इयत्ता ९वी शारीरिक शिक्षण – द्वितीय संकलित मूल्यमापन (SA-2) प्रश्नपत्रिका व उत्तरपत्रिका २०२५-२६
कर्नाटक राज्य अभ्यासक्रमावर आधारित, इयत्ता ९वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी शारीरिक शिक्षण विषयाची द्वितीय संकलित मूल्यमापन (Summative Assessment-2) परीक्षा अत्यंत महत्त्वाची आहे. विद्यार्थ्यांच्या वर्षभराच्या शारीरिक कौशल्यांचे आणि सैद्धांतिक ज्ञानाचे योग्य मूल्यमापन व्हावे, या उद्देशाने ही आदर्श प्रश्नपत्रिका तयार करण्यात आली आहे.
खालील विभागात तुम्हाला परीक्षेचे स्वरूप, गुण विभागणी आणि सरावासाठी नमुना प्रश्नपत्रिका उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
परीक्षेचा तपशील:
- इयत्ता: ९वी
- विषय: शारीरिक शिक्षण (Physical Education)
- एकूण गुण: ८०
- वेळ: ३ तास
- अभ्यासक्रम: कर्नाटक राज्य अभ्यासक्रम (Karnataka State Syllabus)
विशेष सूचना (Note): येथे दिलेली प्रश्नपत्रिका केवळ नमुना (Model) म्हणून देण्यात आली आहे. शिक्षक आपल्या गरजेनुसार आणि विद्यार्थ्यांच्या स्तरानुसार कोणत्याही प्रश्नात किंवा आशयात बदल करू शकतात.
आदर्श उत्तरतालिका (MODEL ANSWER SHEET)
प्रश्न 1. योग्य पर्याय निवडा:
1. B) डॉ. जेम्स नेस्मिथ
2. B) 7
3. C) 800 ग्रॅम
4. D) यम
प्रश्न 2. एका शब्दात उत्तरे लिहा:
1. लोह (Iron)
2. 13.40 मीटर
3. त्रिकोणाकार बँडेज (Triangular Bandage)
4. प्रो. के. एस. निसार अहमद
प्रश्न 3. रिकाम्या जागा भरा:
1. 21
2. अँटी-रेबीज (Anti-Rabies)
3. रातांधळेपणा (Night blindness)
4. महर्षी पतंजली
प्रश्न 4. जोड्या जुळवा:
1. विटामिन ‘के’ – B) रक्त गोठण्यास मदत
2. प्राणायाम – D) श्वासावर नियंत्रण
3. बास्केटबॉल – A) 5 खेळाडू
4. हँडबॉल – C) 7 खेळाडू
प्रश्न 5. 2 गुणांचे प्रश्न:
1. शरीराला आवश्यक असणारे सर्व पोषक घटक (प्रथिने, स्निग्ध पदार्थ, जीवनसत्वे इ.) योग्य प्रमाणात असणाऱ्या आहाराला समतोल आहार म्हणतात.
2. ‘D’ क्षेत्रात (6 मीटर लाईनच्या आत) रक्षक खेळाडूने जाणूनबुजून चूक केल्यास किंवा गोल करण्याच्या निश्चित संधीत अडथळा आणल्यास पेनाल्टी थ्रो दिला जातो.
3. 1) सर्व्हिस करताना शटलकॉक कंबरेच्या खाली असावे. 2) शटलकॉक रेषेच्या बाहेर पडल्यास (Out) प्रतिस्पर्ध्याला गुण मिळतो.
4. डॉक्टर येण्यापूर्वी किंवा रुग्णालयात पोहोचण्यापूर्वी दुखापतग्रस्त व्यक्तीला दिला जाणारा तातडीचा वैद्यकीय उपचार म्हणजे प्रथमोपचार.
5. 1) स्नायूंची लवचिकता वाढते. 2) शरीरातील रक्ताभिसरण सुधारते व शरीर निरोगी राहते.
6. 1) अमेरिकन पकड (American Grip), 2) फिनिश पकड (Finnish Grip) किंवा ‘V’ पकड (V Grip).
7. चेंडू ड्रिबल न करता किंवा ड्रिबलिंग थांबवल्यानंतर चेंडू हातात धरून 2 पेक्षा जास्त पावले चालणे याला ट्रॅव्हलिंग म्हणतात.
8. शारीरिक व मानसिक आरोग्यासाठी दररोज पाळल्या जाणाऱ्या चांगल्या सवयी. उदा. दररोज आंघोळ करणे, जेवणापूर्वी हात धुणे.
प्रश्न 6. 3 गुणांचे प्रश्न:
1. यम: सामाजिक शिस्त व बंधने (उदा. अहिंसा, सत्य, अस्तेय). नियम: वैयक्तिक शिस्त व आत्मशुद्धी (उदा. शौच, संतोष, तप).
2. हाड मोडल्यावर किंवा हात दुखावल्यास त्याला आधार देण्यासाठी त्रिकोणी बँडेज वापरतात. गळ्यात अडकवून (Sling) हाताची हालचाल थांबवण्यासाठी याचा मुख्य वापर होतो.
3. 3-सेकंद: चेंडू हातात जास्तीत जास्त 3 सेकंद धरून ठेवता येतो. 3-पावले: चेंडू हातात धरून ड्रिबल न करता जास्तीत जास्त 3 पावले चालता येतात.
4. ड्रिबलिंग थांबवून चेंडू दोन्ही हातात पकडल्यानंतर पुन्हा ड्रिबलिंग सुरू केल्यास तो ‘डबल ड्रिबल’ फाऊल ठरतो. चेंडू प्रतिस्पर्ध्याला दिला जातो.
5. धावपटू एका विशिष्ट अंतरावरून वेगाने पळत येतो. रन-अप च्या शेवटी ‘क्रॉस-स्टेप’ (Cross-step) घेऊन शरीराचा वेग भाल्यामध्ये संक्रमित करून भाला फेकला जातो.
6. कापूस, बँडेज, मलमपट्टी (Band-aid), अँटीसेप्टिक क्रीम (Dettol/Savlon), कात्री, वेदनाशामक स्प्रे.
7. अ, ब, क, ड, ई आणि के (A, B, C, D, E, K). कार्य: डोळ्यांचे रक्षण (A), हाडांची मजबुती (D), रक्त गोठणे (K), रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणे (C).
8. रॅकेट: वजन हलके असते (सुमारे 80-100 ग्रॅम), लांबी 68 सेमी पेक्षा जास्त नसते. शटलकॉक: 16 पिसांचा बनलेला असतो, वजन 4.74 ते 5.50 ग्रॅम असते.
9. लक्षणे: दंश केलेल्या ठिकाणी 2 दात रुतल्याच्या खुणा, वेदना, सूज, चक्कर येणे. प्रथमोपचार: रुग्णाला धीर द्यावा, दंशाच्या वरच्या बाजूला आवळून पट्टी बांधावी जेणेकरून विष शरीरात पसरणार नाही, त्वरित डॉक्टरांकडे न्यावे.
प्रश्न 7. 4 गुणांचे प्रश्न:
1. बास्केटबॉल मैदान: लांबी 28 मीटर, रुंदी 15 मीटर. मध्यरेषा, सेंटर सर्कल (व्यास 3.6 मीटर), फ्री थ्रो लाईन, 3-पॉइंट लाईन आकृतीसह काढावी. (किंवा) हँडबॉल मैदान: लांबी 40 मीटर, रुंदी 20 मीटर. गोलपोस्ट 3×2 मीटर, 6 मीटर लाईन, 9 मीटर (फ्री थ्रो) लाईन आकृतीसह काढावी.
2. 1. प्रणामासन 2. हस्तौत्तनासन 3. पादहस्तासन 4. अश्वसंचालनासन 5. पर्वतासन 6. अष्टांग नमस्कार 7. भुजंगासन 8. पर्वतासन 9. अश्वसंचालनासन 10. पादहस्तासन 11. हस्तौत्तनासन 12. प्रणामासन.
3. समतोल आहारामुळे खेळाडूंना ऊर्जा (Carbohydrates) मिळते, स्नायूंच्या बांधणीसाठी प्रथिने (Proteins) मिळतात. खेळताना येणारा थकवा दूर करण्यासाठी आणि हाडे मजबूत ठेवण्यासाठी समतोल आहार अत्यावश्यक आहे.
4. रुग्णाला उलटे झोपवून पाठीवर दाब देऊन पोटातील पाणी बाहेर काढावे. जर श्वास बंद असेल तर ‘कृत्रिम श्वासोच्छ्वास’ (CPR) द्यावा. ओले कपडे काढून कोरडे कपडे घालावेत आणि त्वरित वैद्यकीय मदत घ्यावी.
प्रश्न 8. 5 गुणांचा प्रश्न:
1. खेळात एकत्र खेळताना खेळाडू जात, धर्म किंवा भाषेचा विचार करत नाहीत. ते एका संघासाठी आणि देशासाठी खेळतात. ‘नित्योत्सव’ या कवितेत सांगितल्याप्रमाणे आपल्या देशाचा वारसा आणि अभिमान प्रत्येकाने जपला पाहिजे. शारीरिक शिक्षणामुळे संघभावना, सहकार्य, बंधुभाव निर्माण होतो. मैदानावर नियम पाळण्याची सवय लागल्यामुळे विद्यार्थी एक आदर्श व देशप्रेमी नागरिक बनतो, जे राष्ट्रीय एकात्मतेचे मुख्य लक्षण आहे.
प्रात्यक्षिक परीक्षा (Practical Exam Question Paper & Answers)
- बास्केटबॉल खेळामध्ये ‘चेस्ट पास’ (Chest Pass) कसा करतात? प्रात्यक्षिक करून दाखवा.
उत्तर/कृती: चेंडू छातीजवळ दोन्ही हातांनी धरून, एक पाऊल पुढे टाकून मनगटाच्या व बोटांच्या झटक्याने चेंडू सहकाऱ्याच्या छातीच्या दिशेने वेगाने ढकलणे. - हँडबॉल खेळात ‘जंप शॉट’ (Jump Shot) ची कृती करून दाखवा.
उत्तर/कृती: 3 पावले वेगाने पळत जाऊन, एका पायावर उडी मारून हवेत असतानाच पूर्ण ताकदीने चेंडू गोलपोस्टच्या दिशेने फेकणे. - बॅडमिंटनमध्ये ‘बॅक-हँड सर्व्हिस’ (Back-hand Service) करताना रॅकेट कशी पकडतात?
उत्तर/कृती: रॅकेटच्या मुठीवर अंगठा सपाट भागावर ठेवून (Thumb grip) पकडणे आणि शटलकॉक कंबरेच्या खाली धरून हलक्या झटक्याने सर्व्ह करणे. - भालाफेक (Javelin Throw) मध्ये ‘कॅरी’ (Carry) स्थितीत भाला कसा धरतात?
उत्तर/कृती: भाला डोक्याच्या वर, खांद्याच्या रेषेत समांतर किंवा थोडा वरच्या बाजूला झुकलेला ठेवून धावण्यासाठी तयार राहणे. - अष्टांग योगातील ‘पद्मासन’ किंवा ‘वृक्षासन’ करून दाखवा आणि त्याचे 1 शारीरिक महत्त्व सांगा.
उत्तर/कृती: (विद्यार्थ्याने आसन करून दाखवावे). महत्त्व: पायांचे स्नायू बळकट होतात आणि शरीराचा समतोल (Balance) व एकाग्रता वाढते. - त्रिकोणी बँडेजचा (Triangular Bandage) वापर करून हाताला झोळी (Sling) कशी बांधतात ते कृतीतून दाखवा.
उत्तर/कृती: (मित्राच्या किंवा डमीच्या हाताला गळ्यातून त्रिकोणी बँडेज बांधून सपोर्ट देण्याची कृती अचूक करणे). - बास्केटबॉल मध्ये ‘ड्रिब्लिंग’ (Dribbling) करताना कोणती काळजी घ्यावी? कृती करा.
उत्तर/कृती: चेंडू हाताच्या तळव्याने न मारता बोटांच्या सहाय्याने जमिनीवर ढकलणे. ड्रिबल करताना नजर चेंडूवर न ठेवता समोर मैदानाकडे असावी. - सूर्यनमस्कारातील 3 री स्थिती (पादहस्तासन) आणि 4 थी स्थिती (अश्वसंचालनासन) अचूक करून दाखवा.
उत्तर/कृती: (विद्यार्थ्याने दोन्ही स्थिती क्रमाने व श्वासाच्या योग्य गतीसह करून दाखवाव्यात). - हँडबॉल मध्ये गोलकीपरची मुख्य भूमिका (Stance) कशी असते?
उत्तर/कृती: गोलकीपरने दोन्ही पाय थोडे फाकवून, गुडघे थोडे वाकवून, दोन्ही हात वरच्या बाजूला ठेवून चेंडू अडवण्यासाठी (Save) तयार स्थितीत उभे राहणे. - अष्टांग योगातील ‘प्राणायाम’ करताना पूरक, कुंभक आणि रेचक म्हणजे काय?
उत्तर/कृती: श्वास आत घेण्याच्या क्रियेला ‘पूरक’, श्वास रोखून धरण्याला ‘कुंभक’ आणि श्वास बाहेर सोडण्याच्या क्रियेला ‘रेचक’ म्हणतात. (विद्यार्थ्याने अनुलोम-विलोम चे प्रात्यक्षिक करावे).
पीडीएफ डाऊनलोड करा (Download Links)
DOWNLOAD QUESTION PAPER DOWNLOAD ANSWER SHEET DOWNLOAD ORAL/PRACTICAL TESTउपयुक्त लिंक्स आणि अभ्यास साहित्य:
शैक्षणिक वर्ष 2025-26 च्या अंतिम परीक्षेच्या (SA-2) तयारीसाठी अत्यंत उपयुक्त अशा नमुना प्रश्नपत्रिका (Model Question Papers) आता PDF स्वरूपात उपलब्ध आहेत. (उपलब्ध विषय: मराठी, विज्ञान, समाज विज्ञान)
वैशिष्ट्ये: नवीन अभ्यासक्रमावर आधारित आणि सराव व तयारीसाठी अत्यंत उपयुक्त.
DSERT: 6, 7, 8 and 9th Std SA-2 Model Question Papers SA-2 Class 9 (2025-2026) Model Question Papers Class 9 English (TL) SA-2 Model Question Paper-1 Class 9 English (TL) SA-2 Model Question Paper-2