MAHA TET २०१४ मराठी प्रश्नपत्रिका ही प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षक पदांसाठी पात्रता ठरवणारी महत्त्वाची परीक्षा होती. या प्रश्नपत्रिकेत भाषा कौशल्य, अध्यापन पद्धती, शैक्षणिक मानसशास्त्र आणि सामान्य ज्ञान यांचा सखोल अभ्यास आवश्यक होता.
प्रश्नपत्रिकेचे स्वरूप
- परीक्षा प्रकार: वस्तुनिष्ठ (Objective) प्रश्न
- एकूण प्रश्नसंख्या: १५०
- गुणांकन: प्रत्येक प्रश्न १ गुणाचा
विषयवार विश्लेषण
१. भाषा – मराठी
- वाचनसमज (Comprehension): गद्य व पद्य उतारे दिले होते, त्यावर आधारित प्रश्न विचारले गेले.
- व्याकरण: शब्दरचना, वाक्यरचना, विरामचिन्हे, समानार्थी- विरुद्धार्थी शब्द, म्हणी व वाक्प्रचार.
- लेखनकौशल्य: योग्य वाक्यरचना, भाषेतील शुद्धता तपासणारे प्रश्न.
विशेष लक्ष: व्याकरणातील सूक्ष्म नियमांवर आधारित प्रश्न अधिक होते, ज्यामुळे उमेदवारांना भाषेतील बारकावे समजणे आवश्यक होते.
२. अध्यापन पद्धती (Pedagogy)
- बालकांचा सर्वांगीण विकास, शिकण्याच्या पद्धती, अध्यापनाचे तत्त्वज्ञान.
- शैक्षणिक मानसशास्त्र: प्रेरणा, स्मरणशक्ती, शिकण्यातील अडथळे.
- शिक्षणशास्त्र: वर्ग व्यवस्थापन, अध्यापन साधने, मूल्यांकन पद्धती.
विशेष लक्ष: शिक्षक म्हणून विद्यार्थ्यांच्या मानसिक विकासाची समज तपासणारे प्रश्न मोठ्या प्रमाणात होते.
३. सामान्य ज्ञान व चालू घडामोडी
- महाराष्ट्रातील सामाजिक, सांस्कृतिक व ऐतिहासिक घडामोडी.
- विज्ञान, पर्यावरण, गणितातील मूलभूत संकल्पना.
- चालू घडामोडींवर आधारित प्रश्न (२०१३–१४ मधील महत्त्वाच्या घटना).
प्रश्नपत्रिकेची कठीणता पातळी
- सोपे प्रश्न: भाषा व सामान्य ज्ञानातील मूलभूत प्रश्न.
- मध्यम कठीणता: अध्यापन पद्धती व शैक्षणिक मानसशास्त्र.
- कठीण प्रश्न: व्याकरणातील सूक्ष्म नियम व गणितातील तर्कशक्ती तपासणारे प्रश्न.
तयारीसाठी मार्गदर्शन
- पूर्व प्रश्नपत्रिका सराव: २०१३–२०१४ च्या प्रश्नपत्रिकांचा सराव केल्याने प्रश्नांचा पॅटर्न समजतो.
- व्याकरण व वाचनसमज: दररोज सराव आवश्यक.
- शैक्षणिक मानसशास्त्र: तत्त्वज्ञान व सिद्धांतांचा सखोल अभ्यास.
- मॉक टेस्ट: वेळ व्यवस्थापन व आत्मविश्वास वाढविण्यासाठी उपयुक्त.
MAHA TET २०१४ मराठी प्रश्नपत्रिका उमेदवारांच्या भाषिक कौशल्याबरोबरच अध्यापनातील तत्त्वज्ञान व मानसशास्त्राची समज तपासणारी होती. योग्य तयारी व सराव केल्यास उमेदवारांना उच्च गुण मिळविणे शक्य होते.
MAHARASHTRA TET 2014 PAPER – 1 विषय – मराठी
खालील उतारा वाचून त्याखालील प्रश्न-क्रमांक ३१ ते ३४ ची उत्तरे पर्यायातून निवडा:
“आजच्या काळात सामाजिक व आर्थिक विकासाचे साधन म्हणून शिक्षणाकडे पाहिले जाते. व्यक्ती व समाजात परिवर्तन घडवणारेही ते एक साधन मानले जाते. बर्दान्ड रसेलनाही असेच वाटत होते, की शिक्षणाने व्यक्ती बदलेल आणि व्यक्ती बदलली की समाजही बदलेल. प्रारब्धवादी समाजव्यवस्थेला परिवर्तन कधीही मान्य नसते. स्थितिशीलता ही तिची आदिप्रेरणा असते. आधुनिक काळातील गतिमानता या स्थितिशीलतेला हादरा देते. गतिमानता हे आधुनिक काळाचे मानचिन्ह आहे. त्याचा परिणाम शिक्षणासारख्या एका महत्त्वाच्या घटकावरही झाला. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी शिक्षण हे सामाजिक जाणिवा निर्माण करण्याचे साधन मानले. शिक्षण हे माणसाला विचार देते. त्याच्या बुद्धीची जोपासना करते. त्याच्या अस्तित्वाची त्याला जाणीव करून देते. अस्तित्वाची जाणीव ही मानवी जीवनातील मूलभूत जाणीव आहे.”
“आजच्या काळात सामाजिक व आर्थिक विकासाचे साधन म्हणून शिक्षणाकडे पाहिले जाते. व्यक्ती व समाजात परिवर्तन घडवणारेही ते एक साधन मानले जाते. बर्दान्ड रसेलनाही असेच वाटत होते, की शिक्षणाने व्यक्ती बदलेल आणि व्यक्ती बदलली की समाजही बदलेल. प्रारब्धवादी समाजव्यवस्थेला परिवर्तन कधीही मान्य नसते. स्थितिशीलता ही तिची आदिप्रेरणा असते. आधुनिक काळातील गतिमानता या स्थितिशीलतेला हादरा देते. गतिमानता हे आधुनिक काळाचे मानचिन्ह आहे. त्याचा परिणाम शिक्षणासारख्या एका महत्त्वाच्या घटकावरही झाला. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी शिक्षण हे सामाजिक जाणिवा निर्माण करण्याचे साधन मानले. शिक्षण हे माणसाला विचार देते. त्याच्या बुद्धीची जोपासना करते. त्याच्या अस्तित्वाची त्याला जाणीव करून देते. अस्तित्वाची जाणीव ही मानवी जीवनातील मूलभूत जाणीव आहे.”
31. आधुनिक काळाचे मानचिन्ह कोणते?
Correct Answer: (3) गतिमानता
स्पष्टीकरण: उताऱ्यात स्पष्ट दिले आहे की “गतिमानता हे आधुनिक काळाचे मानचिन्ह आहे.”
स्पष्टीकरण: उताऱ्यात स्पष्ट दिले आहे की “गतिमानता हे आधुनिक काळाचे मानचिन्ह आहे.”
32. मानवी जीवनातील मूलभूत जाणीव कोणती?
Correct Answer: (2) अस्तित्वाची जाणीव
स्पष्टीकरण: उताऱ्याच्या शेवटी स्पष्ट केले आहे की “अस्तित्वाची जाणीव ही मानवी जीवनातील मूलभूत जाणीव आहे.”
स्पष्टीकरण: उताऱ्याच्या शेवटी स्पष्ट केले आहे की “अस्तित्वाची जाणीव ही मानवी जीवनातील मूलभूत जाणीव आहे.”
33. शिक्षण हे खालीलपैकी कोणत्या प्रकारचे साधन नाही?
Correct Answer: (1) स्थितिशीलतेचे
स्पष्टीकरण: उताऱ्यात शिक्षण हे परिवर्तन, विकास आणि सामाजिक जाणिवा निर्माण करणारे साधन असल्याचे म्हटले आहे, परंतु स्थितिशीलता ही प्रारब्धवादी समाजव्यवस्थेची प्रेरणा आहे.
स्पष्टीकरण: उताऱ्यात शिक्षण हे परिवर्तन, विकास आणि सामाजिक जाणिवा निर्माण करणारे साधन असल्याचे म्हटले आहे, परंतु स्थितिशीलता ही प्रारब्धवादी समाजव्यवस्थेची प्रेरणा आहे.
34. शिक्षणाच्या अभावी माणूस काय होईल?
Correct Answer: (4) दुसऱ्याचा गुलाम
स्पष्टीकरण: डॉ. आंबेडकरांच्या मते शिक्षणाअभावी माणूस निर्बुद्ध राहिल्यास जिवंतपणी “दुसऱ्याचा गुलाम” होतो.
स्पष्टीकरण: डॉ. आंबेडकरांच्या मते शिक्षणाअभावी माणूस निर्बुद्ध राहिल्यास जिवंतपणी “दुसऱ्याचा गुलाम” होतो.
35. ‘ग्राह्य’ शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
Correct Answer: (1) त्याज्य
स्पष्टीकरण: ‘ग्राह्य’ म्हणजे ग्रहण करण्यास योग्य, आणि ‘त्याज्य’ म्हणजे त्याग करण्यास योग्य.
स्पष्टीकरण: ‘ग्राह्य’ म्हणजे ग्रहण करण्यास योग्य, आणि ‘त्याज्य’ म्हणजे त्याग करण्यास योग्य.
36. “माधव भित्रा नाही.” या वाक्याचे अर्थ न बदलता होणारे होकारार्थी वाक्य कोणते?
Correct Answer: (2) माधव शूर आहे.
स्पष्टीकरण: भित्रा नाही म्हणजेच तो ‘शूर’ आहे.
स्पष्टीकरण: भित्रा नाही म्हणजेच तो ‘शूर’ आहे.
37. ‘पिसू’ या शब्दाचे योग्य अनेकवचन कोणते?
Correct Answer: (3) पिसवा
स्पष्टीकरण: ‘उ’कारान्त स्त्रीलिंगी नामाचे अनेकवचन ‘वा’कारान्त होते (उदा. सासू – सासवा, पिसू – पिसवा).
स्पष्टीकरण: ‘उ’कारान्त स्त्रीलिंगी नामाचे अनेकवचन ‘वा’कारान्त होते (उदा. सासू – सासवा, पिसू – पिसवा).
38. पुढीलपैकी कोणत्या वाक्यातील क्रियापद सकर्मक आहे?
Correct Answer: (2) आरोही लाडू खाते.
स्पष्टीकरण: खाणारी ‘आरोही’ (कर्ता) आणि खाण्याची क्रिया ‘लाडू’ (कर्म) वर घडते.
स्पष्टीकरण: खाणारी ‘आरोही’ (कर्ता) आणि खाण्याची क्रिया ‘लाडू’ (कर्म) वर घडते.
39. ‘डोंगराएवढी हाव, तिळाएवढी धाव’ या म्हणीचा योग्य अर्थ कोणता?
Correct Answer: (3) महत्त्वाकांक्षा मोठी पण ती पूर्ण करण्याची कुवत नसणे
स्पष्टीकरण: हाव मोठी पण प्रयत्न किंवा कुवत कमी असणे.
स्पष्टीकरण: हाव मोठी पण प्रयत्न किंवा कुवत कमी असणे.
40. “कोणी कोणास हसू नये.” या वाक्यातील अधोरेखित सर्वनामाचा प्रकार कोणता? (अधोरेखित शब्द: कोणी, कोणास)
Correct Answer: (4) अनिश्चित
स्पष्टीकरण: ‘कोण’, ‘काय’ ही सर्वनामे जेव्हा प्रश्न विचारण्यासाठी न येता ती कोणत्या नामाबद्दल आली आहेत हे निश्चित सांगता येत नाही, तेव्हा त्यांना अनिश्चित सर्वनामे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: ‘कोण’, ‘काय’ ही सर्वनामे जेव्हा प्रश्न विचारण्यासाठी न येता ती कोणत्या नामाबद्दल आली आहेत हे निश्चित सांगता येत नाही, तेव्हा त्यांना अनिश्चित सर्वनामे म्हणतात.
41. पुढीलपैकी गुणविशेषणाचे उदाहरण कोणते?
Correct Answer: (3) काळा कुत्रा
स्पष्टीकरण: ‘काळा’ हे कुत्र्याचे गुण (रंग) दर्शविते. इतर पर्याय संख्याविशेषणाचे आहेत.
स्पष्टीकरण: ‘काळा’ हे कुत्र्याचे गुण (रंग) दर्शविते. इतर पर्याय संख्याविशेषणाचे आहेत.
42. “सारे बळ एकवटून त्याने आकाशात झेप घेतली.” या वाक्याचा काळ ओळखा:
Correct Answer: (1) साधा भूतकाळ
स्पष्टीकरण: ‘घेतली’ हे क्रियापद क्रिया भूतकाळात घडून गेल्याचे दर्शविते.
स्पष्टीकरण: ‘घेतली’ हे क्रियापद क्रिया भूतकाळात घडून गेल्याचे दर्शविते.
43. आई म्हणाली, “इच्छा असो-नसो, प्रपंच मांडला की माणूस आपोआपच स्वार्थी होतो.” या वाक्यात किती विरामचिन्हे आली आहेत?
Correct Answer: (4) पाच
स्पष्टीकरण: स्वल्पविराम (,), दुहेरी अवतरण चिन्ह (” “), संयोगचिन्ह (-), स्वल्पविराम (,), पूर्णविराम (.).
स्पष्टीकरण: स्वल्पविराम (,), दुहेरी अवतरण चिन्ह (” “), संयोगचिन्ह (-), स्वल्पविराम (,), पूर्णविराम (.).
44. पुढीलपैकी प्रत्यय जोडून तयार झालेला शब्द ओळखा:
Correct Answer: (4) झुबकेदार
स्पष्टीकरण: ‘झुबका’ या शब्दाला ‘दार’ हा प्रत्यय लागून ‘झुबकेदार’ शब्द तयार झाला आहे. इतर पर्याय उपसर्गघटित आहेत.
स्पष्टीकरण: ‘झुबका’ या शब्दाला ‘दार’ हा प्रत्यय लागून ‘झुबकेदार’ शब्द तयार झाला आहे. इतर पर्याय उपसर्गघटित आहेत.
45. ‘पती’ चा समानार्थी शब्द ओळखा:
Correct Answer: (2) भर्ता
स्पष्टीकरण: कांता, दारा आणि जाया हे ‘पत्नी’ चे समानार्थी शब्द आहेत.
स्पष्टीकरण: कांता, दारा आणि जाया हे ‘पत्नी’ चे समानार्थी शब्द आहेत.
खालील कविता वाचून त्याखालील प्रश्न-क्रमांक ४६ ते ४९ ची उत्तरे पर्यायातून निवडा:
“ओढाळ वासरू रानी आले फिरू, कळपाचा घेरू सोडूनिया। कानामध्ये वारे भरूनिया न्यारे, फेर धरी फिरे रानोमाळ। मोकाट मोकाट अफाट अफाट, वाटेल ती वाट धावू लागे। विसरूनी भान भूक नि तहान, पायाखाली रान घाली सारे। थकूनिया खूप सरता हुरूप, आठवे कळप तयालागी। फिरू जाता मागे दूर जाऊ लागे, आणखीच भागे भटकत। पडता अंधारू लागले हंबरू, माय! तू लेकरू शोधू येई!”
“ओढाळ वासरू रानी आले फिरू, कळपाचा घेरू सोडूनिया। कानामध्ये वारे भरूनिया न्यारे, फेर धरी फिरे रानोमाळ। मोकाट मोकाट अफाट अफाट, वाटेल ती वाट धावू लागे। विसरूनी भान भूक नि तहान, पायाखाली रान घाली सारे। थकूनिया खूप सरता हुरूप, आठवे कळप तयालागी। फिरू जाता मागे दूर जाऊ लागे, आणखीच भागे भटकत। पडता अंधारू लागले हंबरू, माय! तू लेकरू शोधू येई!”
46. वासरू केव्हा हंबरू लागले?
Correct Answer: (3) अंधार पडू लागल्यावर
स्पष्टीकरण: कवितेत म्हटले आहे, “पडता अंधारू लागले हंबरू”.
स्पष्टीकरण: कवितेत म्हटले आहे, “पडता अंधारू लागले हंबरू”.
47. वासरू कळपातून कुठे गेले?
Correct Answer: (1) रानात
स्पष्टीकरण: “ओढाळ वासरू रानी आले फिरू”.
स्पष्टीकरण: “ओढाळ वासरू रानी आले फिरू”.
48. कवितेतील ‘ओढाळ’ शब्दाचा अर्थ काय?
Correct Answer: (2) उनाड
स्पष्टीकरण: ओढाळ म्हणजे उनाड, स्वैर फिरणारे.
स्पष्टीकरण: ओढाळ म्हणजे उनाड, स्वैर फिरणारे.
49. खूप थकल्यानंतर वासराला कशाची आठवण झाली?
Correct Answer: (4) कळपाची
स्पष्टीकरण: “थकूनिया खूप सरता हुरूप, आठवे कळप तयालागी”.
स्पष्टीकरण: “थकूनिया खूप सरता हुरूप, आठवे कळप तयालागी”.
50. पुढीलपैकी शुद्ध शब्द ओळखा:
Correct Answer: (2) चालीरीती
स्पष्टीकरण: ‘रीती’ या शब्दात ‘र’ ला दीर्घ वेलांटी आणि ‘त’ ला दीर्घ वेलांटी असते.
स्पष्टीकरण: ‘रीती’ या शब्दात ‘र’ ला दीर्घ वेलांटी आणि ‘त’ ला दीर्घ वेलांटी असते.
51. पुढीलपैकी अर्थाच्या दृष्टीने गटात न बसणारा शब्द ओळखा:
Correct Answer: (3) डौलदारपणा
स्पष्टीकरण: घमेंड, गर्व, अहंता हे समानार्थी शब्द आहेत. डौलदारपणा म्हणजे ऐट किंवा रुबाब.
स्पष्टीकरण: घमेंड, गर्व, अहंता हे समानार्थी शब्द आहेत. डौलदारपणा म्हणजे ऐट किंवा रुबाब.
52. ‘कोणालाही कळू न देता’ या शब्दसमूहासाठी योग्य शब्द कोणता?
Correct Answer: (2) बिनबोभाट
स्पष्टीकरण: कोणालाही न समजता गुपचूप केलेली गोष्ट म्हणजे बिनबोभाट.
स्पष्टीकरण: कोणालाही न समजता गुपचूप केलेली गोष्ट म्हणजे बिनबोभाट.
53. “बँकेतील हिशोबात गडबड झाल्याचे मॅनेजरला कळाल्याने तेथील कारकुनाने ……………” योग्य वाक्प्रचार वापरून वाक्य पूर्ण करा.
Correct Answer: (4) तोंडचे पाणी पळणे
स्पष्टीकरण: घाबरून जाणे या अर्थाने हा वाक्प्रचार वापरला जातो.
स्पष्टीकरण: घाबरून जाणे या अर्थाने हा वाक्प्रचार वापरला जातो.
54. “तिने पतीला मोठ्या पानावर आंबोळ्या वाढल्या.” या वाक्यातील अधोरेखित ‘वर’ हे अव्यय कोणत्या प्रकारचे आहे?
Correct Answer: (3) शब्दयोगी
स्पष्टीकरण: जे शब्द नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात त्यांना शब्दयोगी अव्यय म्हणतात. इथे ‘वर’ हा शब्द ‘पाना’ला जोडून आला आहे.
स्पष्टीकरण: जे शब्द नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात त्यांना शब्दयोगी अव्यय म्हणतात. इथे ‘वर’ हा शब्द ‘पाना’ला जोडून आला आहे.
55. धाकट्या भावाला परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यामुळे त्याला लिहिलेले पत्र कोणत्या प्रकारचे असेल?
Correct Answer: (3) कौटुंबिक पत्र
स्पष्टीकरण: नातेवाईकांना लिहिलेले पत्र कौटुंबिक पत्रात मोडते.
स्पष्टीकरण: नातेवाईकांना लिहिलेले पत्र कौटुंबिक पत्रात मोडते.
56. 1998 साली परळी वैजनाथ येथे भरलेल्या 71 व्या साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष कोण होते?
Correct Answer: (1) द. मा. मिरासदार
स्पष्टीकरण: 1998 मध्ये परळी वैजनाथ येथे झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष द. मा. मिरासदार होते.
स्पष्टीकरण: 1998 मध्ये परळी वैजनाथ येथे झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष द. मा. मिरासदार होते.
57. मराठी भाषेतील ‘आद्य चरित्रकार’ म्हणून कोण ओळखले जाते?
Correct Answer: (2) म्हाइंभट
स्पष्टीकरण: म्हाइंभट यांनी ‘लीळाचरित्र’ हा मराठीतील पहिला चरित्रग्रंथ लिहिला, म्हणून त्यांना आद्य चरित्रकार म्हणतात.
स्पष्टीकरण: म्हाइंभट यांनी ‘लीळाचरित्र’ हा मराठीतील पहिला चरित्रग्रंथ लिहिला, म्हणून त्यांना आद्य चरित्रकार म्हणतात.
58. पुढीलपैकी पुल्लिंगी शब्द ओळखा:
Correct Answer: (1) ग्रंथ
स्पष्टीकरण: ‘तो ग्रंथ’ (पुल्लिंग), ‘ती पोथी’ (स्त्रीलिंग), ‘ते पुस्तक’ (नपुंसकलिंग), ‘ती वही’ (स्त्रीलिंग).
स्पष्टीकरण: ‘तो ग्रंथ’ (पुल्लिंग), ‘ती पोथी’ (स्त्रीलिंग), ‘ते पुस्तक’ (नपुंसकलिंग), ‘ती वही’ (स्त्रीलिंग).
59. ‘केशवकुमार’ या टोपणनावाने लेखन करणाऱ्या लेखकांचे नाव काय?
Correct Answer: (1) प्र. के. अत्रे
स्पष्टीकरण: प्रल्हाद केशव अत्रे हे ‘केशवकुमार’ या नावाने कविता लिहीत असत. (कृ. के. दामले = केशवसुत, रा. ग. गडकरी = गोविंदाग्रज/बाळकराम, वि. वा. शिरवाडकर = कुसुमाग्रज).
स्पष्टीकरण: प्रल्हाद केशव अत्रे हे ‘केशवकुमार’ या नावाने कविता लिहीत असत. (कृ. के. दामले = केशवसुत, रा. ग. गडकरी = गोविंदाग्रज/बाळकराम, वि. वा. शिरवाडकर = कुसुमाग्रज).
60. पुढीलपैकी कोणता वर्ण कठोर वर्ण आहे?
Correct Answer: (1) प्
स्पष्टीकरण: ‘प्’ हा कठोर वर्ण आहे. ब्, भ् हे मृदू वर्ण आहेत आणि न् हा अनुनासिक आहे.
स्पष्टीकरण: ‘प्’ हा कठोर वर्ण आहे. ब्, भ् हे मृदू वर्ण आहेत आणि न् हा अनुनासिक आहे.
