टीप – DSERT कडून प्रश्नसंच तयार करण्याचे कार्य सुरू आहे तत्पूर्वी सरावासाठी आम्ही खालील प्रश्नसंच दिलेला आहे..
CLASS – 8
MEDIUM – MARATHI
SUBJECT – MAAY MARATHI
SYLLABUS – KARNATAKA STATE
QUESTION BANK OF LESSON BASED ASSESSMENT
फक्त सरावासाठी
पाठ आधारित मूल्यमापन प्रश्नावली
पाठ आधारित मूल्यमापन सराव प्रश्नपेढी
इयत्ता – 8वी विषय – मराठी पाठ 8. अतिथी
प्र.1 योग्य पर्याय निवडून लिहा. (बहुपर्यायी प्रश्न) सोपे
1. पोळा म्हणजे बैलांना घरी काय म्हणून बोलाविण्याचा सण आहे?
- शेतकरी
- अतिथी
- मित्र
- देव
2. पैकूच्या बैलांची नावे काय होती?
- लाल्या-धुळ्या
- धवळ्या-पवळ्या
- लाल्या-ढवळ्या
- काळ्या-ढवळ्या
3. पोळ्याच्या दिवशी बैलांकडून कोणतेही काम का करून घेत नाहीत?
- त्यांना कामाची सवय नसावी म्हणून
- त्यांना विश्रांती मिळावी म्हणून
- वर्षाभराच्या कष्टांचा कृतज्ञतेने मोबदला चुकवण्यासाठी
- त्यांना खायला घालण्यासाठी
4. पैकूने बैलांची शिंगे लाल करून त्यावर काय चिकटवले?
- निळ्या चंदेरी बेगडाच्या गोल गोल पट्ट्या
- फुले
- रंगीत कागद
- कापसाचे गोंडे
5. पैकूची पत्नीचे नाव काय होते?
- राधा
- गौरी
- बायजा
- फातिमा
6. डॉक्टरीणबाईने पैकूच्या हातात काय ठेवले?
- गुळाचा खडा
- एक रुपयाचा कागदाचा चिटोरा
- एक रुपयाचे नाणे
- पुरणपोळी
7. मारबत ओरडा कधी केला जातो?
- पोळ्याच्या दिवशी
- पोळ्याच्या दुसऱ्या दिवशी
- दिवाळीच्या दिवशी
- दसराच्या दिवशी
8. बायजेने एक रुपयाच्या नोटेला ‘जहर’ का म्हटले?
- त्या नोटेची किंमत कमी होती
- कारण त्या नोटेमुळे अपमान झाला
- कारण नोट जुनी होती
- कारण ती नोट बनावट होती
9. भारतीय संस्कृती नेहमी कशाचा धडा शिकवते?
- भूतदया
- पैसा कमावणे
- कृतज्ञता
- सण साजरे करणे
10. पैकूने मारबत म्हणून कोणत्या गोष्टी घेऊन जाण्यास सांगितले?
- आनंद आणि सुख
- माशा, मुरकुट्या, खरूज खोकला, मानअपमान
- पैसा आणि संपत्ती
- पाऊस आणि शेती
प्र.2 रिकाम्या जागा भरा. साधारण
11. पोळा म्हणजे बैलांना _______ म्हणून जेवायला बोलाविण्याचा सण.
12. पैकूने आपल्या हाताखालून मोठ्या झालेल्या घरच्या गाईच्या ______ जोड्या काढल्या.
13. बायजेने दिवसभराचा उपास त्या ________ कुटुंबाने एका ताटात जेऊन सोडला.
14. डॉक्टरीणबाईने पैकूला ________ म्हटले.
15. पोळा म्हणजे ________ आज्ञा पाळावयाचा दिवस.
16. पैकूचा मुलगा गेरूच्या पाण्यात आपले ________ हात बुडवून बैलांच्या पाठीवर पंजे मारले.
17. पोळ्याच्या दिवशी ________ काम माणसाने सांभाळायचे.
18. पैकूने अंगड्यातला सबंध एक रुपयाचा कागद सरळ ________ धरला.
19. बैलांच्या शेपट्या उंच करीत आपले ________ सांभाळणाऱ्यांना हैराण करत होत्या.
20. बायजेच्या मते लाल्या-ढवळ्या त्या दिवशी ________ नव्हते.
प्र.3 जोड्या जुळवा. सोपे
21. ‘अ’ गट आणि ‘ब’ गट यांच्या जोड्या जुळवा.
अ-गट
1. अतिथी
2. कृतज्ञता
3. भूतदया
4. हंबार
ब-गट
अ. प्राण्यांवरील प्रेम
ब. बैलांचे ओरडणे
क. पाहुणा
ड. केलेले उपकार जाणणे
प्र.4 एका/दोन वाक्यात उत्तरे लिहा. सोपे
22. पोळा म्हणजे काय?
23. पैकूने बैलांना स्वच्छ करण्यासाठी काय केले?
24. पैकूने पोळ्याच्या दिवशी आपली बैलजोडी प्रथम कोठे नेली?
25. शेताकडे पाहून बैलांनी हंबार का केला?
26. पैकूने वडे-पुरणाने भरलेल्या पत्रावळी कोणाला खायला घातल्या?
27. पोळ्याच्या तोरणाखाली कोणकोणत्या बैलांच्या जोड्या होत्या?
28. मानकरी आणि ब्राह्मणांच्या घरी गेल्यावर पैकूच्या हातावर काय पडले?
29. डॉक्टरीणबाईने बैलांची पूजा का केली नाही?
30. बायजेने कमाईबद्दल विचारल्यानंतर पैकूने काय सांगितले?
प्र.5 दोन-तीन वाक्यात उत्तरे लिहा. साधारण
31. पैकूने बैलांच्या अंगावरून हात फिरवल्याने मुक्या जनावरांना काय वाटले?
32. डॉक्टरीणबाईच्या म्हणण्यानुसार बैलांची पूजा करणे म्हणजे काय?
33. डॉक्टरांच्या घरी घडलेल्या घटनेवर बायजेची प्रतिक्रिया काय होती?
34. बायजेने एक रुपयाच्या कागदाला ‘जहर’ का म्हटले?
35. पैकूने मारबत ओरडा का केला?
प्र.6 चार-पाच वाक्यात उत्तरे लिहा. कठीण
36. पैकूने आपल्या अतिथींचा सत्कार कसा केला?
37. पोळ्याच्या तोरणात असलेल्या इतर बैलांचे वर्णन तुमच्या शब्दात करा.
38. बायजेच्या मते, लाल्या-ढवळ्या आज जनावरं का नव्हती? ती काय होती?
39. पैकूने एक रुपयाचा कागद का जाळला? त्यामागील भावना स्पष्ट करा.
प्र.7 अपरिचित उताऱ्यावर आधारित प्रश्न. साधारण
खालील उतारा काळजीपूर्वक वाचून प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
पोळा हा फक्त बैलांचा सण नसून तो शेतकरी आणि त्याच्या बैलांमधील प्रेमाचे प्रतीक आहे. शेतकरी वर्षभर बैलांच्या सोबतीने शेतात राबतो. बैल शेतकऱ्याचा खरा मित्र आणि सोबती असतो. बैलांच्या मदतीशिवाय शेतीत काम करणे जवळपास अशक्य आहे. म्हणूनच, पोळ्याच्या दिवशी शेतकरी आपल्या मित्राला मान देतो. त्याला सजवतो, पुरणपोळी खाऊ घालतो आणि त्याची मनोभावे पूजा करतो. ही कृतज्ञतेची भावनाच या सणाचे खरे महत्त्व आहे.
40. शेतकरी आणि बैलांमधील कोणत्या नात्याचे प्रतीक पोळा आहे?
41. बैलाला शेतकऱ्याचा खरा मित्र का म्हटले आहे?
42. पोळा सणाचे खरे महत्त्व काय आहे?
प्र.8 भाषाभ्यास आणि व्याकरण. साधारण
43. खालील शब्दांचे अर्थ लिहा:
अ) कृतज्ञता
ब) सौष्ठव
44. ‘आडवे होणे’ या वाक्प्रचाराचा अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा.
45. खालील वाक्यातील अलंकार ओळखा: ‘मुलाला सांभाळतो तसे त्या बैलांना सांभाळायचे!’
46. ‘काम’ या शब्दाचे समानार्थी शब्द लिहा.
47. ‘अंधश्रद्धा’ या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द लिहा.
48. खालील शब्दसमूहासाठी एक शब्द लिहा: ‘केलेले उपकार जाणणे.’
49. ‘जहर’ या शब्दाचा अर्थ स्पष्ट करून वाक्यात उपयोग करा.
50. ‘भूतदया’ या शब्दाचा अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा.
उत्तरसूची
1. B) अतिथी
2. C) लाल्या-ढवळ्या
3. C) वर्षाभराच्या कष्टांचा कृतज्ञतेने मोबदला चुकवण्यासाठी
4. A) निळ्या चंदेरी बेगडाच्या गोल गोल पट्ट्या
5. C) बायजा
6. B) एक रुपयाचा कागदाचा चिटोरा
7. B) पोळ्याच्या दुसऱ्या दिवशी
8. B) कारण त्या नोटेमुळे अपमान झाला
9. C) कृतज्ञता
10. B) माशा, मुरकुट्या, खरूज खोकला, मानअपमान
11. अतिथी
12. दोन
13. तीन माणसांच्या
14. अशिक्षितांचे हे खेळ
15. कृषिदेवतेची
16. चिमुकले
17. त्यांचे (बैलांचे)
18. तेलवातीवर
19. कासरे
20. जनावरं
21. 1-क, 2-ड, 3-अ, 4-ब
22. पोळा म्हणजे आमंत्रण देऊन आपल्या घरी बैलांना अतिथी म्हणून जेवायला बोलाविण्याचा सण.
23. पैकूने बैलांना डोहामध्ये सोडले आणि स्वतः पाण्यात उडी मारून चोळून चोळून त्यांना अगदी स्वच्छ केले.
24. पैकूने आपली बैलजोडी प्रथम नदीवर नेली.
25. बैलांना समजले की आजचा दिवस त्यांचा उपवासाच्या समाप्तीचा (पारण्याचा) दिवस आहे, हे दर्शवण्यासाठी त्यांनी हंबार केला.
26. पैकूने वडे-पुरणाने भरलेल्या पत्रावळी आपल्या बैलांना खायला घातल्या.
27. पोळ्याच्या तोरणात पाटलांच्या आणि गावच्या मानकऱ्यांच्या झूल घातलेल्या, सुंदर सजलेल्या बैलांच्या जोड्या होत्या.
28. मानकरी आणि ब्राह्मणांच्या घरी गेल्यावर पैकूच्या हातावर गुळाचा खडा पडला.
29. डॉक्टरीणबाईच्या मते, ती जनावरं होती आणि त्यांची पूजा केल्याने त्यांना काही कळत नाही, म्हणून तिने पूजा केली नाही.
30. पैकूने डॉक्टरीणबाईने दिलेला एक रुपयाचा कागद वगळून मिळालेल्या कमाईचा हिशेब केला.
31. पैकूने बैलांच्या अंगावरून हात फिरवल्याने त्यांच्या वर्षभराच्या कष्टांबद्दलची कृतज्ञता मुक्या जनावरांनाही जाणवली.
32. डॉक्टरीणबाईच्या मते, बैलांची पूजा करणे म्हणजे अशिक्षितांचे खेळ आणि अंधश्रद्धा होती, ज्यात तिला विश्वास नव्हता.
33. बायजेने डॉक्टरीणबाईच्या कृतीचा राग व्यक्त केला. तिने म्हटले की बैलांची पूजा केली नाही आणि केवळ पैशाचा कागद दिला, हा अपमान आहे.
34. बायजेने एक रुपयाच्या कागदाला ‘जहर’ म्हटले कारण तो पैसा सन्मानाने दिलेला नव्हता, तो अपमान होता आणि त्यातून मिळालेली कमाई त्यांना नको होती.
35. पैकूने ‘मारबत ओरडा’ केला कारण त्याला माशा, मुरकुट्या, खरूज खोकला आणि डॉक्टरीणबाईकडून झालेला मानअपमान दूर करायचा होता.
36. पोळ्याच्या दिवशी पैकूने आपल्या बैलांना अतिथी मानले. त्याने त्यांना नदीवर नेऊन स्वच्छ केले, त्यांच्या शिंगांवर रंग व पट्ट्या चिकटवून सजवले. नंतर त्याने पुरणपोळी व वडे खाऊ घातले. दिवसभर त्यांना काम करू दिले नाही आणि त्यांची पूजा केली.
37. पोळ्याच्या तोरणात पाटलांच्या आणि गावच्या मानकऱ्यांच्या धष्टपुष्ट, सकस आणि सुंदर सजलेल्या बैलांच्या जोड्या होत्या. त्यांनी झूल घातलेली होती आणि त्यांच्या शिंगांना पेटत्या मशाली लावलेल्या होत्या. त्या जोड्या शेपटी उंच करीत कासरे सांभाळणाऱ्यांना हैराण करत होत्या.
38. बायजेच्या मते, लाल्या-ढवळ्या त्या दिवशी पाहुणे (अतिथी) होते. पोळा हा सण अतिथी म्हणून बैलांना सन्मान देण्याचा दिवस असल्यामुळे त्या दिवशी ते केवळ जनावर नव्हते, तर त्यांच्या कुटुंबाचा एक महत्त्वाचा भाग होते ज्यांचे कोडकौतुक करणे आवश्यक होते.
39. डॉक्टरीणबाईने दिलेला एक रुपयाचा कागद बैलांच्या अपमानाचा प्रतीक होता. बायजेच्या सांगण्यावरून पैकूने त्या पैशाची किंमत शून्य मानली. तो कागद जाळून त्याने डॉक्टरीणबाईच्या कृतीचा निषेध केला आणि आपल्या स्वाभिमानाचे रक्षण केले.
40. शेतकरी आणि बैलांमधील प्रेमाचे प्रतीक.
41. बैल शेतकऱ्याच्या सोबतीने शेतात राबतो आणि त्याच्या मदतीशिवाय काम करणे अशक्य आहे, म्हणून त्याला खरा मित्र म्हटले आहे.
42. पोळा सणाचे खरे महत्त्व कृतज्ञतेची भावना व्यक्त करणे आहे, जी शेतकरी वर्षभर केलेल्या कष्टांबद्दल आपल्या बैलांप्रति व्यक्त करतो.
43. अ) कृतज्ञता – केलेले उपकार जाणणे. ब) सौष्ठव – शरीराची आकर्षक रचना.
44. आडवे होणे – झोपणे.
वाक्यात उपयोग: दिवसभर काम केल्यामुळे बायजा पंधरा-सोळा तासांच्या श्रमांनी दमून आडवी झाली.
45. उपमा अलंकार.
46. कार्य, कर्तव्य, कष्ट.
47. वैज्ञानिकता, सुविचार.
48. कृतज्ञता.
49. जहर – विष.
वाक्यात उपयोग: बायजेच्या मते डॉक्टरीणबाईने दिलेला कागद पैसा नसून जहर होता.
50. भूतदया – प्राण्यांवरील प्रेम.
वाक्यात उपयोग: पैकूने पोळ्याच्या दिवशी बैलांप्रति भूतदया दाखवून त्यांची सेवा केली.
