आणि अर्जांचे वाटप/संकलन | 30 जून ते 29 जुलै 2026 |
| प्रारूप मतदार यादीची प्रसिद्धी (Draft Voter List) | 5 ऑगस्ट 2026 |
| हरकती आणि दावे नोंदवणे | 5 ऑगस्ट ते 4 सप्टेंबर 2026 |
| हरकती व दाव्यांचा निपटारा | 3 ऑक्टोबर 2026 |
| अंतिम मतदार यादीची प्रसिद्धी | 7 ऑक्टोबर 2026 |
मतदारांनी कोणती काळजी घ्यावी?
BLO आल्यावर: फॉर्म स्वीकारा, सर्व माहिती तपासा, चूक असल्यास दुरुस्ती करा आणि फॉर्म वेळेत जमा करा.
कागदपत्रे तयार ठेवा: आवश्यक असल्यास आधार कार्ड, मतदार ओळखपत्र, जन्म दाखला, शाळा सोडल्याचा दाखला, पासपोर्ट, रहिवासी पुरावा इत्यादी कागदपत्रे मागवली जाऊ शकतात.
18 वर्षांवरील युवक: जे नागरिक 1 जुलै 2026 रोजी 18 वर्षे पूर्ण करत आहेत, ते देखील या मोहिमेअंतर्गत नवमतदार म्हणून अर्ज करू शकतात.
Enumeration Phase मध्ये कोणकोण सहभागी असतात?
- Booth Level Officer (BLO): घरभेटी देतो, फॉर्म वितरित करतो, माहिती पडताळतो आणि फॉर्म गोळा करतो.
- Booth Level Agent (BLA): राजकीय पक्षांचे प्रतिनिधी प्रक्रिया पारदर्शक ठेवण्यासाठी मदत करतात. हे BLAs नागरिकांकडून दररोज 50 पर्यंत अर्ज गोळा करून BLO कडे जमा करू शकतात.
फॉर्म जमा न केल्यास काय होऊ शकते? जर मतदाराने Enumeration Form भरून दिला नाही किंवा पडताळणी पूर्ण झाली नाही तर: नावाबाबत शंका निर्माण होऊ शकते, पुढील तपासणी होऊ शकते आणि मसुदा मतदार यादीत नाव न दिसण्याची शक्यता निर्माण होऊ शकते. म्हणून वेळेत फॉर्म जमा करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
Enumeration Phase नंतर काय होते?
- Draft Electoral Roll (मसुदा मतदार यादी): संकलित माहितीच्या आधारे मसुदा यादी प्रसिद्ध केली जाते.
- Claims & Objections: नागरिक नाव समाविष्ट करण्याची मागणी, वगळण्यास हरकत किंवा दुरुस्तीची मागणी करू शकतात.
- Final Electoral Roll: सर्व दावे व हरकती निकाली काढल्यानंतर अंतिम मतदार यादी प्रकाशित केली जाते.
