स्वातंत्र्य दिनानिमित्त ‘हर घर तिरंगा’ अभियान – 2025
शिक्षण मंत्रालय, दिल्ली यांच्या पत्र दिनांकाचे अनुसरण करत: 04.08.2025
असंख्य लोकांच्या संघर्ष, त्याग आणि बलिदानाने मिळवलेल्या स्वातंत्र्याला कारणीभूत ठरलेल्या सर्वांचे नेहमी स्मरण करणे हे आपले प्रथम कर्तव्य आहे. आजच्या आपल्या आनंदाला आधार आणि पायऱ्या बनून ज्यांनी आपले जीवन त्यागले, त्यांचे विसरू नका आणि भव्य भारताच्या निर्मितीमध्ये आपली जबाबदार भूमिका पार पाडूया.
‘हर घर तिरंगा’ अभियानाचे महत्त्व
देशभरात भारताच्या स्वातंत्र्याचा 75 वा अमृत महोत्सव विविध प्रकारे साजरा केला जात आहे. या उत्सवाचा एक भाग म्हणून, केंद्र सरकार दरवर्षी “हर घर तिरंगा” या घोषवाक्यासह 2025 चा स्वातंत्र्यदिन प्रत्येक घरात राष्ट्रध्वज फडकवून आणि 13.08.2025 ते 15.08.2025 पर्यंत त्यांचे सेल्फी फोटो अपलोड करून साजरा करण्याचे आवाहन करत आहे.
या पार्श्वभूमीवर, राज्यातील सरकारी, अनुदानित आणि विनाअनुदानित शाळा आणि महाविद्यालयांचे शिक्षक, विद्यार्थी, शिक्षण विभागातील सर्व स्तरांवरील कर्मचारी आणि त्यांचे कुटुंबीय यांनी सक्रिय सहभाग घेण्यासाठी प्रेरित करावे. हर घर तिरंगा उपक्रम 02.08.2025 ते 15.08.2025 या कालावधीत आयोजित केले जातील.
शाळा/महाविद्यालयांमध्ये आयोजित करावयाचे उपक्रम
शाळा/महाविद्यालयांच्या स्तरावर शिक्षक आणि प्राध्यापकांनी खालीलप्रमाणे कारवाई करावी:
- तिरंगा शैलीतील कलाकृतींनी शाळांच्या भिंती आणि फलक सजवावेत.
- तिरंगा रांगोळी स्पर्धांचे आयोजन करावे.
- तिरंगा राखी बनवण्याच्या स्पर्धा आणि कार्यशाळा आयोजित कराव्यात.
- जवान आणि पोलिस कर्मचाऱ्यांना ‘स्पिरिट ऑफ तिरंगा’ प्रोत्साहन देण्यासाठी तिरंगा दिनाचे महत्त्व साजरे करणारे पत्र लिहावे.
- शाळांनी जवान आणि पोलिस कर्मचाऱ्यांना लिहिलेली पत्रे जमा करून त्यांना वितरित करावीत.
- विद्यार्थ्यांना ‘हर घर तिरंगा’ राष्ट्रीय प्रश्नमंजूषा (Quiz) मध्ये सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करा. https://quiz.mygov.in/quiz/har-ghar-tiranga-quiz-2025/ येथे अपलोड करा.
- शाळा आणि संस्थांमध्ये प्रदर्शनाचे आयोजन करा. हे प्रदर्शन https://harghartiranga.com या वेब पोर्टलवर दर्शवावे.
- हातात तिरंगा ध्वज किंवा तिरंगा रंगाचे कपडे घेऊन तिरंगा रॅली आयोजित करा आणि मानवी साखळी तयार करा.
- 13.08.2025 ते 15.08.2025 या कालावधीत शाळांमध्ये ध्वजारोहण समारंभाचे आयोजन करा.
- तिरंगा ध्वजासह सेल्फी काढून www.harghartiranga.com वेबसाइटवर अपलोड करा.
‘हर घर तिरंगा’ साठी स्वयंसेवक
- विद्यार्थ्यांना ‘हर घर तिरंगा’ उत्सवात स्वयंसेवक म्हणून सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करा, तिरंगा ध्वजाचा संदेश घरोघरी पोहोचवा आणि इतरांना ध्वज फडकवण्यासाठी प्रेरित करा, तिरंगा ध्वजासह सेल्फी अपलोड करण्यासाठी प्रेरित करा.
- www.harghartiranga.com या वेब पोर्टलवर नोंदणी करा.
- नोंदणीकृत स्वयंसेवक वेबसाइटवरून स्वयंसेवक प्रमाणपत्र डाउनलोड करू शकतात.
- शीर्ष 10 स्वयंसेवकांना 15 ऑगस्टच्या कार्यक्रमांसाठी किंवा नंतरच्या विशेष कार्यक्रमांसाठी आमंत्रित केले जाऊ शकते.
“हर घर तिरंगा” अभियान कार्यक्रमात विद्यार्थी, शिक्षक, कर्मचारी वर्ग आणि पालक सहभागी झाल्याबद्दल राष्ट्रध्वजासोबत काढलेली छायाचित्रे (तिरंग्यासह सेल्फी) www.harghartiranga.com वेबसाइटवर अपलोड करण्यासाठी प्रोत्साहित करावे.
भारतीय ध्वज संहिता, 2002 ची ठळक वैशिष्ट्ये *
भारतीय राष्ट्रध्वज हा भारतातील लोकांच्या आशा आणि आकांक्षा दर्शवतो. हे आपल्या राष्ट्रीय अभिमानाचे प्रतीक आहे आणि राष्ट्रध्वजाबद्दल सार्वत्रिक आपुलकी, आदर आणि निष्ठा आहे. भारतीय लोकांच्या भावनांमध्ये आणि मानसिकतेमध्ये त्याचे एक अद्वितीय आणि विशेष स्थान आहे.भारतीय ध्वज संहिता, 2002 ची काही ठळक वैशिष्ट्ये जनतेच्या माहितीसाठी खाली दिली आहेत:
अ) 30 डिसेंबर 2021 च्या आदेशानुसार भारतीय ध्वज संहिता, 2002 मध्ये सुधारणा करण्यात आली आहे आणि पॉलिस्टर किंवा मशीनवर बनवलेल्या ध्वजांना परवानगी देण्यात आली आहे. राष्ट्रध्वज आता हातमागावर सूत कातून व विणलेल्या किंवा मशीनवर बनवलेल्या सुती, पॉलिस्टर, लोकर, रेशीम किंवा खादीच्या कापडापासून बनवता येईल.
ब) कोणताही नागरिक, खासगी संस्था किंवा शैक्षणिक संस्था राष्ट्रीय ध्वजाचे सन्मान आणि प्रतिष्ठा कायम ठेवून समारंभ किंवा इतर प्रसंगी राष्ट्रध्वज फडकवू किंवा प्रदर्शित करू शकतात.
क) 19 जुलै 2022 च्या आदेशानुसार भारतीय ध्वज संहिता, 2002 मध्ये सुधारणा करण्यात आली आहे आणि भारतीय ध्वज संहितेच्या भाग-II च्या कलम 2.2 मधील (xi) या कलमाची जागा खालील कलमाने घेतली आहे: (xi) “जिथे ध्वज उघड्यावर किंवा एखाद्या नागरिकाच्या घरावर प्रदर्शित केला जातो, तिथे तो दिवस-रात्र फडकवला जाऊ शकतो.”
ड) राष्ट्रध्वज आयताकृती असावा. ध्वज कोणत्याही आकाराचा असू शकतो, परंतु ध्वजाच्या लांबी आणि उंचीचे (रुंदी) गुणोत्तर 3:2 असावे.
ई) जेव्हाही राष्ट्रध्वज प्रदर्शित केला जातो, तेव्हा त्याला सन्मानाचे स्थान मिळाले पाहिजे आणि तो स्पष्टपणे दिसला पाहिजे.
फ) खराब झालेला किंवा फाटलेला ध्वज प्रदर्शित करू नये.
ग) एकाच ध्वजस्तंभावर इतर कोणत्याही ध्वजासोबत किंवा ध्वजांसह तो एकाच वेळी फडकवू नये.
ह) राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान, राज्यपाल इत्यादी ध्वज संहितेच्या भाग III च्या कलम IX मध्ये नमूद केलेल्या मान्यवरांशिवाय इतर कोणत्याही वाहनावर ध्वज फडकवू नये.
इ) इतर कोणताही ध्वज किंवा झेंडे राष्ट्रध्वजाच्या वर, पुढे किंवा बाजूला ठेवू नयेत.
टीप: पुढील तपशीलांसाठी, राष्ट्रीय सन्मान कायद्याचा अपमान प्रतिबंध, 1971 आणि भारतीय ध्वज संहिता, 2002 गृह मंत्रालयाच्या www.mha.gov.in या वेबसाइटवर उपलब्ध आहेत.
