LBA प्रश्नपेढीचे स्वरूप व वापर
(टीप – सदर प्रश्नपत्रिका पाठ आधारित मूल्यमापन करण्यासाठी नमुना प्रश्नपत्रिका म्हणून देत आहोत..आपण यामध्ये आवश्यक तो बदल करू शकता.)
- 1 ली ते 7 वी: पाठांवर आधारित वस्तुनिष्ठ व वर्णनात्मक प्रश्न.
- 8 वी ते 10 वी: SSLC च्या धर्तीवर MCQ आणि 1–5 गुणांच्या प्रश्नांचा समावेश.
- एकूण गुण:
- 1 ली ते 5 वी – 25 गुण
- 6 वी ते 7 वी – 20 गुण (LBA) + 5 गुण (Remedial)
- 8 वी ते 10 वी – 20 गुण (LBA) + 5 गुण (Remedial)
- प्रत्येक पाठातील अभ्यास विषय आणि शिकण्याचे परिणाम/शिकण्याचे घटक (Learning Outcomes/Learning Objectives) यांचा अभ्यास करून, उद्दिष्टे, प्रश्नांचे स्वरूप आणि कठिण पातळीनुसार प्रश्न तयार केले आहेत. प्रत्येक पाठाचा समग्र विचार करून 1 ली ते 7 वी पर्यंत वस्तुनिष्ठ प्रश्न आणि वर्णनात्मक प्रश्न तयार केले आहेत.
- 8 वी ते 10 वी साठी SSLC प्रश्नपत्रिकेच्या मॉडेलनुसार खूप मोठ्या संख्येने बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs) आणि वर्णनात्मक प्रश्न तयार केले आहेत.
- शिकण्याच्या प्रक्रिया आणि मूल्यमापनामध्ये प्रश्नपेढीमधील प्रश्न वापरणे बंधनकारक आहे. (उदा. FA-1, 2, 3 & 4, SA-1, CCE, क्रियाकलाप, अंतर्गत मूल्यमापन मॉडेल प्रश्नपत्रिका, पूर्वतयारी परीक्षा, वार्षिक परीक्षा इत्यादी.)
- 1 ली ते 5 वी साठी सर्व प्रकारच्या वस्तुनिष्ठ प्रश्न आणि वर्णनात्मक प्रश्नांचा समावेश असलेली 25 गुणांची प्रश्नपत्रिका तयार करून पाठ आधारित मूल्यमापन (युनिट टेस्ट) करणे.
- 6 वी आणि 7 वी साठी सर्व प्रकारच्या वस्तुनिष्ठ प्रश्न आणि वर्णनात्मक प्रश्नांचा समावेश असलेली 20 गुणांची LBA प्रश्नपेढीतून आणि 05 गुणांची मरुसिंचन (Remedial) प्रश्नांमधून निवड करून, एकूण 25 गुणांची प्रश्नपत्रिका तयार करून पाठ आधारित मूल्यमापन (युनिट टेस्ट) करणे.
- प्रत्येक पाठानंतर विद्यार्थ्यांचे शिक्षण निश्चित करण्यासाठी, 8 वी ते 10 वी साठी 10 वीच्या प्रश्नपत्रिकेच्या मॉडेलनुसार सर्व प्रकारच्या प्रश्नांचा (MCQs, 1, 2, 3, 4 आणि 5 गुणांचे प्रश्न) समावेश असलेली 20 गुणांची LBA प्रश्नपेढीतून आणि 05 गुणांची पुनर्भरण प्रश्नांमधून निवड करून, एकूण 25 गुणांची प्रश्नपत्रिका तयार करून पाठ आधारित मूल्यमापन (युनिट टेस्ट) करणे.
प्रश्नपत्रिकेचे सर्वसाधारण गुण वितरण सारांश:
- सोपे प्रश्न (65%): 16 प्रश्न x 1 गुण = 16 गुण
- मध्यम प्रश्न (25%): 6 किंवा 3 प्रश्न x 1 किंवा 2 गुण = 6 गुण
- कठीण प्रश्न (10%): 3 प्रश्न x 1 गुण = 3 गुण
- एकूण गुण: 25
(टीप: वरील प्रश्नांची संख्या आणि गुण हे दिलेल्या टक्केवारीनुसार अंदाजे आहेत आणि थोडे फरक असू शकतात.)
पाठ आधारित मूल्यमापन नमूना प्रश्नपत्रिका
इयत्ता – 10वी | विषय – विज्ञान
प्रकरण -1 रासायनिक अभिक्रिया आणि समीकरणे
I. बहुपर्यायी प्रश्न (प्रत्येकी 1 गुण – एकूण 6 गुण)
1. खालीलपैकी रासायनिक बदलाचे एक उदाहरण कोणते आहे? (सोपे)
- अ. पाण्यात मीठ विरघळणे
- ब. कागद फाटणे
- क. लोखंडाला गंज चढणे
- ड. पाणी उकळणे
2. खालीलपैकी रासायनिक अभिक्रियेचे वैशिष्ट्य नसलेले कोणते आहे? (सोपे)
- अ. रंगात बदल
- ब. उष्णता बाहेर पडणे
- क. आकारात बदल
- ड. वायू बाहेर पडणे
3. पाण्याच्या विद्युत अपघटनामध्ये ऑक्सिजन आणि हायड्रोजन वायूंचे उत्सर्जन हे आहे: (सोपे)
- अ. दुहेरी विस्थापन अभिक्रिया
- ब. उष्मादायी अभिक्रिया
- क. विस्थापन अभिक्रिया
- ड. अपघटन अभिक्रिया
4. जेव्हा अभिकारक एकमेकांच्या आयनांची परस्पर देवाणघेवाण करतात, तेव्हा होणारी रासायनिक अभिक्रिया ही आहे: (सोपे)
- अ. दुहेरी विस्थापन अभिक्रिया
- ब. विलगन अभिक्रिया
- क. आयनीभवन अभिक्रिया
- ड. संयोग अभिक्रिया
5. भाजीपाला कचऱ्याचे खतामध्ये रूपांतर होणे हे कशाचे उदाहरण आहे? (सोपे)
- अ. क्षपण अभिक्रिया
- ब. उष्मादायी अभिक्रिया
- क. उष्माग्राही अभिक्रिया
- ड. रेडॉक्स अभिक्रिया
6. पाण्याच्या विद्युत अपघटनामध्ये कॅथोडवर बाहेर पडणारा वायू कोणता आहे? (सोपे)
- अ. ऑक्सिजन
- ब. हायड्रोजन
- क. क्लोरीन
- ड. नायट्रोजन
II. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (प्रत्येकी 1 गुण – एकूण 7 गुण)
7. रासायनिक अभिक्रिया म्हणजे काय? (सोपे)
8. रासायनिक समीकरण म्हणजे काय? (सोपे)
9. मॅग्नेशियम रिबन हवेत जाळण्यापूर्वी सँडपेपरने स्वच्छ का करावी? (सोपे)
10. अवक्षेपण अभिक्रिया म्हणजे काय? एक उदाहरण द्या. (सोपे)
11. गंजणे (Corrosion) म्हणजे काय? (सोपे)
12. खवटपणा (Rancidity) म्हणजे काय? (सोपे)
13. खवटपणा टाळण्यासाठी कोणतेही दोन उपाय सुचवा. (सोपे)
III. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (प्रत्येकी 2 गुण – एकूण 6 गुण)
14. संयोग अभिक्रिया म्हणजे काय? एक उदाहरण द्या. (सोपे)
15. अपघटन अभिक्रिया म्हणजे काय? एक उदाहरण द्या. (सोपे)
16. लोखंडी खिळा कॉपर सल्फेटच्या द्रावणात बुडवल्यावर त्याचा रंग का बदलतो? या अभिक्रियेचे रासायनिक समीकरण लिहा. (मध्यम)
IV. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (प्रत्येकी 3 गुण – एकूण 6 गुण)
17. रासायनिक समीकरणे संतुलित का करावी लागतात? (मध्यम)
18. उष्णता, प्रकाश आणि विद्युत ऊर्जा यांच्या स्वरूपात ऊर्जा पुरवल्याने होणाऱ्या अपघटन अभिक्रियेची उदाहरणांसह स्पष्टीकरण करा. (कठीण)
पाठ आधारित मूल्यमापन नमूना प्रश्नपत्रिका
इयत्ता – 10वी | विषय – विज्ञान
पाठ – 2 आम्ल, अल्कली आणि क्षार
I. बहुपर्यायी प्रश्न (प्रत्येकी 1 गुण – एकूण 8 गुण)
1. खालीलपैकी उदासीनीकरण अभिक्रिया दर्शवणारे रासायनिक समीकरण कोणते आहे? (सोपे)
- (A) BaCl₂ + H₂SO₄ → BaSO₄ + 2HCl
- (B) MnO₂ + 4 HCl→ MnCl₂ + 2H₂O + Cl₂
- (C) 2 NaOH + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + 2H₂O
- (D) AgNO₃ + HCl → AgCl + HNO₃
2. उदासीन द्रावणाची pH मूल्य वाढल्यास काय होते? (मध्यम)
- (A) अल्कली गुणधर्म कमी होतो आणि OH⁻ आयनांची संख्या वाढते.
- (B) आम्ल गुणधर्म वाढतो आणि H⁺ आयनांची संख्या कमी होते.
- (C) अल्कली गुणधर्म वाढतो आणि OH⁻ आयनांची संख्या वाढते.
- (D) आम्ल गुणधर्म कमी होतो आणि H⁺ आयनांची संख्या वाढते.
3. आम्ल तसेच अल्कली या दोघांशी अभिक्रिया करून क्षार आणि पाणी तयार करणारे संयुग कोणते आहे? (मध्यम)
- (A) ॲल्युमिनियम ऑक्साईड
- (B) कॉपर ऑक्साईड
- (C) आयर्न ऑक्साईड
- (D) सोडियम ऑक्साईड
4. सोडियम कार्बोनेटची विरल हायड्रोक्लोरिक आम्लासोबत अभिक्रिया झाल्यास मुक्त होणारा वायू कोणता आहे? (सोपे)
- (A) कार्बन डायऑक्साइड
- (B) नायट्रोजन डायऑक्साइड
- (C) हायड्रोजन
- (D) क्लोरीन
5. निळ्या लिटमस पेपरला लाल रंगात रूपांतरित करणारा पदार्थ कोणता आहे? (सोपे)
- (A) चुन्याची निवळी
- (B) शुद्ध पाणी
- (C) सोडियम हायड्रॉक्साइड द्रावण
- (D) जठररस
6. नेटल वनस्पतीच्या पानांच्या डंख असलेल्या केसांमध्ये असलेले आम्ल कोणते आहे? (सोपे)
- (A) मेथानोइक आम्ल
- (B) ऑक्झॅलिक आम्ल
- (C) सायट्रिक आम्ल
- (D) लॅक्टिक आम्ल
7. आम्लाच्या pH मूल्याची श्रेणी कोणती आहे? (सोपे)
- (A) 0-7
- (B) 2-12
- (C) 7-14
- (D) 12-14
8. द्रावणामध्ये हायड्रोजन आयनांची संख्या वाढल्यास, ते काय होते? (सोपे)
- (A) उदासीन बनते
- (B) आम्लता वाढवते
- (C) अल्कलीता वाढवते
- (D) आम्लता कमी करते
II. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (प्रत्येकी 1 गुण – एकूण 8 गुण)
9. उदासीनीकरण अभिक्रिया म्हणजे काय? (सोपे)
10. पदार्थांच्या आम्ल आणि अल्कली गुणधर्मांसाठी जबाबदार आयनांची नावे सांगा. (सोपे)
11. वॉशिंग सोडाचे (धुण्याचा सोडा) कोणतेही दोन उपयोग लिहा. (सोपे)
12. संघनित (concentrated) आम्ल कसे विरळ केले जाते? (सोपे)
13. लिटमस पेपरने आम्ल कसे शोधाल? (सोपे)
14. आम्ल म्हणजे काय? (सोपे)
15. अल्कली (Bases) म्हणजे काय? (सोपे)
16. आम्ल पावसाचे (acid rain) pH मूल्य किती असते? (सोपे)
III. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (प्रत्येकी 2 गुण – एकूण 6 गुण)
17. वैज्ञानिक कारण द्या: आम्ल विरळ करताना, आम्ल पाण्यात मिसळावे. (मध्यम)
18. A, B आणि C या द्रावणांची pH मूल्ये अनुक्रमे 5, 6 आणि 7 आहेत. यापैकी कोणत्या द्रावणात सर्वाधिक आम्लधर्मीय स्वरूप आहे आणि का? (मध्यम)
19. पावसाचे पाणी विद्युत प्रवाह वाहून नेते, पण शुद्ध पाणी (distilled water) नाही. का? (मध्यम)
IV. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (एकूण 3 गुण)
20. झिंक, लोह, मॅग्नेशियम आणि कॉपरच्या पट्ट्या अनुक्रमे A, B, C आणि D या चाचणी नळ्यांमध्ये घेतल्या आहेत. या चाचणी नळ्यांमध्ये समान प्रमाणात फेरस सल्फेट द्रावण मिसळले आहे. यापैकी कोणत्या चाचणी नळ्यांमध्ये रासायनिक अभिक्रिया होईल? का? येथे होणाऱ्या अभिक्रियेसाठी रासायनिक समीकरणे लिहा. (कठीण)
पाठ आधारित मूल्यमापन नमूना प्रश्नपत्रिका
इयत्ता – 10वी | विषय – विज्ञान
प्रकरण 5: जीवन प्रक्रिया (Life Processes)
I. बहुपर्यायी प्रश्न (प्रत्येकी 1 गुण – एकूण 8 गुण)
1. मानवी शरीरातील ज्या रक्तवाहिन्या हृदयापासून फुफ्फुसांपर्यंत ऑक्सिजनविरहित रक्त वाहून नेतात त्या कोणत्या आहेत? (सोपे)
- अ. धमण्या (Arteries)
- ब. केशिका (Capillaries)
- क. फुफ्फुस धमण्या (Pulmonary arteries)
- ड. शिरा (Veins)
2. वनस्पतींमध्ये जाइलमचे महत्त्वाचे कार्य कोणते आहे? (सोपे)
- अ. पाणी वहन
- ब. अन्न वहन
- क. ॲमिनो आम्ल वहन
- ड. ऑक्सिजन वहन
3. मानवातील मूत्रपिंडाचे मुख्य कार्य काय आहे? (सोपे)
- अ. पोषण
- ब. श्वसन
- क. उत्सर्जन
- ड. वहन
4. पर्णरंध्राचे (stomata) कार्य काय आहे? (सोपे)
- अ. वायूंची देवाणघेवाण
- ब. पाणी वहन
- क. अन्न वहन
- ड. ऑक्सिजन वहन
5. मूत्रपिंडाचे रचनात्मक आणि कार्यात्मक एकक कोणते आहे? (सोपे)
- अ. न्यूरॉन (Neuron)
- ब. नेफ्रॉन (Nephron)
- क. पेशी (Cell)
- ड. स्नायू पेशी (Muscle cell)
6. रक्ताभिसरण संस्थेतील रंगहीन, कमी प्रथिने असलेला द्रव कोणता आहे? (सोपे)
- अ. तांबड्या रक्तपेशी
- ब. प्लाझ्मा
- क. लसीका (Lymph)
- ड. प्लेटलेट्स (Platelets)
7. वनस्पती या प्रक्रियेद्वारे अतिरिक्त पाणी बाहेर टाकतात. (सोपे)
- अ. बाष्पोत्सर्जन (Transpiration)
- ब. प्रकाशसंश्लेषण (Photosynthesis)
- क. श्वसन (Respiration)
- ड. चयापचय (Metabolism)
8. हृदयापासून ऑक्सिजनयुक्त रक्त वाहून नेणारी रक्तवाहिनी कोणती आहे? (सोपे)
- अ. फुफ्फुस शिरा (Pulmonary vein)
- ब. ऊर्ध्व महाशिरा (Superior vena cava)
- क. महाधमनी (Aorta)
- ड. लहान रक्तवाहिनी
II. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (प्रत्येकी 1 गुण – एकूण 8 गुण)
9. ऑक्सिजनविरहित श्वसनाच्या (anaerobic respiration) उत्पादनांची नावे सांगा. (सोपे)
10. बाष्पोत्सर्जन (Transpiration) म्हणजे काय? (सोपे)
11. दुहेरी रक्ताभिसरण (Double circulation) म्हणजे काय? (सोपे)
12. उत्सर्जन (Excretion) म्हणजे काय? (सोपे)
13. लहान आतड्यातील बोटांसारख्या रचनेला काय म्हणतात? (सोपे)
14. पोषण (Nutrition) म्हणजे काय? (सोपे)
15. प्लेटलेट्सचे (Platelets) कार्य लिहा. (मध्यम)
16. विलीचे (villi) कार्य लिहा. (मध्यम)
III. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (प्रत्येकी 2 गुण – एकूण 6 गुण)
17. लाळेमध्ये (Saliva) असलेल्या एंझाइमचे नाव सांगा. त्याचे कार्य लिहा. (मध्यम)
18. पित्त रसाचे (bile juice) कार्य काय आहे? (मध्यम)
19. मानवामध्ये ऑक्सिजन आणि कार्बन डायऑक्साइडचे वहन कसे होते? (मध्यम)
IV. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (एकूण 3 गुण)
20. मानवी हृदयाच्या छेदाची आकृती काढा. खालील भागांना ओळखा. (i) महाधमनी (Aorta) (ii) फुफ्फुस शिरा (Pulmonary veins) (कठीण)
