दिनांक: २८ जुलै २०२५ रोजी DSERT ने प्रकाशित केलेल्या FAQ नुसार LBA चे गुण खालीलप्रमाणे असतील
- सर्व प्रश्न फक्त LBA प्रश्नसंचातून घ्यावेत का?
➤ होय, शिकवण्यापासून मूल्यमापनापर्यंत LBA प्रश्नांचा उपयोग करावा. प्रश्नपत्रिका स्वतः तयार करता येते. - FLN विद्यार्थ्यांसाठी LBA कसे करावे?
➤ इतर विद्यार्थ्यांप्रमाणेच LBA घ्यावे व गुण SATS मध्ये नोंदवावेत. - उर्दू माध्यमासाठी LBA प्रश्नसंच मिळेल का?
➤ होय, त्याचे भाषांतर व रचना सुरू असून लवकरच उपलब्ध होईल. - प्रत्येक पाठासाठी ब्लूप्रिंटनुसार प्रश्नपत्रिका तयार करावी का?
➤ होय,- इयत्ता 1 ते 5: 10 लेखी + 5 तोंडी = 15 गुण
- इयत्ता 6 ते 10: 20 लेखी
- पुनः सिंचन (Marusinchan) असलेल्या जिल्ह्यांसाठी: LBA 15 + पुनः सिंचन 5 = 20 गुण
- इतर जिल्हे: LBA 20 गुण अधिक माहीती – येथे पहा
(टीप: वरीलप्रमाणे प्रश्नांची संख्या आणि गुण हे दिलेल्या टक्केवारीनुसार अंदाजे आहेत आणि थोडे फरक असू शकतात.)
इयत्ता 8वी समाज विज्ञान : पाठ-आधारित मूल्यमापन
एकूण गुण: 20
पाठ आधारित मूल्यमापन
प्रकरण १: साधने
I. बहुपर्यायी प्रश्न (१ गुण प्रत्येकी)
सूचना: खालील प्रश्नांसाठी योग्य पर्याय ओळखा.
- ह्युएन त्सांगचे प्रसिद्ध कार्य हे आहे.
A) सि-यू-की B) इंडिका C) भूगोल D) घो-को-की - पुरातत्वीय स्रोताचे हे उदाहरण आहे.
A) स्थानिक साहित्य B) मौखिक स्रोत C) परदेशी साहित्य D) नाणी - भारतात शिलालेख जारी करणारा पहिला राजा होता.
A) अशोक B) कनिष्क C) हर्षवर्धन D) समुद्रगुप्त
II. रिकाम्या जागा भरा / एका वाक्यात उत्तरे लिहा (१ गुण प्रत्येकी)
सूचना: खालील प्रश्नांची एका शब्दात किंवा एका वाक्यात उत्तरे लिहा.
- स्रोत म्हणजे काय?
- चांद बरदाई यांनी कोणते पुस्तक लिहिले?
- ताजमहाल कोठे आहे?
III. खालील प्रश्नांची दोन किंवा तीन वाक्यात उत्तरे लिहा. (३ गुण प्रत्येकी)
- स्रोतांचे प्रकार कोणते आहेत?
- इतिहासकार इतिहास कसे रचतात?
IV. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा. (२ गुण प्रत्येकी)
- भारतीय इतिहासाच्या निर्मितीमध्ये साहित्य कसे योगदान देते ते स्पष्ट करा.
- शिक्षक आणि कुटुंबातील सदस्यांच्या मदतीने स्रोतांबद्दल माहिती तयार करा.
V. खालील प्रश्नांची सविस्तर उत्तरे लिहा. (४ गुण प्रत्येकी)
- भारतीय इतिहासाच्या निर्मितीमध्ये मौखिक स्रोत कसे योगदान देतात हे स्पष्ट करा.
गुणांचे वितरण आणि उद्दिष्टानुसार वर्गीकरण
| प्रश्न प्रकार | प्रश्न संख्या | एकूण गुण | टक्केवारी (%) |
|---|---|---|---|
| MCQ (1 गुण) | 3 | 3 | 15% |
| Very Short Answers (1 गुण) | 3 | 3 | 15% |
| Short Answers (3 गुण) | 2 | 6 | 30% |
| Long Answers (2 गुण) | 2 | 4 | 20% |
| Very Long Answer (4 गुण) | 1 | 4 | 20% |
| कौशल्य श्रेणी | टक्केवारी |
|---|---|
| स्मरणशक्ती (Remembering) | 25% |
| समज (Understanding) | 40% |
| अर्ज (Application) | 10% |
| कौशल्य (Skill) | 20% |
पाठ आधारित मूल्यमापन
प्रकरण २: भारत वर्ष भारताची भौगोलिक वैशिष्ट्ये आणि इतिहास पूर्वकाळ
I. बहुपर्यायी प्रश्न (1 गुण प्रत्येकी)
सूचना: खालील प्रश्नांसाठी योग्य पर्याय ओळखा.
1. भारताच्या किनारपट्टीची लांबी आहे.
- A) 7100 किलोमीटर
- B) 6800 किलोमीटर
- C) 6100 किलोमीटर
- D) 8500 किलोमीटर
2. भारताला दोन समान भागांमध्ये विभागणारी नदी आहे.
- A) यमुना नदी
- B) गंगा नदी
- C) सिंधू नदी
- D) नर्मदा नदी
3. भारताच्या दक्षिणेकडील शेजारी देश आहे.
- A) श्रीलंका
- B) पाकिस्तान
- C) बांगलादेश
- D) भूतान
II. एका वाक्यात उत्तरे लिहा (1 गुण प्रत्येकी)
सूचना: खालील प्रश्नांची एका शब्दात किंवा एका वाक्यात उत्तरे लिहा.
1. प्रागैतिहासिक काळ म्हणजे काय?
2. कोणत्या पर्वत रांगेत जगातील सर्वात उंच शिखरे आहेत?
3. भारतात किती राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश आहेत?
III. लघुत्तरी प्रश्न (3 गुण प्रत्येकी)
1. भारताला उपखंड का म्हणतात ते कारण सांगा.
2. प्राचीन औद्योगिक वस्त्या कशा उदयास आल्या?
IV. दीर्घोत्तरी प्रश्न (2 गुण प्रत्येकी)
1. “प्रागैतिहासिक काळाला” पूर्व-इतिहास काळ का म्हणतात?
2. अश्मयुगाबद्दल स्पष्ट करा?
V. सविस्तर उत्तर प्रश्न (4 गुण प्रत्येकी)
1. भारतावर बहुतेक आक्रमणे कोणत्या दऱ्यांमधून झाली त्यांची नावे सांगा.
पाठ आधारित मूल्यमापन
प्रकरण ३: प्राचीन भारतीय संस्कृती सिंधू-सरस्वती संस्कृती आणि वैदिक संस्कृती
I. बहुपर्यायी प्रश्न (1 गुण प्रत्येकी)
सूचना: खालील प्रश्नांसाठी योग्य पर्याय ओळखा.
1. सिंधू संस्कृतीचा शोध कोणत्या वर्षी लागला?
- A) 1920-1921
- B) 1925-1926
- C) 1911-1912
- D) 1947-1948
2. भारताच्या प्राचीन संस्कृतीचे उत्खनन कोणी केले?
- A) दयाराम साहनी
- B) आर. डी. बॅनर्जी
- C) जॉन मार्शल
- D) कनिंगहॅम
3. अग्नि-वेदी (fire altars) कोठे सापडल्या?
- A) कालीबंगन आणि लोथल
- B) मोहेंजो-दारो
- C) हडप्पा
- D) यापैकी कोणतेही नाही
II. एका वाक्यात उत्तरे लिहा (1 गुण प्रत्येकी)
सूचना: खालील प्रश्नांची एका शब्दात किंवा एका वाक्यात उत्तरे लिहा.
1. सर्वात प्रथम ‘हडप्पा संस्कृती’ कोणी घोषित केली?
2. वैदिक संस्कृतीचा काळ कोणता होता?
3. ‘वेद’ या शब्दाचा उगम सांगा.
III. लघुत्तरी प्रश्न (3 गुण प्रत्येकी)
1. संस्कृतींचा (civilizations) उगम कसा झाला?
2. हडप्पाच्या नगर नियोजनाचे वर्णन करा.
IV. दीर्घोत्तरी प्रश्न (2 गुण प्रत्येकी)
1. मोहेंजो-दारो येथील ‘महास्नानगृहा’चे (Great Bath) महत्त्व स्पष्ट करा.
2. सिंधू संस्कृतीतील दैनंदिन वापराच्या वस्तूंच्या निर्मितीच्या अद्वितीय वैशिष्ट्यांचे वर्णन करा.
V. सविस्तर उत्तर प्रश्न (4 गुण प्रत्येकी)
1. सिंधू-सरस्वती संस्कृतीच्या नगर नियोजनाची अद्वितीय वैशिष्ट्यांची यादी करा.
पाठ आधारित मूल्यमापन
प्रकरण ४: जगातील प्रमुख संस्कृती
I. बहुपर्यायी प्रश्न (1 गुण प्रत्येकी)
सूचना: खालील प्रश्नांसाठी योग्य पर्याय ओळखा.
1. नाईल नदीच्या काठावर शोधली गेलेली संस्कृती कोणती आहे?
- A) इजिप्शियन संस्कृती
- B) माया संस्कृती
- C) सिंधू संस्कृती
- D) इंका संस्कृती
2. बॅबिलोनमधील हँगिंग गार्डन्स कोणी बांधले?
- A) अमिटीस
- B) नेबुकडनेझर
- C) सममु-रमात
- D) यापैकी कोणतेही नाही
3. इंका लोकांचे पूज्य दैवत कोणते होते?
- A) पृथ्वी
- B) चंद्र
- C) सूर्य
- D) समुद्र
II. एका वाक्यात उत्तरे लिहा (1 गुण प्रत्येकी)
सूचना: खालील प्रश्नांची एका शब्दात किंवा एका वाक्यात उत्तरे लिहा.
1. रोमन लोकांची भाषा कोणती होती?
2. ‘ममी’ म्हणजे काय?
3. इजिप्शियन राजांना काय म्हटले जात होते?
III. लघुत्तरी प्रश्न (3 गुण प्रत्येकी)
1. हुआंग हो नदीला ‘चीनचे दुःख’ असे का म्हणतात?
2. हम्मूराबीच्या कायद्यांची (Hammurabi’s Code) वैशिष्ट्ये कोणती आहेत?
IV. दीर्घोत्तरी प्रश्न (2 गुण प्रत्येकी)
1. चीनच्या महान भिंतीचे ऐतिहासिक महत्त्व सांगा.
2. इंका लोक सूर्याला पूज्य देव मानत असत. कारणे द्या.
V. सविस्तर उत्तर प्रश्न (4 गुण प्रत्येकी)
1. ‘शांग (Shang) राजांनी त्यांचा बराच वेळ युद्धात घालवला.’ हे सिद्ध करा.
पाठ आधारित मूल्यमापन
प्रकरण ५ आणि ६: सनातन धर्म, जैन धर्म आणि बौद्ध धर्म
I. बहुपर्यायी प्रश्न (1 गुण प्रत्येकी)
सूचना: खालील प्रश्नांसाठी योग्य पर्याय निवडा.
1. बुद्धांच्या शिकवणी प्रसिद्ध होण्याचे कारण काय होते?
- A) चार आर्य सत्ये
- B) प्राकृत भाषा
- C) साधी वेशभूषा
- D) अष्टांग मार्ग
2. यांना सनातन धर्माचे पाया मानले जाते.
- A) परंपरा
- B) पुराणे
- C) वेद
- D) दर्शने
3. हिंदू धर्माला सनातन धर्म का म्हटले जाते?
- A) कारण त्यात वैदिक प्रथांचा समावेश आहे.
- B) कारण तो पुराणे आणि दर्शनांवर आधारित आहे.
- C) कारण त्याला ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आहे.
- D) कारण तो प्राचीन काळापासून पाळला जात आहे.
II. एका वाक्यात उत्तरे लिहा (1 गुण प्रत्येकी)
सूचना: खालील प्रश्नांची एका शब्दात किंवा एका वाक्यात उत्तरे लिहा.
1. एका सहलीत तुम्ही श्रावणबेळगोळला भेट दिली आणि तेथे पांढऱ्या कपड्यातील जैन भिक्षू पाहिले. हे भिक्षू जैन धर्माच्या कोणत्या पंथाचे आहेत?
2. ‘स्मृती’ म्हणजे काय?
3. सर्वात प्राचीन वेद कोणता होता?
III. लघुत्तरी प्रश्न (3 गुण प्रत्येकी)
1. पूर्व वैदिक आणि उत्तर वैदिक काळात रचलेल्या वेदांची नावे सांगा.
2. सनातन धर्माची वैशिष्ट्ये सूचीबद्ध करा.
IV. दीर्घोत्तरी प्रश्न (2 गुण प्रत्येकी)
1. ‘तुम्ही बुद्धाच्या अष्टांग मार्गाचे पालन करून आनंदी जीवन जगता.’ हे सिद्ध करा.
2. वैदिक काळातील सामाजिक व्यवस्था आणि सध्याच्या काळातील सामाजिक व्यवस्थेमधील फरक विश्लेषण करा.
V. सविस्तर उत्तर प्रश्न (4 गुण प्रत्येकी)
1. जैन धर्म आणि बौद्ध धर्माच्या शिकवणींमध्ये दिसणारी सध्याची मूल्ये सूचीबद्ध करा.





