इयत्ता 9वी मराठी – संकलित मूल्यमापन 2 (SA-2) नमूना प्रश्नपत्रिका 2025-26 | 100 गुण
नमस्कार विद्यार्थी आणि शिक्षक मित्रांनो!
शैक्षणिक वर्ष 2025-26 च्या द्वितीय सत्र परीक्षेसाठी सज्ज आहात का? इयत्ता नववीच्या विद्यार्थ्यांसाठी मराठी (प्रथम भाषा) विषयाची तयारी सोपी करण्यासाठी आम्ही घेऊन आलो आहोत ‘संकलित मूल्यमापन-2 (SA-2)’ ची विशेष नमूना प्रश्नपत्रिका.
ही प्रश्नपत्रिका नवीन अभ्यासक्रम आणि बदललेल्या मूल्यमापन आराखड्यानुसार तयार करण्यात आली आहे, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना परीक्षेचे स्वरूप समजण्यास आणि वेळेचे नियोजन करण्यास मदत होईल.
या ब्लॉग पोस्टची मुख्य वैशिष्ट्ये:
- एकूण गुण: 100 मार्कांची परिपूर्ण सराव प्रश्नपत्रिका.
- वेळ: 3 तास 15 मिनिटे (वाचनासाठी अतिरिक्त वेळ समाविष्ट).
- सर्व विभाग समाविष्ट: गद्य, पद्य, स्थूलवाचन, व्याकरण आणि लेखनकौशल्य (उपयोजित मराठी).
- आदर्श आराखडा: परीक्षेतील प्रश्नांची व्याप्ती आणि काठीण्य पातळी समजून घेण्यासाठी उपयुक्त.
विद्यार्थ्यांसाठी टीप: ही प्रश्नपत्रिका सोडवल्यामुळे तुमचा आत्मविश्वास वाढेल आणि मुख्य परीक्षेत वेळेचे अचूक व्यवस्थापन कसे करावे, याची कल्पना येईल.
संकलित मूल्यमापन – 2 (मार्च – 2026)
नमूना प्रश्नपत्रिका – 1
प्रश्न 1. खालील दिलेल्या पर्यायांतून योग्य पर्याय निवडून लिहा. (10 गुण)
-
1. महानुभाव पंथाचे संस्थापक असे यांना म्हटले जाते:A) चक्रधर स्वामी B) भटोबास C) केसोबास D) गोविंद प्रभू
-
2. ‘पोट’ या पाठाचा साहित्य प्रकार कोणता आहे?A) लघुनिबंध B) लघुकथा C) ललित लेख D) रूपक कथा
-
3. अनंत फंदी कोणाच्या उपदेशामुळे कीर्तनाकडे वळले?A) अहिल्याबाई B) तुकाराम C) मुक्ताबाई D) बहिणाबाई
-
4. ‘बैलाला’ उद्देशून ‘कामदार बंदा’ असे कोणत्या कवितेत म्हटले आहे?A) पोया B) माहेरची वाट C) फटका D) अखंड
-
5. मोडकळीला आलेली गढी गारगोटीपासून किती मैलावर होती?A) एक B) दोन C) तीन D) चार
-
6. रशिया देशाची राजधानी ही आहे:A) लंडन B) मॉस्को C) पणजी D) बर्लिन
-
7. ‘दुष्पुत्र’ या शब्दाची संधी सोडवा:A) दुस् + पुत्र B) दुः + पुत्र C) दु + पुत्र D) दुष् + पुत्र
-
8. ‘पंचवटी’ हे या समासाचे उदाहरण आहे:A) द्विगु समास B) कर्मधारय समास C) अव्ययीभाव समास D) बहुव्रीही समास
-
9. ‘सुमन’ या शब्दाचा समानार्थी शब्द ओळखा:A) पान B) फळ C) फूल D) झाड
-
10. ‘सत्य’ या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?A) असत्य B) खरे C) वास्तव D) अचूक
प्रश्न 2. खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा. (7 गुण)
- गावच्या शिवेवर असलेल्या वृक्षाखाली कोण बसले होते?
- निर्वाह करणे म्हणजे काय?
- एनाक्षीमिया कोठे राहत होते?
- संत गोरा कुंभार यांचा जन्म कोणत्या गावी झाला?
- ‘माहेरची वाट’ या कवितेत कोणाला माहेरची आठवण येते?
- ‘सायरन’ म्हणजे काय?
- ‘रोकडा’ म्हणजे काय?
प्रश्न 3. खालील प्रश्नांची दोन ते तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा. (20 गुण)
- ईश्वराने राजास का निर्माण केले?
- कर्ण विरथ का झाला?
- छोटी बाजूच्या खुर्चीवर जाऊन का बसे?
- शिवप्पाने गरीब ब्राह्मणास त्रास कसा दिला?
- संत एकनाथांनी सासूसाठी कोणते रूपक वापरले आहे व का?
- मूर्खाचे लक्षण सांगण्यासाठी वामन पंडितांनी कोणती उदाहरणे दिली आहेत?
- हिमालय पर्वताचे शिर उंच व्हावे असे कवीला का वाटते आहे?
- गुरेवासरे कोठे व कशी चरतात?
- सायरनच्या आवाजाचा पाखरांवर काय परिणाम होतो?
- वाक्प्रचाराचा अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा: ‘गहिवर मांडणे’.
प्रश्न 4. खालील प्रश्नांची पाच ते सहा वाक्यांत (किंवा संदर्भासह) उत्तरे लिहा. (33 गुण)
- संदर्भासह स्पष्टीकरण करा: “डोळा निकाळ झाला.”
- संदर्भासह स्पष्टीकरण करा: “तेच तर आपल्या पथ्यावर पडणार आहे.”
- संदर्भासह स्पष्टीकरण करा: “मेट्रोचे स्टेशन ही एक देखने की चीज है.”
- संदर्भासह स्पष्टीकरण करा: “चिट्ठी तुझी स्मरण काहीच रूपरेखा.”
- संदर्भासह स्पष्टीकरण करा: “तुळशि-हार नाही गळा, कमरेला विळा, माथ्यावर टिळा, चिखलाचा.”
- कवी लोक वेडे आहेत असे ‘पोट’ पाठाचे लेखक का म्हणतात?
- बाबाखान दरवेशीचा पोशाख कसा असे?
- वाचनाने मन कसे समृद्ध होते? (वाचू आनंदे पाठाच्या आधारे लिहा).
- मानवाला ‘यशवंत’ होण्यासाठी कोणकोणत्या सद्गुणांची आवश्यकता आहे?
- परंपरेच्या पकडीतून बाहेर पडण्यासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर दलितांना काय सांगतात?
-
उतारा वाचून प्रश्नांची उत्तरे लिहा:
“वाचनालयात जाणारी मुले साधारणतः शांत स्वभावाची निपजली. गर्भावस्थेत बाळाच्या आईने वाचन केले, मनन केले, चिंतन केले व गर्भाशी संवाद साधला तर गर्भावर निश्चित चांगला परिणाम होतो. त्याचा भावनिक बुद्ध्यांक उत्तम असतो असा निष्कर्ष प्रयोगाद्वारे सिद्ध झाला.”
i) वाचनालयात जाणारी मुले कशी निपजली?
ii) गर्भावर चांगला परिणाम होण्यासाठी आईने काय करावे?
iii) या उताऱ्यातून वाचनाचे कोणते महत्व स्पष्ट होते?
प्रश्न 5. खालील प्रश्नांची आठ ते दहा ओळींत उत्तरे लिहा. (20 गुण)
- यंत्राचा खेळ बघून वामन गर्भगळीत का झाला? ‘यंत्र’ पाठाच्या आधारे सविस्तर लिहा.
- जानूला वाचविण्यासाठी मियाने काय केले? (एनाक्षीमिया आणि वाघीण)
- ‘फटका’ या कवितेत कवीने काय काय करू नये असे सांगितले आहे?
- ‘माहेरची वाट’ या कवितेत माहेरच्या वाटेचे व आईच्या भेटीचे वर्णन करा.
- व्याकरण: खालील ओळींमधील अलंकार ओळखा व लक्षणे लिहा:
“साप जसा आपली कात टाकतो, तसे आपण हे कलंकित जिणे टाकून द्यावे.”
प्रश्न 6. खालील प्रश्नांची सविस्तर उत्तरे लिहा. (10 गुण)
- ‘पोया’ (बैलपोळा) या कवितेतून बहिणाबाई चौधरी यांनी बैलाविषयीची कृतज्ञता कशी व्यक्त केली आहे, ते सविस्तर लिहा.
- आदर्श राजाने राज्याचा कारभार कसा चालवावा, याविषयी ‘राजे लोकी बहुत सगुण असावे’ या पाठात आलेले विचार तुमच्या शब्दांत लिहा.
MODEL ANSWER SHEET (नमूना उत्तरपत्रिका)
विभाग 1: वस्तुनिष्ठ प्रश्न (Objective)
प्रश्न 1:
1. A) चक्रधर स्वामी | 2. A) लघुनिबंध | 3. A) अहिल्याबाई | 4. A) पोया | 5. B) दोन
6. B) मॉस्को | 7. B) दुः + पुत्र | 8. A) द्विगु समास | 9. C) फूल | 10. A) असत्य
1. A) चक्रधर स्वामी | 2. A) लघुनिबंध | 3. A) अहिल्याबाई | 4. A) पोया | 5. B) दोन
6. B) मॉस्को | 7. B) दुः + पुत्र | 8. A) द्विगु समास | 9. C) फूल | 10. A) असत्य
विभाग 2: लघूत्तरी (Short Answer)
11. श्री चक्रधर स्वामी बसले होते.
12. निर्वाह करणे म्हणजे पार पाडणे होय.
13. एनाक्षीमिया घनदाट जंगलातील झोपडीत राहत होते.
14. संत गोरा कुंभार यांचा जन्म ‘तेर’ या गावी झाला.
15. सासुरवाशिणीला माहेरची आठवण येते.
16. धोक्याची सूचना देणारा ध्वनिक्षेपक (भोंगा) म्हणजे सायरन.
17. रोकडा म्हणजे ‘खरा’ किंवा ‘सत्य’ होय.
12. निर्वाह करणे म्हणजे पार पाडणे होय.
13. एनाक्षीमिया घनदाट जंगलातील झोपडीत राहत होते.
14. संत गोरा कुंभार यांचा जन्म ‘तेर’ या गावी झाला.
15. सासुरवाशिणीला माहेरची आठवण येते.
16. धोक्याची सूचना देणारा ध्वनिक्षेपक (भोंगा) म्हणजे सायरन.
17. रोकडा म्हणजे ‘खरा’ किंवा ‘सत्य’ होय.
विभाग 3: थोडक्यात उत्तरे (Brief Answers)
18. सकल सृष्टीचा रक्षक, धर्मपालन व धर्मप्रवर्तन करण्यासाठी ईश्वराने राजाला निर्माण केले.
19. रथाचे चाक जमिनीत रुतल्यामुळे ते काढण्यासाठी कर्ण खाली उतरला, तेव्हा तो विरथ झाला.
20. छोटीला मोठ्यांच्या गप्पांमध्ये परकेपणा जाणवला, म्हणून ती बाजूला जाऊन बसली.
22. सासूसाठी ‘देहबुद्धी’ हे रूपक वापरले आहे कारण सासू जाच करते.
27. गहिवर मांडणे: (अर्थ: कंठ दाटून येणे / रडू येणे).
19. रथाचे चाक जमिनीत रुतल्यामुळे ते काढण्यासाठी कर्ण खाली उतरला, तेव्हा तो विरथ झाला.
20. छोटीला मोठ्यांच्या गप्पांमध्ये परकेपणा जाणवला, म्हणून ती बाजूला जाऊन बसली.
22. सासूसाठी ‘देहबुद्धी’ हे रूपक वापरले आहे कारण सासू जाच करते.
27. गहिवर मांडणे: (अर्थ: कंठ दाटून येणे / रडू येणे).
विभाग 4: सविस्तर / संदर्भ (Detailed Answers)
28. संदर्भ: गुराख्याचे नेत्रपतन, लेखक: म्हाइंभट. स्पष्टीकरण: चक्रधर स्वामींच्या प्रहारामुळे गुराख्याचा डोळा निकामी झाला.
29. संदर्भ: उडती तबकडी, लेखक: डॉ. जयंत नारळीकर. स्पष्टीकरण: अफवांमुळे गढीची जागा प्रसिद्ध होऊन भाव वाढेल.
30. संदर्भ: सा रम्या नगरी मॉस्को, लेखिका: अश्विनी धोंगडे. स्पष्टीकरण: मेट्रो स्टेशनवरील नक्षीकाम व स्वच्छता पाहून.
33. पोटावर कोणी काव्य रचले नाही, पण पोटामुळेच सर्व व्यवहार चालतात, हे कवींना उमजले नाही.
38. i) शांत स्वभावाची. ii) वाचन, मनन व चिंतन करावे. iii) वाचनामुळे बुद्ध्यांक (EQ) वाढतो.
29. संदर्भ: उडती तबकडी, लेखक: डॉ. जयंत नारळीकर. स्पष्टीकरण: अफवांमुळे गढीची जागा प्रसिद्ध होऊन भाव वाढेल.
30. संदर्भ: सा रम्या नगरी मॉस्को, लेखिका: अश्विनी धोंगडे. स्पष्टीकरण: मेट्रो स्टेशनवरील नक्षीकाम व स्वच्छता पाहून.
33. पोटावर कोणी काव्य रचले नाही, पण पोटामुळेच सर्व व्यवहार चालतात, हे कवींना उमजले नाही.
38. i) शांत स्वभावाची. ii) वाचन, मनन व चिंतन करावे. iii) वाचनामुळे बुद्ध्यांक (EQ) वाढतो.
विभाग 5 & 6: दीर्घोत्तरी (Long Answers)
39. आबा सावकाराने यंत्र आणल्यामुळे वामनचे काम गेले. ‘यंत्र पोटावरून फिरले’ व उपजीविका धोक्यात आली म्हणून तो गर्भगळीत झाला.
40. मियाने जानूला वाचवण्यासाठी स्वतःच्या अंगाला राख फासली, जानूचे कपडे घातले आणि वाघिणीसमोर जाऊन स्वतःचे प्राण दिले.
44. (रसग्रहण) बैल वर्षभर कष्ट करतो. पोळ्याला त्याला विश्रांती द्यावी, सजवावे, पुरणपोळी द्यावी आणि त्याला मारू नये अशी कृतज्ञता व्यक्त केली आहे.
45. राजाने प्रजेची काळजी घ्यावी, खजिना सांभाळावा, अयोग्य सेवक नसावेत, विद्वजनांचा आदर करावा आणि ईश्वराचे भय बाळगावे.
40. मियाने जानूला वाचवण्यासाठी स्वतःच्या अंगाला राख फासली, जानूचे कपडे घातले आणि वाघिणीसमोर जाऊन स्वतःचे प्राण दिले.
44. (रसग्रहण) बैल वर्षभर कष्ट करतो. पोळ्याला त्याला विश्रांती द्यावी, सजवावे, पुरणपोळी द्यावी आणि त्याला मारू नये अशी कृतज्ञता व्यक्त केली आहे.
45. राजाने प्रजेची काळजी घ्यावी, खजिना सांभाळावा, अयोग्य सेवक नसावेत, विद्वजनांचा आदर करावा आणि ईश्वराचे भय बाळगावे.
ORAL TEST (तोंडी परीक्षा)
तोंडी प्रश्न व उत्तरे
- 1. ‘लीळाचरित्र’ ग्रंथ कोणी लिहिला? → म्हाइंभट
- 2. ‘आज्ञापत्र’ ग्रंथ कोणी लिहिला? → रामचंद्रपंत अमात्य
- 3. वि. स. खांडेकर यांना ज्ञानपीठ कोणत्या कादंबरीसाठी मिळाला? → ययाती
- 4. ‘नटसम्राट’ नाटक कोणी लिहिले? → वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज)
- 5. मारुती चितमपल्ली कशासाठी प्रसिद्ध आहेत? → अरण्यऋषी / वनसाहित्य
- 6. शांता शेळके यांचा आवडता साहित्य प्रकार? → ललित लेखन / कविता
- 7. ‘कर्नाटकचे तुकाराम’ कोणाला म्हणतात? → संत पुरंदरदास
- 8. ‘माणदेशी माणसं’ पुस्तक कोणाचे? → व्यंकटेश माडगूळकर
- 9. डॉ. स्नेहलता देशमुख कोणत्या विषयाच्या तज्ज्ञ? → वैद्यकीय / बालरोगतज्ज्ञ
- 10. ‘उडती तबकडी’ कथा प्रकार? → विज्ञान कथा
- 11. मॉस्कोमधील भुयारी रेल्वेला काय म्हणतात? → मेट्रो
- 12. योगीराज वाघमारे कोणत्या साहित्याशी संबंधित? → दलित साहित्य
- 13. संत एकनाथांचे गाव? → पैठण
- 14. ‘सुश्लोक वामनाचा’ यात कोणता अलंकार? → यमक
- 15. अनंत फंदी यांनी कोणता काव्यप्रकार हाताळला? → फटका
- 16. महात्मा फुलेंनी कोणती समाज स्थापना केली? → सत्यशोधक समाज
- 17. ‘प्रेमस्वरूप आई’ कविता कोणी लिहिली? → माधव ज्युलियन
- 18. ‘पोया’ म्हणजे कोणता सण? → बैलपोळा
- 19. ‘गीतरामायण’ कोणी लिहिले? → ग. दि. माडगूळकर
- 20. बा. भ. बोरकर कोणत्या प्रकारचे कवी? → निसर्गकवी
- 21. पु. ल. देशपांडे यांचे पूर्ण नाव? → पुरुषोत्तम लक्ष्मण देशपांडे
- 22. इंदिरा संत यांच्या काव्यसंग्रहाचे नाव? → गर्भरेशिम / शेला
- 23. ‘पाखरांनो तुम्ही’ कवी कोण? → रमेश तेंडुलकर
- 24. ‘जग बदल घालुनी घाव’ असे कोणी सांगितले? → अण्णा भाऊ साठे
- 25. ‘हात’ समानार्थी शब्द? → कर / हस्त
- 26. ‘पाप’ विरुद्धार्थी शब्द? → पुण्य
- 27. ‘नेत्र’ म्हणजे काय? → डोळे
- 28. संधी सोडवा: ‘सूर्योदय’. → सूर्य + उदय
- 29. ‘घरदार’ हा कोणता समास? → समाहार द्वंद्व समास
- 30. ‘डोके खाजवणे’ अर्थ? → विचार करणे



