Class 7 Science LBA नमूना प्रश्नपत्रिका प्रकरण 7: प्राणी आणि वनस्पतीमधील वहन क्रिया


LBA 7th Science Model Question Papers हा ब्लॉगपोस्ट विद्यार्थ्यांसाठीच नव्हे तर शिक्षक, पालक आणि स्पर्धा परीक्षांसाठी विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करणाऱ्यांसाठीही अत्यंत उपयुक्त आहे. विज्ञानातील प्रत्येक संकल्पनेचे व्यवहारज्ञान वाढवून शिकण्याची प्रक्रिया अधिक आनंददायी करण्यासाठी ही मॉडेल प्रश्नपत्रिका महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

इयत्ता ७वीसाठी सुरू करण्यात आलेल्या Lesson Based Assessment (LBA) पद्धतीमुळे विद्यार्थ्यांच्या संकल्पनात्मक समजुतीला, अनुप्रयोगक्षमतेला आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनाला अधिक बळ मिळत आहे. विज्ञान विषयातील प्रत्येक धड्याची सखोल समज, निरीक्षणक्षमता, तर्कशक्ती आणि विश्लेषण कौशल्य विकसित करण्यासाठी LBA Science Model Question Papers विद्यार्थ्यांना अत्यंत उपयुक्त ठरतात.

दिनांक: 14.08.2025 रोजीच्या सुधारित परिपत्रकानुसार –

  1.  पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी इयत्ता 1 ते 5 वीसाठी 15 गुण आणि इयत्ता 6 ते 10 वीसाठी 20 गुण विचारात घ्यावे.
  2.  भाषा विषयामध्ये प्रत्येक पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी एक पाठ आणि एक कविता विचारात घ्यावी.
  3. इयत्ता 6 ते 10 वीच्या समाज विज्ञान विषयामध्ये प्रत्येक 3 पाठांनंतर एक पाठ-आधारित मूल्यमापन करावे.
  4. इयत्ता 1 ते 5 वीच्या पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी 10 गुणांची लेखी आणि 05 गुणांची तोंडी परीक्षा घ्यावी. एकूण 15 गुणांसाठी वस्तुनिष्ठ प्रश्न आणि वर्णनात्मक प्रश्न समाविष्ट असलेली प्रश्नपत्रिका तयार करून पाठ-आधारित मूल्यमापन (Unit Test) करावे आणि SATS सॉफ्टवेअरमध्ये त्याची नोंद करावी.
  5. इयत्ता 6 आणि 7 वीच्या पाठ-आधारित मूल्यमापनासाठी 20 गुणांसाठी LBA प्रश्न बँकेतील वस्तुनिष्ठ आणि वर्णनात्मक प्रश्न असलेली प्रश्नपत्रिका तयार करून लेखी पाठ-आधारित मूल्यमापन (Unit Test) करावे आणि SATS सॉफ्टवेअरमध्ये त्याची नोंद करावी.

इयत्ता ७ वी विज्ञान: वहन क्रिया प्रश्नपत्रिका

इयत्ता ७ वी विज्ञान: प्रश्नपत्रिका (२०२५-२६)

प्रकरण ७: प्राणी आणि वनस्पतीमधील वहन क्रिया

एकूण गुण: 20 वेळ: 45 मिनिटे

अध्ययन निष्पत्ती (Learning Outcomes)

  • प्राणी आणि वनस्पती मधील वहन क्रिया आणि उत्सर्जन क्रिया समजून घेतात.
  • मानवातील अभिसरण संस्थेचे भाग ओळखतात आणि हृदयाचे कार्य स्पष्ट करतात.
  • वनस्पती मधील पाणी, पोषक घटक आणि आहाराच्या वहनाची क्रिया स्पष्ट करतात.

प्रश्न विभाग

विभाग १: बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ) (एकूण ६ गुण)

  1. शरीराला ऑक्सिजनचा पुरवठा करणाऱ्या रक्तातील पेशी कोणत्या?

  2. वनस्पती खूप पाणी मुक्त करतात, या क्रियेला काय म्हणतात?

  3. मानवी हृदयामध्ये असणाऱ्या कप्प्यांची संख्या किती आहे?

  4. प्रकाश संश्लेषण क्रियेमध्ये पानाकडून वापरण्यात येणारा वायू कोणता?

  5. वनस्पतीच्या सर्व भागांना पाणी आणि पोषक घटकांचे वहन करणारी वाहक ऊती कोणती?

  6. केशीका (Capillaries) या दोहोना जोडतात?

विभाग २: योग्य जोड्या जुळवा (एकूण ४ गुण)

प्रश्न ७: स्तंभ ‘A’ मध्ये दिलेल्या घटकाची योग्य जोडी स्तंभ ‘B’ मधून निवडा.

स्तंभ A (घटक)स्तंभ B (कार्य/स्वरूप)उत्तर
1. प्लाइमाi. ऑक्सिजनचे वहन
2. हिमोग्लोबिनii. द्रव पदार्थ
3. झडप (हृदयामध्ये)iii. रक्तप्रवाहाचे नियमन
4. केशीकाiv. रक्ताची अदलाबदल (ऊती व रक्त)

विभाग ३: संक्षिप्त उत्तरे लिहा (२ गुण प्रत्येक) (एकूण ४ गुण)

  1. प्रश्न ८: केशिकाचे (Capillaries) कार्य लिहा.

  2. प्रश्न ९: हृदयाचे मुख्य कार्य सांगा.

विभाग ४: दीर्घ उत्तर लिहा (एकूण ४ गुण)

  1. प्रश्न १०: प्रकाष्ठ (Xylem) आणि परिकाष्ठ (Phloem) यामधील फरक स्पष्ट करा. (किमान चार मुद्दे)

आदर्श उत्तरसूची (Model Answer Key)

विभाग १: बहुपर्यायी प्रश्न (६ गुण)

  1. B. लाल रक्तपेशी (Red Blood Cells)
  2. C. बाष्पोत्सर्जन (Transpiration)
  3. C. 4 (चार)
  4. C. कार्बन डाय-ऑक्साइड (Carbon Dioxide)
  5. A. प्रकाष्ठ (Xylem)
  6. A. रोहिणी आणि नीला (Arteries and Veins)

विभाग २: योग्य जोड्या जुळवा (४ गुण)

  1. 1. प्लाइमा – ii. द्रव पदार्थ
  2. 2. हिमोग्लोबिन – i. ऑक्सिजनचे वहन
  3. 3. झडप (हृदयामध्ये) – iii. रक्तप्रवाहाचे नियमन
  4. 4. केशीका – iv. रक्ताची अदलाबदल (ऊती व रक्त)

विभाग ३: संक्षिप्त उत्तरे (४ गुण)

प्रश्न ८: केशिकाचे कार्य (२ गुण)

  • रक्त आणि शरीरातील ऊती (Tissues) यांच्यामध्ये आवश्यक घटक (ऑक्सिजन, पोषकद्रव्ये) आणि टाकाऊ घटक (कार्बन डायऑक्साईड) यांची देवाण-घेवाण सुकर होण्यास केशीका (Capillaries) मदत करते.
  • त्यांच्या अतिशय पातळ भिंतीमुळे ही देवाण-घेवाण शक्य होते.

प्रश्न ९: हृदयाचे मुख्य कार्य (२ गुण)

  • हृदय शरीराच्या सर्व भागाकडे रक्ताचे वहन (पंपिंग) करण्यासाठी कार्य करते.
  • ऑक्सिजन, आहार आणि टाकाऊ घटकांचे वहन करण्यासाठी हृदय मदत करते. (शरीराला आवश्यक रक्तपुरवठा करणे हे मुख्य कार्य आहे.)

विभाग ४: दीर्घ उत्तर (४ गुण)

प्रश्न १०: प्रकाष्ठ आणि परिकाष्ठ यामधील फरक (४ गुण)

प्रकाष्ठ (Xylem)परिकाष्ठ (Phloem)
पाणी आणि पोषक घटकांचे वहन करते.पानांमध्ये तयार झालेल्या आहाराचे (अन्न पदार्थांचे) वहन करते.
वहन क्रिया मुख्यतः एकाच दिशेने (मुळाकडून पानाकडे) होते.वहन क्रिया दोन्ही दिशेने (पानांपासून वनस्पतींच्या सर्व भागांना) होते.
यातील पेशी सामान्यतः मृत असतात.यातील पेशी सामान्यतः जिवंत असतात.
पाण्याचे वरच्या दिशेने वहन होण्यासाठी बाष्पोत्सर्जन क्रिया मदत करते.आहाराचे वहन करण्यासाठी ऊर्जेची (ATP) आवश्यकता असते.
Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now