कर वजावटी (Exemptions) व सवलतींसंदर्भात महत्त्वाची माहिती
भारतातील कर नियमांनुसार, विविध भत्ते आणि निधीवरील प्राप्तींच्या संदर्भात विशिष्ट वजावटी आणि सवलती उपलब्ध आहेत. खाली यांची माहिती दिली आहे:
(a) कार्यालयीन कर्तव्यांसाठी मिळणारा वाहतूक भत्ता (Conveyance Allowance)
- कर्मचारी कार्यालयीन कामासाठी केलेल्या प्रवासाच्या खर्चासाठी हा भत्ता मिळतो.
- या भत्त्यावर मिळणारी कर सवलत प्रत्यक्ष खर्चाच्या मर्यादेत आहे.
(b) प्रवास, दौरा, किंवा बदलीसाठी मिळणारा भत्ता (Travel/Tour/Transfer Allowance)
- नोकरीच्या कारणास्तव केलेल्या प्रवासासाठी हा भत्ता दिला जातो.
- प्रत्यक्ष खर्चाच्या मर्यादेत हा भत्ता करमुक्त आहे.
(c) दिव्यांग कर्मचाऱ्यांसाठी वाहतूक भत्ता (Transport Allowance for Differently Abled Employees)
- दिव्यांग (Divyang) कर्मचाऱ्यांना ₹3,200/- प्रति महिना पर्यंतच्या वाहतूक भत्त्यावर कर सवलत मिळते.
(d) दैनंदिन भत्ता (Daily Allowance)
- नोकरीच्या कारणास्तव मुख्य कामाच्या ठिकाणी नसल्यास उद्भवणाऱ्या खर्चासाठी हा भत्ता दिला जातो.
- हा भत्ता प्रत्यक्ष खर्चाच्या मर्यादेत करमुक्त आहे.
(e) गणवेश खरेदी किंवा देखभाल भत्ता (Uniform Allowance)
- गणवेश खरेदी व देखभालीसाठी दिला जाणारा भत्ता प्रत्यक्ष खर्चाच्या मर्यादेत करमुक्त आहे.
विशेष वजावटी (Special Exemptions)
(f) रजा वजावट (Leave Encashment) [कलम 10(10AA)]
- निवृत्तीच्या वेळी किंवा सेवेत असताना मिळणाऱ्या रजेच्या रकमेस करसवलत लागू होते.
- सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी संपूर्ण करमुक्त.
- खासगी क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांसाठी निश्चित मर्यादेत करसवलत.
(g) ग्रॅच्युइटी (Gratuity) [कलम 10(10)]
- सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी पूर्णपणे करमुक्त.
- खासगी क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांसाठी ठरावीक मर्यादेत करमुक्त.
(h) AFPP/DSOP निधीवरील व्याज व अंतिम रक्कम [कलम 10(11)]
- ह्या निधीवरील व्याज आणि अंतिम रक्कम करमुक्त आहे.
(j) जीवन विमा पॉलिसीवर मिळणारी रक्कम (Life Insurance Policy) [कलम 10(10D)]
- विमा पॉलिसीवर मिळणारे मृत्यू लाभ आणि काही विशिष्ट अटींनुसार मिळणारे परतावे करमुक्त असतात.
(k) निवृत्तीवेतनाची कम्युटेशन (Commutation of Pension) [कलम 10(10A)]
- सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी संपूर्ण करमुक्त.
- खासगी कर्मचाऱ्यांसाठी ठरावीक मर्यादेत करमुक्त.
(l) मान्यताप्राप्त भविष्य निर्वाह निधीवरील व्याज आणि पैसे काढणे [कलम 10(12)]
- ठरावीक अटींनुसार करमुक्त लाभ मिळतो.
(m) कौटुंबिक निवृत्तीवेतनासाठी स्टँडर्ड वजावट [कलम 57(IIA)]
- कौटुंबिक निवृत्तीवेतनावर ₹15,000/- किंवा मिळणाऱ्या निवृत्तीवेतनाच्या 1/3 रक्कम यापैकी जे कमी असेल तेवढे वजावट मिळते.
(n) अग्निवीर कॉर्पस फंडातील ठेव (Agniveer Corpus Fund) [कलम 80CCH(2)]
- सरकारच्या “अग्निवीर योजना” अंतर्गत केलेल्या ठेवींना कर वजावट मिळते.
(o) नवीन कर प्रणालीत कर्मचाऱ्यांच्या NPS खात्यात नियोक्त्याचे योगदान [कलम 80CCD(2)]
- नियोक्त्याने (Employer) कर्मचार्यांच्या NPS खात्यात दिलेले योगदान ठरावीक मर्यादेत करमुक्त असते.
समारोप –
वरील सर्व सवलती आणि वजावटी कर नियमानुसार ठरवलेल्या अटी आणि मर्यादांवर आधारित आहेत. कर नियोजन करताना किंवा उत्पन्नावर वजावट मिळवताना योग्य सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
