इयत्ता – आठवी
विषय – समाज विज्ञान
माध्यम – मराठी
भाग – 2
स्वाध्याय
Chapter 23. Local Govt Bodies
प्रकरण 23 स्थानिक स्वराज्य संस्था
प्रश्नांची उत्तरे:
1. खालील रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरा:
1. खालील रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरा :
1. कर्नाटकात पंचायत राज्य कायदा आंमलात आलेले वर्ष –1985
2. गावातील सर्व मतदार सहभागी होवू शकतात त्या सभेला ग्रामसभा म्हणतात,
3. तालुका पंचायतीला ग्रामपंचायतच्या अध्यक्षाची निवड करताना आरक्षणाचे नियम पाळावे लागतात.
4. जिल्हा पंचायतीचे नियमित कामकाज पाहण्यासाठी नियुक्त केलेल्या अधिकाऱ्याला मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) म्हणतात.
5. बृहद बेंगळूर सह कर्नाटकामध्ये एकूण महानगरपालिका संख्या 11
2. खालील प्रश्नांची उत्तरे:
- स्थानिक स्वराज्य संस्थेची उद्दिष्टे:
- स्थानिक लोकांना त्यांच्या समस्या सोडवण्यासाठी सहभागी करून घेणे.
- सत्तेचे विकेंद्रीकरण करून प्रशासन प्रभावी करणे.
- स्थानिक नेतृत्व विकसित करणे.
- स्थानिक व्यवस्थापनाचे ज्ञान लोकांना पुरवणे.
- तुम्ही ग्रामीण किंवा शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेपैकी कोणत्या अंतर्गत राहता?
- हा प्रश्न व्यक्तिनिष्ठ आहे. आपण ज्या भागात राहता त्यावर उत्तर अवलंबून आहे.
- ग्रामपंचायतीची रचना:
- ग्रामसभा ही ग्रामपंचायतीची मूलभूत संस्था आहे.
- ग्रामपंचायत 5000 ते 7000 लोकसंख्येच्या गावांसाठी असते.
- अनुसूचित जाती, जमाती, मागासवर्गीय आणि महिलांसाठी राखीव जागा असतात.
- ग्रामपंचायतीचा कार्यकाळ 5 वर्षे असतो.
- ग्रामसभेचे अध्यक्ष ग्रामपंचायतीचे प्रमुख असतात.
- स्थानिक स्वराज्य संस्थेचे उत्पन्नाचे स्रोत:
- मालमत्ता कर, पाणी कर, शिक्षण कर, आरोग्य कर, इमारत कर.
- बाजारपेठ, व्यापारी संस्था आणि इतर सेवांवरील कर.
- राज्य सरकारकडून मिळणारी आर्थिक मदत.
- पंचायत मालमत्तेचे भाडे आणि इतर शुल्क.
- स्थायी समितीची निर्मिती का आवश्यक आहे?
- स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या प्रभावी कार्यासाठी आणि वेगवेगळ्या विभागांचे सुयोग्य व्यवस्थापन करण्यासाठी स्थायी समितीची गरज असते.
- आरोग्य, शिक्षण, पाणीपुरवठा, कृषी अशा विविध विभागांसाठी वेगळ्या समित्या स्थापन केल्या जातात.
- स्थानिक स्वराज्य संस्थेत आरक्षण मिळालेल्या सदस्यांची यादी:
- अनुसूचित जाती (SC)
- अनुसूचित जमाती (ST)
- इतर मागासवर्गीय (OBC)
- महिला
- तालुका आणि नगर म्हणून वर्गीकरण करण्यासाठी आवश्यक लोकसंख्या:
- तालुका पंचायतसाठी: 10,000 लोकसंख्या प्रमाणे एक सदस्य.
- नगरपालिका आणि महानगरपालिका वर्गीकरणासाठी: राज्य सरकार नगराची लोकसंख्या आणि उत्पन्न पाहून निर्णय घेते.
- कर्नाटकातील पंचायत राज्य संस्थेतील तीन टप्पे:
- ग्रामपंचायत (गाव पातळीवर)
- तालुका पंचायत (तालुका पातळीवर)
- जिल्हा पंचायत (जिल्हा पातळीवर)
