इयत्ता 6 वी मराठी – “माझे ध्येय”
स्वाध्यायाची संपूर्ण उत्तरे (पृ. 48, 55–60)
स्वाध्यायाची संपूर्ण उत्तरे (पृ. 48, 55–60)
अ. कोणाला काय व्हावेसे वाटते? जोड्या जुळवा
खालील व्यक्ती आणि त्यांचे ध्येय यांच्या योग्य जोड्या जुळवा.
उत्तर पहा
| व्यक्ती | ध्येय |
|---|---|
| 1. तन्वीर | सैनिक |
| 2. रजत | कला क्षेत्र |
| 3. आनंद | शेती व्यवसाय |
| 4. वेदांत | सैनिक |
| 5. कॅथरीन | शिक्षिका |
| 6. श्रेया | खेळाडू |
| 7. वैभव | समाजसुधारक |
PDF मधील संवादानुसार तन्वीरला सैनिक, श्रेयाला खेळाडू, वैभवला समाजसुधारक, रजतला कला क्षेत्रात करिअर, आनंदला शेती व्यवसाय आणि कॅथरीनला शिक्षिका व्हायचे आहे.
टीप: या प्रश्नातील PDF मजकुरात “रजत” आणि “कला क्षेत्र” यांचा संबंध स्पष्ट आहे; त्यामुळे योग्य जोडी रजत – कला क्षेत्र अशी घ्यावी.
आ. खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे
1. वर्गात कोणत्या विषयावर चर्चा होणार होती?
उत्तर पहा
उत्तर: वर्गात “माझे ध्येय” या विषयावर चर्चा होणार होती.
2. सैनिकाच्या अंगी कोणते गुण हवे असतात?
उत्तर पहा
उत्तर: सैनिकाच्या अंगी सुदृढ शरीर, चपळता, आज्ञापालन, धाडस आणि जिद्द हे गुण हवे असतात.
3. शारीरिक तंदुरुस्ती म्हणजे काय?
उत्तर पहा
उत्तर: संतुलित आहार घेऊन दररोज शारीरिक व्यायाम केल्याने शरीर सुदृढ राहणे म्हणजे शारीरिक तंदुरुस्ती होय.
4. महिलांसाठी पारंपरिक चालत आलेली पद्धत कोणती?
उत्तर पहा
उत्तर: “चूल आणि मूल” ही महिलांसाठी पारंपरिक चालत आलेली रूढ पद्धत होती.
5. देशाला प्रगतीच्या वाटेवर कोणी आणले आहे?
उत्तर पहा
उत्तर: अनेक समाजसुधारकांनी देशाला प्रगतीच्या वाटेवर आणले आहे.
6. नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर कोठे व्हायला हवा?
उत्तर पहा
उत्तर: शेतीमध्ये नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर व्हायला हवा.
7. तुझे ध्येय कोणते आहे?
उत्तर पहा
उत्तर: मला आदर्श शिक्षक होऊन विद्यार्थ्यांना उत्तम शिक्षण देण्याचे ध्येय आहे.
इ. खालील प्रश्नांची दोन-तीन वाक्यांत उत्तरे
1. श्रेयाच्या डोळ्यांसमोर कोणत्या खेळाडूंचा आदर्श आहे?
उत्तर पहा
उत्तर: श्रेयाच्या डोळ्यांसमोर पी. टी. उषा, के. मल्लेश्वरी, सानिया मिर्झा, सायना नेहवाल आणि अंजुम चोप्रा या भारतीय महिला खेळाडूंचा आदर्श आहे.
2. समाजसुधारक कसा असावा असे शिक्षक सांगतात?
उत्तर पहा
उत्तर: समाजसुधारकाने स्वतःचे सुख न पाहता इतरांच्या दुःखाचा विचार करावा. त्याने स्वार्थाचा त्याग करून परमार्थ स्वीकारावा आणि समाजाच्या कल्याणासाठी कार्य करावे.
3. कला क्षेत्रात करिअर करण्यास कोणत्या गोष्टींची गरज आहे?
उत्तर पहा
उत्तर: कला क्षेत्रात करिअर करण्यासाठी अविरत परिश्रम, कलेवर निष्ठा आणि आत्मविश्वास या गोष्टींची गरज आहे.
4. शेतीमध्ये नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर कसा करता येईल?
उत्तर पहा
उत्तर: केवळ पावसाच्या भरवशावर शेती न करता पाण्याची योग्य व्यवस्था करून शेती करता येईल. बोअरवेलसारख्या सिंचनाच्या साधनांचा वापर करून शेती अधिक चांगल्या प्रकारे करता येते.
5. आपले ध्येय पूर्ण करण्यासाठी कोणत्या गोष्टींची गरज आहे?
उत्तर पहा
उत्तर: ध्येय निश्चित केल्यानंतर ते पूर्ण करण्यासाठी आत्मविश्वास, जिद्द, चिकाटी, त्याग, एकाग्रता आणि श्रद्धा या गुणांची गरज आहे.
6. तुझे ध्येय पूर्ण करण्यासाठी तू काय काय करशील?
उत्तर पहा
उत्तर: माझे ध्येय पूर्ण करण्यासाठी मी नियमित अभ्यास करेन, वेळेचे योग्य नियोजन करेन आणि सातत्याने प्रयत्न करेन. अडचणी आल्या तरी जिद्द व आत्मविश्वास न सोडता माझ्या ध्येयाकडे वाटचाल करेन.
ई. संदर्भासह स्पष्टीकरण
1. “मला माझ्या भारत देशाबद्दल फार अभिमान आहे.”
उत्तर पहा
उत्तर: हे वाक्य वेदांतने शिक्षकांशी झालेल्या चर्चेत सांगितले आहे. त्याला भारत देशाबद्दल अभिमान असून देशाचे संरक्षण करणारा सैनिक व्हावेसे वाटते. सैनिक होण्यासाठी सुदृढ शरीर, चपळता, आज्ञापालन, धाडस व जिद्द आवश्यक आहेत.
2. “मला खेळाडू व्हावेसे वाटते.”
उत्तर पहा
उत्तर: हे वाक्य श्रेया हिने सांगितले आहे. तिला खेळाडू व्हायचे असून त्यासाठी भरपूर मेहनत घेण्याची तिची तयारी आहे. तिच्या आदर्श खेळाडूंमध्ये पी. टी. उषा, के. मल्लेश्वरी, सानिया मिर्झा, सायना नेहवाल आणि अंजुम चोप्रा यांचा समावेश आहे.
3. “स्त्री ही कोणत्याही क्षेत्रात पुरुषांपेक्षा कमी नाही.”
उत्तर पहा
उत्तर: हे वाक्य आर्यनने चर्चेदरम्यान सांगितले आहे. महिलांनी क्रीडा तसेच इतर अनेक क्षेत्रांत उल्लेखनीय कामगिरी करून आपली क्षमता सिद्ध केली आहे. लता मंगेशकर, कल्पना चावला, सुनीता विल्यम्स, किरण बेदी, इंदिरा गांधी आणि प्रतिभाताई पाटील यांसारख्या महिलांनी देशाचा ठसा उमटवला आहे.
4. “कला क्षेत्रातून समाज प्रबोधन व्हायला हवे.”
उत्तर पहा
उत्तर: हे वाक्य रजतने सांगितले आहे. कला क्षेत्रात प्रावीण्य मिळवल्यानंतर कलेच्या माध्यमातून समाजाचे प्रबोधन करावे, असे त्याचे मत आहे. कला ही केवळ मनोरंजनासाठी नसून समाजाला योग्य दिशा देण्याचे प्रभावी माध्यम आहे.
उ. योग्य क्षेत्रातील व्यक्तींची नावे
खालील क्षेत्रातील प्रसिद्ध महिलांची नावे सांगा.
उत्तर पहा
| क्षेत्र | व्यक्ती |
|---|---|
| प्रसिद्ध गायिका | लता मंगेशकर |
| IPS अधिकारी | किरण बेदी |
| महिला राष्ट्रपती | प्रतिभाताई पाटील |
धड्यात या व्यक्तींचा महिलांच्या विविध क्षेत्रांतील उल्लेखनीय कार्याचे उदाहरण म्हणून उल्लेख आहे.
ऊ. खेळ व खेळाडूंच्या जोड्या
खालील खेळ आणि खेळाडूंच्या योग्य जोड्या जुळवा.
उत्तर पहा
| खेळ / खेळाडू | योग्य जोडी |
|---|---|
| पी. टी. उषा | धावपटू |
| टेनिस | सानिया मिर्झा |
| सायना नेहवाल | बॅडमिंटन |
| क्रिकेट | अंजुम चोप्रा |
| सानिया मिर्झा | टेनिस |
| के. मल्लेश्वरी | वेटलिफ्टिंग |
ए. भारतीय क्रिकेटपटूंची आडनावे
खालील भारतीय क्रिकेटपटूंची योग्य आडनावे लिहा.
उत्तर पहा
- सुनील — गावस्कर
- रवी — शास्त्री
- कपिल देव — देव
- सचिन — तेंडुलकर
- वीरेंद्र — सेहवाग
- महेंद्रसिंग — धोनी
- सौरभ — गांगुली
- राहुल — द्रविड
- अनिल — कुंबळे
- विराट — कोहली
ऐ. शब्दखेळ
चित्रातील सर्व वाक्ये ‘चि’ या अक्षराने सुरू होणाऱ्या पर्यायी शब्दांशी संबंधित आहेत. योग्य शब्द ओळखा.
उत्तर पहा
- सुटे पैसे — चिल्लर
- म्हणजे भरपूर बरं का! — चांगलेच / चिक्कार
- कमळ यात उगवते — चिखल
- भांडे उचलताना लागणारे साधन — चिमटा
- कष्टाळूपणाबरोबरच यशस्वी होण्यासाठी हा गुण आवश्यक आहे — चिकाटी
- गोड पदार्थ खाल्ले की हात असे होतात — चिकट
- काश्मीरमध्ये हे वृक्ष पाहावयास मिळतात — चिनार
- दिवाळीच्या फराळात लाडूबरोबर हा असतो — चिवडा
ओ. व्याकरण – ‘र’ युक्त जोडाक्षरे
PDF मध्ये ‘र’ या व्यंजनाने तयार होणारी जोडाक्षरे स्पष्ट करा.
उत्तर पहा
1. रफार / ‘र’ काना असलेले जोडाक्षर
उदाहरणे: क्रमिक — क्र, वज्र — ज्र, नम्र — म्र, प्रिय — प्र, सहस्र — स्र
2. ‘र’ खाली येणारे जोडाक्षर
उदाहरणे: ड्रिल — ड्र, ड्रम — ड्र, ड्रॉइंग — ड्र, ट्रक — ट्र, ट्रॅक्टर — ट्र
3. ‘र’ रेफ असलेले जोडाक्षर
उदाहरणे: अर्क — र्क, तर्क — र्क, शर्ट — र्ट, कार्ड — र्ड, कर्ण — र्ण
4. ‘ऋ’ स्वरामुळे तयार होणारी अक्षरे
उदाहरणे: गृह — गृ, नृप — नृ, पृथ्वी — पृ, मृग — मृ, हृदय — हृ
(ही जोडाक्षरे नसून एकेक अक्षरे आहेत; त्यासाठी ‘ऋकार’ चिन्ह वापरले जाते.)
5. ‘र’ आणि ‘य’ सोबत येणारे चिन्ह
उदाहरणे: कुऱ्हाड — ऱ्ह, पायऱ्या — ऱ्या, मिरच्या — र्च, सुऱ्या — ऱ्या, चव्हाट — च्ह
उदाहरणे: क्रमिक — क्र, वज्र — ज्र, नम्र — म्र, प्रिय — प्र, सहस्र — स्र
2. ‘र’ खाली येणारे जोडाक्षर
उदाहरणे: ड्रिल — ड्र, ड्रम — ड्र, ड्रॉइंग — ड्र, ट्रक — ट्र, ट्रॅक्टर — ट्र
3. ‘र’ रेफ असलेले जोडाक्षर
उदाहरणे: अर्क — र्क, तर्क — र्क, शर्ट — र्ट, कार्ड — र्ड, कर्ण — र्ण
4. ‘ऋ’ स्वरामुळे तयार होणारी अक्षरे
उदाहरणे: गृह — गृ, नृप — नृ, पृथ्वी — पृ, मृग — मृ, हृदय — हृ
(ही जोडाक्षरे नसून एकेक अक्षरे आहेत; त्यासाठी ‘ऋकार’ चिन्ह वापरले जाते.)
5. ‘र’ आणि ‘य’ सोबत येणारे चिन्ह
उदाहरणे: कुऱ्हाड — ऱ्ह, पायऱ्या — ऱ्या, मिरच्या — र्च, सुऱ्या — ऱ्या, चव्हाट — च्ह
औ. स्वाध्याय – प्रत्येक गटातील पाच जोडाक्षरे
प्रत्येक गटातील पाच जोडाक्षरे सांगा.
उत्तर पहा
- गट 1: क्र, ज्र, म्र, प्र, स्र
- गट 2: ड्र, ड्र, ड्र, ट्र, ट्र
- गट 3: र्क, र्क, र्ट, र्ड, र्ण
- गट 4: गृ, नृ, पृ, मृ, हृ
- गट 5: ऱ्ह, ऱ्या, र्च, ऱ्या, च्ह
धड्याचा मुख्य संदेश
या धड्यातून काय संदेश मिळतो?
उत्तर पहा
या धड्यात विद्यार्थ्यांनी आपले ध्येय निश्चित करून ते साध्य करण्यासाठी आत्मविश्वास, जिद्द, चिकाटी, त्याग, एकाग्रता आणि श्रद्धा या गुणांचा विकास करावा, असा संदेश दिला आहे. प्रत्येक व्यक्तीचे ध्येय वेगळे असले तरी सर्वांच्या प्रयत्नांतून समाजाची आणि देशाची प्रगती होते.
