PST_P1

आरोग्य शिक्षण

• 1. आरोग्य शिक्षण : अर्थ, व्याख्या, महत्त्व, वैयक्तिक आरोग्य आणि स्वच्छता
• 2. आरोग्य आणि रोग : आरोग्य आणि आरोग्य प्रणाली, संसर्गजन्य रोग – कारणे, लक्षणे, प्रसाराच्या पद्धती, प्रतिबंध आणि नियंत्रण
• 3. असंसर्गजन्य रोग, जीवनशैलीचे रोग
• 4. मानसिक आरोग्य, अर्थ, व्याख्या, महत्त्व, भावना, रोग, प्रतिबंध आणि उपचार
• 5. निरोगी जीवनासाठी आहार : आहाराच्या गरजा, संतुलित आहार, कुपोषणाचे प्रकार, खाण्याचे विकार
• 6. प्रजनन आरोग्य : प्रजनन मार्गाचे संक्रमण आणि लैंगिक संक्रमित रोग, प्रतिबंध आणि नियंत्रण
• 7. आत्मविश्वासाने वाढ : वाढीचा विकास आणि परिपक्वता, चिंता आणि नैराश्य, अमली पदार्थ आणि अमली पदार्थांचे सेवन, लैंगिक छळ
• 8. सामाजिक आरोग्य : अर्थ, व्याख्या, गरज, पद्धती आणि आरोग्य, शुद्ध पाणी, अन्न संसाधने, समुदाय आरोग्य, निरोगी पर्यावरणाचे उपयोग
• 9. प्रथमोपचार आणि सुरक्षितता : अर्थ, व्याप्ती, पाळायचे नियम, जखमा आणि रक्तस्त्राव, शाळा आणि खेळाच्या मैदानावर होणाऱ्या जखमा, उपचार, विविध परिस्थितींमध्ये दिले जाणारे प्रथमोपचार, बँडेज
• 10. शारीरिक व्यायाम, योग, प्राणायाम आणि ध्यान

SYLLABUS FOR HEALTH EDUCATION

• 1. Health Education: Meaning, Definition, Importance, Personal Health and Hygiene,
• 2. Health and Diseases: Health and Health Systems, Infectious Diseases – Causes, Symptoms, Modes of Transmission, Prevention and Control
• 3. Non-Communicable Diseases, Lifestyle Diseases,
• 4. Mental Health, Meaning, Definition, Diseases, Prevention and Treatment
• 5. Food for Healthy Living: Dietary requirements, balanced diet, types of malnutrition, eating disorders
• 6. Reproductive Health: Reproductive Tract Infections and Sexually Transmitted infections Prevention and Control
• 7. Growing with Self-Confidence: Growth Development and Maturity, Anxiety and Depression, Drugs and Drugs Abuse, Sexual Harassment
• 8. Social Health: Meaning, Definition, necessity, Practices and Health, Clean water, Food Resources, Community Health, Uses of a Healthy Environment
• 9. First Aid and Safety: Meaning, Scope, Rules to be Followed, Injuries and Bleeding, Injuries Occurring in School and Playground, Treatments, First Aid that can be given in Various Situations, Bandages,
• 10. Physical Exercise, Yoga, Pranayama and Meditation

मूल्य शिक्षण

• 1. मूल्य शिक्षण – अर्थ, व्याख्या, उद्दिष्ट, मूल्यांची वैशिष्ट्ये आणि वर्गीकरण, NCERT संस्थेची मूळ मूल्यांची यादी, सार्वत्रिक मूल्ये, मानवी मूल्ये, नैतिक मूल्ये, वैयक्तिक मूल्ये, राष्ट्रीय मूल्ये, सामाजिक मूल्ये
• 2. मूल्य शिक्षणाच्या अध्यापन पद्धती – प्रत्यक्ष पद्धत (थेट पद्धत), अप्रत्यक्ष पद्धत (एकत्रित पद्धत), प्रासंगिक पद्धत (सर्वसमावेशक पद्धत), मूल्य आणि माध्यम, मूल्य शिक्षणात शिक्षकांची भूमिका
• 3. चांगुलपणाचे सिद्धांत : आंतरिक आणि बाह्य चांगुलपणा, सुखवाद, नैतिक बहुलवाद, नैतिक गुण आणि आत्म-विकास
• 4. मानवी वर्तनाचे नियम आणि तत्त्वे, वैयक्तिक वर्तनावर परिणाम करणारे घटक
• 5. वर्तणुकीचे सिद्धांत : सार्वत्रिकता, तर्कशुद्धता आणि नैतिकता, नैतिक अहंकार, तर्कशुद्ध स्वार्थ
• 6. सामान्य हिताचा सिद्धांत : उपयोगितावाद
• 7. मानवी वर्तनाची कारणे आणि भावना, नैतिक शिक्षणामध्ये भावना, नियंत्रणाचे घटक आणि नैतिक कमकुवतपणा
• 8. चांगले चारित्र्य आणि व्यक्तिमत्त्व : चांगले चारित्र्य आणि त्याचे घटक, व्यक्तिमत्त्व मॉडेल्स, मूल्ये आणि शाश्वत विकासाची मूल्ये

SYLLABUS FOR VALUE EDUCATION

• 1. Value Education – Meaning, Definition, Objective, Characteristics and Classification of Values, NCERT Institute’s List of Basic Values, Universal Values, Human Values, Moral Values, Personal Values, National Values, Social Values,
• 2. Teaching Methods of Value Education – Direct Method, Indirect Method (Combined Method), Incidental Method (Comprehensive Method), Values and Media, Role of Teachers in Teaching Value Education
• 3. Theories of Goodness: Internal and External Goodness, Hedonism, Moral Pluralism, Moral Qualities and Self-Evolution
• 4. Rules and Principles of Human Behavior, Factors Affecting Individual Behavior
• 5. Theories of Behavior: Universality, Rationality and Morality, Moral Egoism, Rational Self-Interest,
• 6. Theory of the Common Good: Utilitarianism
• 7. Causes and Emotions of Human Behavior, Emotions in Moral Education, Elements of Control and Moral Weakness
• 8. Good Character and Personality: Good Character and its Elements, Personality Models, Values and Values of Sustainable Development